Vụ bê bối đang ngày càng gia tăng của Kobayashi Pharmaceutical về các chất bổ sung men đỏ đang khơi dậy cuộc tranh luận về nhãn “thực phẩm chức năng” của Nhật Bản, vấn đề vốn đã bị chỉ trích trong nhiều năm vì thiếu bằng chứng khoa học đầy đủ về độ an toàn và hiệu quả khi sử dụng.
Gói thực phẩm bổ sung được chỉ định là thực phẩm chức năng của Kobayashi Pharmaceutical. Các nhóm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Nhật Bản trong nhiều năm qua đã lập luận rằng nhãn thực phẩm chức năng có rất ít bằng chứng khoa học và có khả năng gây hại cho sức khỏe. Ảnh: Kyodo
Sự cố từ hãng dược Kobayashi
Thông tin mới nhất từ truyền thông Nhật Bản, cho biết tính đến ngày 7/4, tổng cộng đã có 1.224 người phải đi khám, 212 ca nhập viện sau khi sử dụng thực phẩm chức năng chứa men gạo đỏ của Công ty Kobayashi Pharmaceutical ở Osaka, Nhật Bản.
Hồi cuối tuần trước, Bộ Y tế Nhật Bản đã có cuộc gặp với lãnh đạo hãng dược phẩm Kobayashi ở trụ sở của hãng này tại Osaka. Cuộc gặp này đề cập đến khoảng thời gian 2 tháng từ lúc Kobayashi ghi nhận các bất ổn sức khỏe của nhiều người liên quan tới sản phẩm của mình cho đến khi công khai thông tin.
Giới chuyên môn nhận định cuộc khủng hoảng an toàn thực phẩm của Kobayashi đẫ bộc lộ những vấn đề về tổ chức trong công ty. Theo đó, với tư cách là một doanh nghiệp gia đình điển hình của Nhật Bản, có thể họ sẽ ưu tiên lợi ích của mình hơn khách hàng trong việc ra quyết định.
Các chuyên gia cho rằng, trước khi vụ việc diễn ra, Kobayashi không báo cáo với chính quyền về các vấn đề liên quan, và không có các hành động ngay lập tức dẫn đến làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng. Trong khi đó, Đạo luật Vệ sinh Thực phẩm của Nhật yêu cầu các doanh nghiệp thông báo cho chính quyền địa phương khi xác định được các sự cố sức khỏe.
Trước đó, hôm 29/3, sau khi sự cố của Kobayashi, chính quyền Nhật Bản đã ra lệnh rút ba loại thực phẩm bổ sung “gạo đỏ” gồm: Benikoji ColesteHelp, NaishiHelp Plus Cholesterol và Natto-kinase Sarasara Tsubu GOLD khỏi các kệ hàng trên toàn quốc vì 5 người dùng đã tử vong và hơn 100 người khác phải nhập viện, gây ra mối lo ngại về sức khỏe trong nước và trên toàn khu vực.
Hãng dược Kobayashi cũng ghi nhận khoảng 12.000 trường hợp người dùng phàn nàn về các vấn đề sức khỏe. 114 người nhập viện vì có liên quan đang ở độ tuổi từ 40 đến 80.
Chia sẻ với CNN, Chủ tịch công ty Akihiro Kobayashi, cho biết: “Chúng tôi sẽ không chỉ điều tra toàn bộ vấn đề mà còn ngăn chặn nó lây lan, đồng thời đưa ra lời giải thích và bồi thường cho những khách hàng bị ảnh hưởng”.
Bộ Y tế Nhật Bản lúc đó cũng đã yêu cầu các cửa hàng tiêu hủy tất cả hàng tồn kho Benikoji ColesteHelp, NaishiHelp Plus Cholesterol và Natto-kinase Sarasara Tsubu GOLD khi Bộ này điều tra các sản phẩm của Công ty dược Kobayashi.
Cả ba loại thực phẩm chức năng nêu trên đều chứa “beni koji” - gạo lên men bằng men đỏ, một thành phần được cho là có tác dụng làm giảm mức cholesterol thường được sử dụng trong gia vị và bảo quản thực phẩm cũng như sản xuất rượu gạo. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết quá trình lên men có thể tạo ra hàm lượng citrinin không an toàn. một chất độc gây rối loạn chức năng thận.
Trong cuộc điện thoại với hãng tin CNN hôm 28/3, người phát ngôn của Công ty Kobayashi, cho biết cả 4 người dùng đã qua đời đều bị bệnh thận sau khi dùng Benikoji ColesteHelp. Hai người trong số họ đã dùng Benikoji ColesteHelp từ năm 2021, khi sản phẩm được ra mắt và một người bắt đầu sử dụng sản phẩm này vào đầu năm 2022.
Bản thân công ty Kobayashi cũng thừa nhận rằng họ “không thể loại trừ” thành phần không mong muốn gây ra tác dụng phụ khi trộn các thành phần khác nhau. Trong khi trên trang web của Kobayashi thông tin, rằng các sản phẩm beni koji của họ sử dụng một chủng vi khuẩn trong quá trình lên men không tạo ra citrinin.
Theo người phát ngôn của Kobayashi, hãng này đã ủy quyền cho một số trường đại học tiến hành phân tích độc lập và cho biết thêm lô hàng được đề cập có thể được sản xuất từ tháng 4 đến tháng 10 năm ngoái và được vận chuyển từ tháng 4 đến tháng 12. Đồng thời, nhấn mạnh không có chất độc nào được phát hiện trong quá trình sàng lọc vào tháng 2 này.
Sau khi sự cố xẩy ra, Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida hôm 28/3, cho biết chính phủ đang điều tra những cái chết và mối liên hệ bị nghi ngờ với beni koji, đồng thời cho biết thêm họ đã chuẩn bị hành động. Ông Kishida nói: “Nếu cần thiết, chúng tôi phải xem xét tất cả các biện pháp có thể”.
Mặc dù vậy, các báo cáo được đưa ra đã làm dấy lên mối lo ngại ở các khu vực khác ở châu Á, trong đó có Việt Nam, nơi các sản phẩm bổ sung sức khỏe của Nhật Bản được bán rộng rãi.
Tại Việt Nam, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cũng đã phát đi cảnh báo về việc thu hồi đối với các sản phẩm của Kobayshi. “Qua rà soát dữ liệu đăng ký bản công bố sản phẩm tại Cục An toàn thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm thông báo hiện nay Cục An toàn thực phẩm chưa cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm/Giấy xác nhận công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm cho các sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe: "Beni-koji choleste-help"; "Naishi-help plus cholesterol"; "Natto-kinase sarasara-tsubu gold" và Kobayashi Naishi Help 30 của Công ty Dược phẩm Kobayashi, Nhật Bản.
Để an toàn sức khỏe cho người sử dụng, Cục An toàn thực phẩm cảnh báo và đề nghị người tiêu dùng không mua, không sử dụng sản phẩm có các thông tin như nêu trên, trường hợp phát hiện các sản phẩm này lưu hành trên thị trường đề nghị thông báo cho cơ quan chức năng để xử lý theo quy định của pháp luật”, Cục An toàn thực phẩm cảnh báo.
Tại Đài Loan, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm cũng đã ra lệnh cho các nhà phân phối đình chỉ nhập khẩu hơn 150 sản phẩm có chứa beni koji, bao gồm cả sản phẩm do Kobayashi sản xuất. Và tại Singapore, các nhà chức trách đã thu hồi rượu sake sủi, một loại rượu gạo, của Takara Shuzo có trụ sở tại Kyoto, sử dụng beni koji trong quá trình sản xuất.
Các nhà chuyên môn và nhiều bác sĩ, cho rằng thực phẩm chức năng khi sử dụng phải có sự tư vấn của bác sĩ, không nên tự ý sử dụng. Đặc biệt, khi sử dụng những loại thực phẩm chức năng không bảo đảm nguồn gốc xuất xứ thì rất nguy hiểm cho sức khỏe.
Sử dụng thực phẩm chức năng cần theo ý kiến chuyên môn
Theo các bác sĩ, thực phẩm chức năng (TPCN) là con dao 2 lưỡi, trước khi sử dụng phải xem cơ thể có cần thiết phải bổ sung hay không. Bởi cơ thể mỗi người khác nhau việc dung nạp thuốc sẽ khác. Nếu người có bệnh lý nền về gan, thận dùng không đúng sẽ gây suy gan, suy thận…
Các chuyên gia, cho rằng TPCN cũng chỉ là "thực phẩm". Bởi không có nghiên cứu, chứng minh đạt hiệu quả rõ ràng nên chúng được xếp vào nhóm TPCN. Nếu sử dụng TPCN tùy tiện sẽ dẫn đến tình trạng ngộ độc do thừa chất, thậm chí biến chứng.
Chẳng hạn, đối với người không có dấu hiệu loãng xương hay thiếu can-xi nhưng vẫn bổ sung thêm can-xi thì sẽ dẫn đến thừa can-xi gây ức chế hấp thu các chất khác như sắt và kẽm, từ đó sẽ làm cho cơ thể có nguy cơ thiếu hai chất này. Bên cạnh đó, thừa canxi còn gây ra tình trạng quá tải cho thận, nếu vẫn tiếp tục bổ sung thừa trong thời gian dài thì sẽ làm tăng nguy cơ sỏi niệu quản, sỏi thận.
Biến chứng nếu sử dụng TPCN không có chỉ định của bác sĩ dẫn đến dư thừa có thể kể như thừa vitamin D dẫn đến bệnh sỏi thận; thừa vitamin C sẽ gây tiêu chảy, nổi mụn, đau đầu, buồn nôn và phá hủy chức năng của thận, gây sỏi thận; thừa acid folic có thể gây ung thư, đau bao tử, khó ngủ, tim đập nhanh, co giật…
Trong khi đó, tình trạng thực phẩm chức năng bị làm giả xuất hiện nhiều trên thị trường và khó kiểm soát, nếu sử dụng những loại sản phẩm này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe như tiêu chảy, ngộ độc, nôn mửa, nổi mẩn đỏ, da phồng rộp, trụy tim mạch, huyết áp giảm, khó thở… Nếu sử dụng trong thời gian dài sẽ dẫn đến các bệnh lý về thận, gan, mật…
Bất cảnh những cảnh báo đó, trên thị trường Việt Nam tại các cơ sở bán lẻ dược phẩm và trên không gian mạng, sàn thương mại điện tử có rất nhiều loại thực phẩm chức năng như loại bổ sung vitamin (A,B,C,D…), loại về làm đẹp dùng cho vấn đề về tóc, da,… Thậm chí, để hòng bán được hàng, nhiều cơ sở còn tung hô hoặc “thần thánh” các loại sản phẩm này như thuốc.
Trước những vấn đề nêu trên, và đặc biệt là sau sự cố chết người tại hãng dược Kobayashi ở Nhật Bản, người tiêu dùng cũng nên cân nhắc trước khi sử dụng thực phảm chức năng. Như các chuyên gia đã cảnh báo, có lẽ điều cần thiết là phải có sự chỉ dẫn từ bác sĩ, và không nên tuỳ tiện sử dụng các loại sản phẩm này.
Minh Đức