Người lao động được thụ hưởng chính sách quá ít ỏi

TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), cho rằng thực tế NLĐ được thụ hưởng chính sách quá ít ỏi dù chúng ta ban hành khá nhiều chính sách.

Tại tọa đàm "Việc làm của người lao động (NLĐ) trong bối cảnh doanh nghiệp (DN) thiếu đơn hàng - thực trạng và giải pháp" do Viện Công nhân và Công đoàn (Tổng LĐLĐ Việt Nam) tổ chức mới đây nhiều ý kiến của các nhà quản lý, đại diện doanh nghiệp đã nói lên những thực trạng của thị trường lao động hiện nay cũng như giải pháp để giúp người lao động có việc làm, có thu nhập, ổn định cuộc sống.

Thật xót xa khi nghe CN nói phải "về nhà sớm" hay "Tết đến sớm"

Những tháng gần đây do tình hình kinh tế thế giới khó khăn khiến không ít DN Việt Nam bị giảm, cắt đơn hàng, dẫn đến hệ quả là nhiều CN bị ảnh hưởng.

Số liệu từ Liên đoàn Lao động TP.HCM cho biết, hiện thành phố có khoảng 108.000 người lao động bị ảnh hưởng việc làm, nhiều nhất là giảm giờ làm tiêu chuẩn khoảng 102.000 lao động; 6.200 người bị mất việc. Trong đó, lao động trên 35 tuổi khoảng 40.000 người. TP HCM dự báo sắp tới khó khăn trong sản xuất - kinh doanh của DN có thể kéo dài đến quý II/2023, do đó NLĐ sẽ mất việc, giảm giờ làm, giảm thu nhập. Qua khảo sát cho thấy 59% DN trên địa bàn nợ BHXH.

TS Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn, cho biết cách đây hơn một tháng khi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội công bố thông tin thị trường lao động quý III/2022, nhiều người khấp khởi mừng khi các dữ liệu cho thấy những tín hiệu tích cực của thị trường lao động. Tuy nhiên, sang quý IV, theo thống kê chưa đầy đủ của Tổng LĐLĐ Việt Nam ở 44 tỉnh, thành, có gần 500.000 NLĐ bị ảnh hưởng việc làm, trong đó hơn 42.000 lao động bị mất việc. Đáng lưu ý, trong điều tra khảo sát mới nhất của Viện Công nhân và Công đoàn cho thấy trong số CN bị mất việc thì có 31.000 lao động nữ trên 35 tuổi và 10.000 lao động nữ đang nuôi con nhỏ hoặc đang mang thai. "Thật xót xa khi nghe CN nói phải "về nhà sớm" hay "Tết đến sớm" - Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn bày tỏ.

TS Vũ Minh Tiến cho biết trong hoàn cảnh như vậy, các cấp Công đoàn và các cấp, ngành, DN và NLĐ đã tìm cách khắc phục, vượt khó khăn nhưng điều đó là chưa đủ, rất cần sự tiếp sức từ các chính sách hiệu quả của nhà nước để giúp DN và NLĐ vượt qua khó khăn này.

TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), cho rằng thực tế NLĐ được thụ hưởng chính sách quá ít ỏi dù chúng ta ban hành khá nhiều chính sách.

"Thực tế, hiện nay có nhiều chính sách hỗ trợ NLĐ về các dịch vụ xã hội hay chính sách hỗ trợ để DN phục hồi nhưng vấn đề là cần thực hiện bằng được và thực hiện hiệu quả" - bà Hương lưu ý.

Còn theo ông Đặng Tất Đạt, Trưởng Ban Chính sách - Pháp luật LĐLĐ tỉnh Bình Dương, sơ bộ số người bị giảm giờ làm là 240.000. Từ đầu năm đến nay, Bình Dương có 140.000 người nghỉ việc để hưởng trợ cấp thất nghiệp và có 30.000 lao động đang tạm hoãn hợp đồng lao động (HĐLĐ). "DN kiến nghị Chính phủ miễn, giảm, giãn thuế; giãn đóng BHXH và giãn trả nợ vay ngân hàng. NLĐ đề xuất có gói hỗ trợ của Chính phủ như Nghị quyết 42. LĐLĐ tỉnh Bình Dương kiến nghị Tổng LĐLĐ Việt Nam hỗ trợ giãn đóng kinh phí Công đoàn cho DN, miễn đóng đoàn phí Công đoàn cho NLĐ có thu nhập thấp" - ông Đạt nói. Theo ông, các gói hỗ trợ NLĐ cũng chỉ là giải pháp trước mắt, tạm thời chứ không phải là giải pháp căn cơ.

Ông Kiều Minh Sinh, Trưởng Ban Chính sách - Pháp luật LĐLĐ tỉnh Đồng Nai, cho biết qua khảo sát nhanh, đến nay DN dệt may, giày da, gỗ là những DN thiếu đơn hàng nhiều nhất ở địa phương này. Hiện có 187 DN giảm giờ làm, có khó khăn về đơn hàng với gần 63.000 lao động bị ảnh hưởng việc làm (chủ yếu là giảm giờ làm tiêu chuẩn, nghỉ việc luân phiên); có 5.000 lao động hoãn HĐLĐ. Với Chính phủ, ông Sinh kiến nghị xem xét có gói hỗ trợ NLĐ nghỉ việc mà không đủ điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp bởi dự kiến năm 2023 sẽ có khoảng 20.000 lao động tạm hoãn HĐLĐ. Cùng với đó, đề nghị giảm thuế thu nhập DN để DN bớt khó khăn, bởi hiện có những DN đang rất khó khăn không có tiền trả lương cho NLĐ.

Doanh nghiệp ở Hà Nội cũng đang bị sụt giảm đơn hàng

So với các địa phương phía Nam, các doanh nghiệp tại Hà Nội có thể chịu ít tác động hơn từ việc sụt giảm đơn hàng, song ông Nguyễn Đình Thắng, Phó Chủ tịch Công đoàn các Khu công nghiệp và Khu chế xuất Hà Nội thông tin, đến nay các doanh nghiệp cũng đang dần “thấm” tác động.

“Thời điểm này của các năm trước người lao động thường phải tăng ca để đảm bảo các đơn hàng nhưng hiện nay việc tăng ca không còn. Điều này đã tác động rất lớn đến thu nhập của người lao động”, ông Thắng nói và cho rằng, trước đây để đạt mức thu nhập từ 8 -  9 triệu đồng, người lao động phải làm thêm giờ, song hiện nay không có.

Theo báo cáo nhanh của công đoàn cơ sở, Hà Nội hiện ghi nhận hơn 2.000 công nhân ảnh hưởng đến việc làm, chủ yếu thuộc ngành điện tử, sản xuất linh kiện, song chủ yếu mức độ ảnh hưởng là không làm thêm giờ.

Tình trạng khó khăn thể hiện rõ hơn ở nhóm ngành dệt may. Theo Bà Hoàng Thị Thu Hồng, Phó Chủ tịch Công đoàn ngành Dệt may Hà Nội, đây là thời điểm rất khó khăn, bởi đơn vị này dù đang quản lý khoảng 20.000 lao động, song ghi nhận số doanh nghiệp có đơn hàng đến hết quý 1/2023 là rất ít, chủ yếu chỉ đến hết tháng 12/2022. Thời điểm này cũng là lúc nhiều đơn vị đang phải giãn việc, và tung hết nguồn lực để giữ công nhân.

Bà Hồng cho biết, qua thống kê, hiện ngành dệt may Hà Nội đã có 4 đơn vị nợ lương người lao động, trong đó có 2 doanh nghiệp nước ngoài. Công đoàn ngành đang phối hợp với lực lượng công an thành phố để kiểm soát việc chủ doanh nghiệp nước ngoài có nợ lương, nhưng về nước không quay trở lại.

“Hà Nội đã có một doanh nghiệp chủ về nước nghỉ Tết và không sang nữa, vấn đề là chủ doanh nghiệp này không ủy quyền cho ai, tài sản không thể thanh lý được. Hiện 124 lao động của đơn vị này chúng tôi đang cố gắng để chốt sổ bảo hiểm cho họ để tìm kiếm việc làm khác, song việc nợ lương thì chưa thể giải quyết được”, bà Hồng trăn trở.

Các chính sách hỗ trợ cần hướng đến cả doanh nghiệp và người lao động

Trước những phản ánh từ các địa phương, đơn vị, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam thừa nhận, khó khăn của người lao động hiện nay là vấn đề đáng quan tâm nhất là khi gần Tết, bởi không chỉ tác động đến đời sống, nhận thức của người lao động mà còn nguy cơ ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội nếu không được giải quyết thấu đáo.

“Hơn lúc nào hết, cần có các chính sách hỗ trợ kịp thời, bởi lẽ hỗ trợ để vừa nuôi dưỡng nguồn lực lao động song cũng là phát triển doanh nghiệp, nếu nhiều doanh nghiệp bị xóa sổ không chỉ thiệt thòi cho chính doanh nghiệp mà còn cho cả nền kinh tế”, ông Hiểu nhấn mạnh.

Theo ông Hiểu, các chính sách hỗ trợ cần hướng đến cả doanh nghiệp và người lao động, vừa giữ chân lao động vừa giúp doanh nghiệp duy trì và tồn tại, chờ khi tình hình tốt hơn. “Chúng tôi mong muốn có cả chính sách ngắn hạn và lâu dài, có chính sách liên quan đến an sinh như bảo hiểm xã hội, đến việc thu hút đầu tư, tìm kiếm thị trường, đổi mới khoa học công nghệ, đào tạo nghề…”, ông Hiểu nói và cho biết, tổ chức công đoàn sẽ trao đổi với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, các đơn vị liên quan, thống nhất để báo cáo Chính phủ.

“Từ nay đến Tết Nguyên đán còn rất gần, nếu chính sách không nhanh, không kịp thời sẽ gây tâm tư cho người lao động. Cả năm có thể có những lúc không vui, nhưng cố gắng Tết không để ai phải buồn, vì lẽ đó chính sách không chỉ mang lại lợi ích chung cho doanh nghiệp, mà còn là niềm tin của lao động với nhà nước”, ông Hiểu nói thêm.

Hải Minh