Thương mại điện tử (TMĐT) ở Việt Nam đang bùng nổ về số lượng người dùng và giá trị giao dịch, nhưng song song với lợi ích là những rủi ro với nạn hàng giả, hàng kém chất lượng và gian lận trực tuyến. Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng, dù là trung tâm của thị trường vẫn dễ bị tổn thương.
Không gian tìm kiếm mua hàng online ngày càng trở thành “mặt tiền” của TMĐT, nơi quảng cáo và gian hàng tài trợ chiếm vị trí nổi bật.
Sau cú click mua hàng là bài toán bảo vệ người tiêu dùng
Thị trường TMĐT Việt Nam phát triển với tốc độ ấn tượng, nhưng việc kiểm soát chất lượng hàng hóa trên các nền tảng như Shopee, TikTok Shop, Tiki hay Facebook vẫn là thách thức lớn đối với quản lý nhà nước và ngay cả những người mua sắm thông thái nhất. Trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 23.400 trường hợp liên quan hàng giả, hàng nhái và gian lận trên các sàn trực tuyến và mạng xã hội, từ mỹ phẩm, quần áo đến phụ kiện và thiết bị điện tử.
Không chỉ dừng lại ở những phản ánh lẻ tẻ, thực tế đã xuất hiện các vụ việc quy mô lớn, điển hình là vụ 25 tấn mỹ phẩm giả đăng bán trên sàn TMĐT và mạng xã hội, buộc cơ quan quản lý yêu cầu hoàn tiền cho người mua. Đây là lời cảnh báo rõ nét nhất. Các sản phẩm mang nhãn mác nổi tiếng bị làm giả, gắn tem chống hàng giả giả mạo, rồi rao bán công khai trên các nền tảng kỹ thuật số. Các sản phẩm này, giá mua vào chỉ vài chục nghìn đồng nhưng được quảng cáo là “hàng xách tay” chính hãng, khiến không ít người tiêu dùng “sập bẫy”.
Không chỉ lớn về quy mô, thủ đoạn gian lận còn tinh vi ở việc tạo tài khoản ảo, mua đánh giá ảo (reviews 5 sao) nhằm tạo niềm tin giả cho khách hàng. Ngoài ra, nhiều sản phẩm khi kiểm tra thực tế khác biệt hoàn toàn so với hình ảnh quảng cáo, khiến người tiêu dùng không thể phân biệt bằng mắt thường ngay cả sau khi nhận hàng.
Cũng trong năm qua, lực lượng Quản lý thị trường tại TP.HCM còn phát hiện nhiều cơ sở kinh doanh trên mạng xã hội và nền tảng TMĐT bán hàng hóa nghi là giả, không rõ nguồn gốc, không có nhãn mác theo quy định, trong đó có mỹ phẩm và hàng thời trang.
Đứng ở góc độ người tiêu dùng, rủi ro không chỉ dừng lại ở tiền mất mà có khi còn gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Chị Đặng Thị Nhung (Hà Nội) chia sẻ: “Tôi mua nhiều sản phẩm trên các sàn online tiện lợi, nhưng không ít lần nhận hàng khác xa quảng cáo, chất lượng kém hơn nhiều, muốn đổi trả nhưng thấy rất phiền phức nên cũng chỉ tự bảo mình rút kinh nghiệm và chấp nhận thiệt thòi”.
Một số người tiêu dùng khác cũng bày tỏ lo ngại rằng hàng giả, hàng nhái trên TMĐT được làm tinh vi đến mức chỉ nhìn bằng mắt thường hoặc qua ảnh hay video không thể nhận diện được, vì vậy nhiều người cảm giác “bị lừa dối” nhưng không biết kêu ai để đòi quyền lợi.
Trao đổi với phóng viên, Anh Phương ở Hà Nội, chủ shop mỹ phẩm chính hãng trên một sàn TMĐT lớn, chia sẻ: “Các gian hàng làm ăn nghiêm túc luôn bị cạnh tranh với hàng giả giá rẻ hơn rất nhiều. Người tiêu dùng thường vẫn có thói quen nhìn vào giá bán, tôi thường xuyên phải giải thích vì sao giá bán của cửa hàng cao hơn các gian hàng khác”.
Khi các rủi ro đã mang tính phổ biến trên môi trường số, vấn đề không còn nằm ở sự cảnh giác cá nhân mà ở khoảng trống quản lý và trách nhiệm nền tảng. Do đó, yêu cầu hoàn thiện một cơ chế bảo vệ người tiêu dùng đồng bộ, có tính ràng buộc và khả năng thực thi thực chất đang trở nên cấp thiết.
Cần một “hệ sinh thái bảo vệ” cho người mua online
Trước tình trạng hàng giả, hàng nhái tràn lan, các chuyên gia và cơ quan quản lý đang thúc đẩy nhiều biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên TMĐT. Một trong những giải pháp gần đây là kêu gọi các nền tảng phải sử dụng công cụ lọc nội dung tự động kết hợp xác thực danh tính người bán, để ngăn chặn gian hàng vi phạm ngay từ đầu thay vì xử lý ở bước hậu kiểm.
Bên cạnh đó, Luật Thương mại điện tử và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được sửa đổi, quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, người bán và sàn TMĐT trong việc công khai thông tin sản phẩm, điều khoản đổi trả và cơ chế tiếp nhận khiếu nại nhằm tăng tính minh bạch và dễ truy cứu trách nhiệm khi vi phạm xảy ra.
Cơ quan chức năng cũng đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra và xử lý hàng giả, hàng nhái trên môi trường số, nhất là trong các đợt mua sắm cao điểm khi hành vi buôn bán hàng vi phạm tăng mạnh.
Đáng chú ý, xu hướng quản lý mới đang dần chấm dứt cách nhìn sàn TMĐT như một bên trung gian thuần túy, mà đang từng bước đặt ra yêu cầu về trách nhiệm liên đới khi để gian hàng vi phạm hoạt động kéo dài.
Tuy vậy, việc đối phó với hàng giả trên TMĐT vẫn là một bài toán khó do tính phức tạp của thị trường, số lượng gian hàng lớn và các thủ đoạn tinh vi như đánh giá ảo, thay đổi tài khoản bán hàng nhanh chóng để né kiểm soát. Điều này đòi hỏi sự phối hợp hiệu quả hơn giữa sàn, người bán, cơ quan quản lý và bản thân người tiêu dùng.
Tiến Thanh