Những ngày qua, giới đầu tư vàng xôn xao trước thông tin sẽ áp thuế với giao dịch vàng để hạn chế đầu cơ. Hàng loạt giải pháp cho thị trường vàng đang được khẩn trương bàn thảo, với mục tiêu cuối cùng là hướng dòng tiền trong dân vào phát triển kinh tế thay vì nằm yên trong vàng tích trữ.
Hết cửa đầu cơ vàng
Một loạt giải pháp quản lý thị trường vàng đang được cơ quan chức năng nghiên cứu và chuẩn bị ban hành. Việc xóa bỏ tình trạng độc quyền vàng miếng, cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, nghiên cứu thành lập sàn vàng và thậm chí tính đến phương án đánh thuế giao dịch vàng đều hướng tới mục tiêu kép: vừa “cởi trói” cho dòng chảy của vàng, vừa chặn đứng tình trạng đầu cơ vốn dai dẳng nhiều năm qua.
Ông Phan Dũng Khánh, Giám đốc tư vấn đầu tư Maybank Investment Bank, cho rằng chính sách sắp tới sẽ tập trung mạnh vào việc thu hẹp cửa đầu cơ. Theo ông, giá vàng trong nước vẫn chịu tác động chủ yếu từ thế giới, nhưng nếu chính sách trong nước được áp dụng đồng bộ, hoạt động đầu cơ chắc chắn kém hấp dẫn. Ông cũng so sánh rằng, tương tự thị trường vàng, bất động sản thời gian tới cũng sẽ bị siết chặt ở phân khúc đầu cơ, góp phần hạn chế những “cơn sốt ảo” gây bất ổn vĩ mô.
Trong bối cảnh Chính phủ yêu cầu sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân để đưa thu nhập từ giao dịch vàng vào diện chịu thuế, nhiều chuyên gia bày tỏ đồng thuận. Họ cho rằng đây là bước đi cần thiết nhằm tăng minh bạch và giảm động cơ đầu cơ. Tuy vậy, nhiều ý kiến nhấn mạnh việc áp dụng cần có lộ trình và tiêu chí rõ ràng, tránh đánh đồng mọi trường hợp. Ông Nguyễn Quang Huy, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Trãi, nêu quan điểm: không phải ai mua vàng cũng để đầu cơ. Do đó, nên phân loại dựa trên khối lượng, tần suất, thời gian nắm giữ. Việc đánh thuế là hợp lý với tổ chức, cá nhân thường xuyên mua đi bán lại vàng, nhưng không nên áp dụng cứng nhắc với người chỉ tích trữ như một hình thức tiết kiệm.
Ý tưởng đánh thuế vàng ngay từ khi xuất hiện đã khiến cộng đồng nhà đầu tư xôn xao. Nhiều lo ngại rằng chính sách này sẽ khiến người dân phát sinh thêm chi phí, nhưng cũng không ít người tin rằng đây là giải pháp hữu hiệu để hạn chế việc “chôn vốn” trong vàng, khuyến khích gửi tiết kiệm hoặc đầu tư sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, triển khai đánh thuế vàng không hề dễ. Lượng vàng trong dân hiện rất lớn, nguồn gốc đa dạng, giấy tờ giao dịch thiếu thống nhất. Việc xác định lợi nhuận từ chênh lệch giá hay chứng minh nguồn gốc mua bán còn nhiều bất cập. Điều đó khiến việc thu thuế toàn diện có nguy cơ phức tạp, tốn kém và khó hiệu quả.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng chỉ nên đánh thuế trên giao dịch qua sàn. Giải pháp này giúp kiểm soát minh bạch và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, giống như cách quản lý trên thị trường chứng khoán. TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế, nhấn mạnh: việc “chứng khoán hóa” thị trường vàng bằng cách thành lập sàn vàng sẽ là giải pháp căn cơ nhất. Theo ông, sàn vàng không chỉ hạn chế đầu cơ mà còn minh bạch hóa toàn bộ thị trường, đồng thời bổ sung nguồn thu cho ngân sách từ giao dịch.
Nếu những biện pháp này được triển khai đồng bộ, thị trường vàng trong nước sẽ dần ổn định, các cơn sốt đầu cơ bị chặn lại, còn dòng vốn trong dân có cơ hội chuyển sang những kênh đầu tư hữu ích hơn cho nền kinh tế.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy việc minh bạch hóa giao dịch vàng không phải chuyện mới. Trung Quốc từng đối mặt với tình trạng người dân tích trữ và giao dịch ngoài luồng rất lớn, gây rối loạn thị trường. Giải pháp của họ là thành lập Sàn giao dịch vàng Thượng Hải, biến đây thành kênh duy nhất cho mọi giao dịch quy mô lớn. Nhờ vậy, Nhà nước dễ giám sát, đồng thời biến vàng từ tài sản đầu cơ thành công cụ tài chính hợp pháp.
Ấn Độ, quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ hai thế giới, cũng triển khai chương trình “huy động vàng” từ dân cư. Người dân gửi vàng vào ngân hàng sẽ được hưởng lãi suất, còn Nhà nước có thêm nguồn lực cho đầu tư. Dù kết quả chưa đạt như mong đợi, nỗ lực này cho thấy quyết tâm biến “vàng chết” thành “vốn sống” cho kinh tế.
Ở Mỹ và nhiều nước phát triển, vàng không phải là kênh tích trữ truyền thống. Các giao dịch đều chịu thuế và được giám sát chặt chẽ, thị trường vàng chủ yếu phục vụ nhu cầu tài chính và công nghiệp. Nhờ vậy, tình trạng đầu cơ khó có đất sống.
So với các quốc gia này, Việt Nam đang ở thời điểm quan trọng. Nếu tiến hành minh bạch hóa thị trường, xây dựng sàn vàng và áp dụng chính sách thuế hợp lý, vàng hoàn toàn có thể trở thành cấu phần hợp pháp trong hệ thống tài chính quốc gia. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn đầu cơ, mà còn mở ra cơ hội huy động nguồn lực khổng lồ trong dân cho phát triển kinh tế.
Hàng loạt giải pháp cho thị trường vàng đang được khẩn trương bàn thảo, với mục tiêu cuối cùng là hướng dòng tiền trong dân vào phát triển kinh tế thay vì nằm yên trong vàng tích trữ.
Huy động được vàng trong dân là vấn đề then chốt
Nhiều giải pháp đồng bộ đang được tính toán nhằm ổn định thị trường vàng và ngăn chặn đầu cơ. Tuy nhiên, theo ông Phan Dũng Khánh, Giám đốc tư vấn đầu tư Maybank Investment Bank, vấn đề cốt lõi không chỉ là hạn chế tình trạng đầu cơ, mà là làm sao huy động được nguồn vàng khổng lồ trong dân phục vụ cho phát triển kinh tế.
Ông Khánh nhấn mạnh, nhu cầu vốn cho tăng trưởng trong thời gian tới rất lớn, không thể chỉ trông chờ vào nguồn vốn vay hay bơm trực tiếp từ hệ thống tài chính, mà cần khai thác cả nguồn lực đang nằm trong dân. Dù chưa có thống kê chính xác, nhưng giới chuyên môn đều thừa nhận lượng vàng nắm giữ trong dân là rất lớn, nếu huy động hiệu quả sẽ trở thành nguồn lực quý giá cho nền kinh tế.
Theo ông, nếu Chính phủ thực hiện thành công các biện pháp giảm thiểu đầu cơ vàng, tâm lý găm giữ sẽ giảm bớt. Khi đó, người dân có thể cân nhắc bán vàng để chuyển vốn sang những kênh đầu tư khác, chẳng hạn mua cổ phiếu phát hành thêm của doanh nghiệp. Điều này không chỉ giúp nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp huy động vốn đưa vào sản xuất, kinh doanh.
Đưa ra gợi ý về mô hình huy động, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, cho rằng Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế. Trước mắt, có thể xây dựng sàn vàng hàng hóa tương tự Trung Quốc, sau đó tiếp tục nghiên cứu, chọn lọc kinh nghiệm của nhiều quốc gia khác để từng bước hoàn thiện, tạo ra một mô hình sàn vàng phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam.
Theo các chuyên gia, thị trường vàng không chỉ cần những biện pháp trước mắt để chặn đầu cơ, mà quan trọng hơn là phải có cơ chế dài hạn nhằm đưa nguồn lực vàng trong dân phục vụ phát triển kinh tế. Mỗi chính sách đưa ra cần vừa đủ mạnh để hạn chế tình trạng găm giữ, đầu cơ, vừa đủ linh hoạt để khuyến khích người dân tham gia các kênh đầu tư chính thức.
Bài học cốt lõi là, thay vì để vàng “ngủ yên” trong két, cần biến nó thành dòng vốn chảy vào sản xuất, kinh doanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.
Quang Anh