Thị trường bán lẻ Việt Nam đang trên đà tăng trưởng và vấn đề nhân sự luôn là nỗi đau đầu với các doanh nghiệp trong ngành bán lẻ.
Ngành bán lẻ Việt Nam đang phát triển mạnh, vì thế nhân lực ngành này hiện nay đang rất cạnh tranh. Theo khảo sát của thị trường, ngành bán lẻ Việt năm 2018 đã có một năm tăng trưởng tốt, với mức tăng 12,4% so với năm 2017. Theo đó, doanh thu bán lẻ hàng hoá đạt 3.306,1 ngàn tỉ đồng. Cùng với sự tăng trưởng mạnh mẽ như thế, nhân sự ngành bán lẻ đang là một bài toán đau đầu của doanh nghiệp từ vài năm trở lại đây.
Câu chuyện ngành bán lẻ khát nhân sự, theo các công ty tuyển dụng, thực tế tồn tại nhiều năm qua và ngày càng có xu hướng tăng. Nguyên nhân là do các chuỗi bán lẻ liên tục mở rộng, phát triển điểm bán mới, thị trường có thêm nhiều doanh nghiệp mới gia nhập, các công ty thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ…, đã đẩy nhu cầu tuyển dụng tăng lên cũng như tạo ra cuộc cạnh tranh thu hút người tài bằng lương thưởng, phúc lợi. Đó là chưa kể, ngành bán lẻ còn phải giành và giữ người với các ngành khác vốn cũng có nhiều cơ hội thăng tiến, lương bổng, như bất động sản, ngân hàng, du lịch…
 |
| Ngành bán lẻ tăng trưởng nhanh nhưng khát nhân sự |
Một báo cáo gần đây của ManpowerGroup cho thấy nhu cầu tuyển dụng của ngành bán lẻ năm 2019 tăng 10% so với năm 2018. Đây là một trong những ngành có mức tăng cao, nhưng do áp lực lớn nên nhân sự nhảy việc diễn ra mạnh mẽ qua các năm.
Trong khi đó, nguồn nhân sự đáp ứng điều kiện trên thị trường lại thiếu hụt. Thiếu vì nhiều người lao động không ưa thích việc bán hàng, coi đây chỉ là công việc tạm thời trong lúc chưa tìm được việc đúng theo ngành đã học, chưa chấp nhận một số yêu cầu của ngành dịch vụ như đi làm vào thứ Bảy, Chủ nhật, ngày lễ, ngày Tết; chưa có kinh nghiệm chịu đựng áp lực khi phải phục vụ số lượng lớn khách hàng vào giờ cao điểm với vô vàn những tính cách khác nhau. Thiếu vì người ứng tuyển chưa đúng với nhu cầu, bởi không có trường lớp đào tạo bài bản, chính quy mà chỉ là bản thân người lao động tự học, tự trang bị các kỹ năng mềm…
Các nhà bán lẻ trong nước cũng đang nỗ lực xây dựng đội ngũ nhân sự nhưng thường là nhận vào làm mới bắt đầu, quy trình đào tạo khá phức tạp và công việc thực tế cũng vất vả khiến người lao động không kiên trì. Quá trình làm việc cho thấy người Việt Nam thiếu kỹ năng xã hội, cụ thể là kiểm soát bản thân, tức dễ để cảm xúc lấn át hoặc không đảm bảo được mô hình dịch vụ khi áp lực gia tăng… Các doanh nghiệp cũng đang tự giữ riêng cho mình bộ tiêu chí mà không chia sẻ với nhau, không có ý thức đóng góp cho sự phát triển chung của ngành.
Để giải quyết tình trạng khát nhân sự của ngành bán lẻ, điều cần thiết là doanh nghiệp chia sẻ cho mục đích phát triển ngành, Nhà nước cần phải bắt tay thực sự vào việc phát triển ngành dịch vụ mà Việt Nam có sẵn nguồn lực (dân số đông, giá nhân công chưa cao). Trước mắt là cần có một bộ tiêu chí chung của ngành bán lẻ với những tiêu chuẩn căn bản: cười, chào, giao tiếp để người lao động phổ thông nào cũng có thể thực hiện được và thực hành thường xuyên.
Bộ tiêu chuẩn này phải được xây dựng từ phía doanh nghiệp, không phải được vẽ ra từ các phòng máy lạnh với các quy định hành chính, xa rời thực tế; và cũng chỉ mang tính gợi ý, không cứng nhắc để các nhà bán lẻ chủ động đưa thêm những khác biệt của riêng mình làm lợi thế cạnh tranh. Bước cao hơn của lao động phổ thông là người có tay nghề, được đào tạo bài bản, chuyên sâu. Và đây là công việc mà doanh nghiệp và Nhà nước cùng làm.
Thanh Thúy