Theo số liệu từ Cục Lâm nghiệp, trong 2 tháng đầu năm, giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, đạt 47,4% so với cùng kỳ, đồng thời xuất siêu đạt 2,465 tỷ USD. Thế nhưng, song hành với những tín hiệu đó, thì ngành gỗ cũng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.
Thông tin tại Hội nghị Giao ban ngành chế biến, xuất khẩu gỗ và lâm sản quý I/2024 do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Bộ NNPTNT) phối hợp với Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam và UBND tỉnh Bình Định tổ chức hôm thứ Bảy (9/3), cho thấy các tác động từ cuộc xung đột giữa Nga - Ukraine và Israel - Hamas, sự bất ổn trên Biển Đỏ còn diễn biến phức tạp, khó lường.
Trong khi tình hình lạm phát thế giới có dấu hiệu suy giảm chậm, người tiêu dùng tiếp tục thực hiện thắt chặt chi tiêu đối với các sản phẩm không thiết yếu, trong đó có đồ gỗ và sản phẩm từ gỗ. Nguy cơ gian lận thương mại, giả xuất xứ sản phẩm hàng hóa ngày càng gia tăng; cạnh tranh thương mại tiếp tục diễn ra phức tạp.
Đáng chú ý là một số thị trường chính về xuất khẩu gỗ, sản phẩm gỗ của Việt Nam ngày càng yêu cầu thực hiện chặt chẽ việc kiểm soát nguồn gốc gỗ đảm bảo hợp pháp, không làm ảnh hưởng đến suy thoái, mất rừng, sản xuất xanh nhằm giảm phát thải khí nhà kính.
Theo Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam, cộng đồng doanh nghiệp ngành gỗ chia sẻ về những khó khăn, vướng mắc trong nhập khẩu gỗ nguyên liệu, chế biến, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ. Đơn cử như tại thị trường Hoa Kỳ, các quy định về nguồn gốc gỗ nguyên liệu ngày càng chặt chẽ hơn. Ngoài ra, các thị trường lớn khác như châu Âu (EU), Nhật Bản cũng đang có những yêu cầu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này sử dụng nguồn gỗ có nguồn gốc rõ ràng ngày càng cao.
Để gia tăng lợi thế, ngành gỗ còn nhiều việc phải làm
Các dự báo được đưa ra tị hội nghị này, cho thấy bức tranh thị trường xuất khẩu gỗ đang có những dấu hiệu phục hồi khá tích cực. Đại diện Hiệp hội gỗ và lâm sản, cho biết “khảo sát tại một số hội chợ gỗ và đồ gỗ đầu năm 2024 tại Hoa Kỳ, cho thấy đã có nhiều khách hàng tới tham quan và tìm hiểu”.
Cùng chung xu hướng này, các doanh nghiệp Hàn Quốc cũng đang tích cực tham gia các Hội chợ đồ gỗ ở khu vực Đông Nam Á (có sự tham gia của Indonesia, Malaysia, Việt Nam….) nhằm tìm kiếm đối tác và nhà sản xuất. Có thể đây là dấu hiệu phục hồi trong khâu xuất khẩu sang thị trường này.
Riêng đối với thị trường EU, theo dự báo của Statista, trong năm 2024 thị trường nội thất tại châu Âu sẽ có doanh thu khoảng 236,8 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng kép 3,28% (CAGR 2024-2028), phân khúc nội thất phòng khách ước đạt 62,73 tỷ USD vào năm 2024, chiếm ưu thế tại thị trường này.
Vẫn biết còn nhiều khó khăn khi các yêu cầu từ thị trường ngày càng cao hơn, khắt khe hơn. Song mục tiêu mà ngành gỗ phấn đấu trong năm 2024 là giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt 15,2 tỷ USD, trong đó gỗ và sản phẩm gỗ là trên 14,2 tỷ USD, tăng khoảng 6% so với năm 2023. Và để đạt được mục tiêu này, ngành gỗ còn rất nhiều việc phải làm.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, ông Nguyễn Tuấn Thanh, cho rằng hiện nay, giá thành sản xuất của doanh nghiệp ngành gỗ còn khá cao; bên cạnh đó là những rủi ro trong việc cấp chứng chỉ rừng cũng như truy xuất nguồn gốc gỗ. Vì vậy, cần phải có giải pháp để phát triển vùng nguyên liệu. Về phía doanh nghiệp, cần tập trung nâng cao chất lượng, đầu tư máy móc thiết bị, đáp ứng yêu cầu bền vững, có như vậy hàng hóa khi xuất khẩu ra thị trường mới được khách hàng đón nhận.
Nhấn mạnh những khó khăn, thách thức đang đặt ra với ngành gỗ, ông Nguyễn Quốc Trị - Thứ trưởng Bộ NNPTNT, cho rằng vấn đề cạnh tranh thương mại đang diễn ra khốc liệt. Mặt khác, hiện nay nhiều nước nhập khẩu đang muốn bảo hộ nền sản xuất trong nước và đưa ra quy định khắt khe hơn.
“Có những container hàng vận chuyển chi phí trước đây chỉ hơn 1.000 USD thì nay tăng hơn 6.800, thậm chí cao. Đây là những khó khăn. Và nếu là vấn đề về nguyên liệu đầu vào thì chúng ta cần bàn với nhau về phát triển nguồn cung trong nước. Nếu là vấn đề đầu ra bên ngoài thì cần có giải pháp thích đáng, cụ thể”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị chia sẻ.
Để giải quyết những khó khăn và tồn tại nêu trên, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị đề nghị các Hiệp hội ngành gỗ và doanh nghiệp phải thống nhất quan điểm đó là để nâng cao giá trị sản phẩm thì phải tích hợp đầy đủ giá trị của sản phẩm đó.
Trong khi các doanh nghiệp chế biến gỗ hiện chưa phải thực hiện đo đếm lượng phát thải khí các bon nhưng rất có thể trong tương lai không xa, các doanh nghiệp cũng phải thực hiện. Làm sao để giảm phát thải nhiều nhất và mang lại giá trị cao nhất? Về vấn đề này, theo ông Nguyễn Quốc Trị, ngay từ bây giờ, doanh nghiệp cần chủ động liên kết với người trồng rừng, để có nguyên liệu chủ động và tích hợp đa giá trị. Đồng thời, các doanh nghiệp cần kịp thời thông tin về các quy định, chia sẻ kỹ năng để có thể tránh được các rủi ro.
Ngoài ra, Bộ NNPTNT cũng đề nghị các cục, vụ liên quan của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính để cùng nhau giải quyết tốt bài toán về câu chuyện thị trường, về phòng vệ thương mại... Đồng thời đề nghị các đơn vị trực thuộc phối hợp với phía EU sửa đổi Hiệp định đối tác tự nguyện giữa Việt Nam và EU về thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại lâm sản (Hiệp định VPA/FLEGT) sao cho phù hợp với điều kiện hiện nay.
Bên cạnh đó, đề nghị sớm xây dựng kế hoạch đàm phán với Anh về Hiệp định đối tác tự nguyện để đưa sản phẩm sang thị trường này được tốt hơn; xây dựng kế hoạch thực hiện Quy định chống mất rừng (EUDR) của EU; xây dựng thương hiệu gỗ Việt; triển khai Đề án cấp chứng chỉ rừng, trồng rừng gỗ lớn…
Minh Đức