Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam vẫn duy trì được sự tăng trưởng trong 6 tháng đầu năm. Tuy nhiên, theo các doah nghiệp, xu hướng tăng trưởng xuất khẩu cá ngừ sang một số thị trường đang khó có thể duy trì được.
Xuất khẩu cá ngừ mang về gần nửa tỷ USD
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu cá ngừ tháng 6/2024 vẫn duy trì sự tăng trưởng với +32% so với cùng kỳ năm trước (YoY), đạt hơn 85 triệu USD. Lũy kế 6 tháng đầu năm 2024, Việt Nam mang về 472 triệu USD từ xuất khẩu cá ngừ, tăng 23% YoY.
Kim ngạch xuất khẩu các nhóm mặt hàng cá ngừ của Việt Nam trong nửa đầu năm 2024 đều đang tăng so với cùng kỳ. Dù vậy, mức tăng trưởng giữa các mặt hàng cá ngừ lại không đồng đều.
Cụ thể, giá trị xuất khẩu các sản phẩm thịt/loin cá ngừ đông lạnh trong tháng 6/2024 đạt mức cao nhất từ đầu năm với hơn 44 triệu USD, tăng 29% YoY và có xu hướng ngày càng tăng. Trong khi đó, cá ngừ đóng hộp lại giảm về kim ngạch với -11% YoY trong tháng 6, còn 17 triệu USD.
Về thị trường, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang các thị trường chính như Mỹ, EU hay Israel tiếp tục tăng trong tháng 6, lần lượt là +18% YoY, +56% YoY và +50% YoY.
Trong khối EU, cá ngừ xuất khẩu sang Italy và Hà Lan tăng “phi mã” về kim ngạch trong tháng 6/2024 với mức 3 con số, ngược lại xuất khẩu sang Đức ghi nhận giảm so với cùng kỳ.
Kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang thị trường Nga cũng tăng 3 con số trong tháng 6. Với sự tăng trưởng cao liên tục từ đầu năm, Nga đang là một trong 5 thị trường nhập khẩu cá ngừ lớn nhất của Việt Nam.
Trái với xu hướng các thị trường trên, cá ngừ xuất khẩu sang khối CPTPP lại ghi nhận đà giảm. Kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang khối này chỉ đạt gần 9 triệu USD trong tháng 6/2024, giảm 12% YoY.
Theo VASEP, nửa sau năm 2024, nhu cầu của các thị trường sẽ ngày càng tăng để chuẩn bị cho các dịp lễ cuối năm, đây sẽ là cơ hội cho doanh nghiệp cá ngừ của Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu.
Doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ lo thiếu nguyên liệu
Tuy nhiên, theo các DN xu hướng tăng trưởng xuất khẩu cá ngừ sang các thị trường kể trên đang khó có thể duy trì được. Nguyên nhân là theo Nghị định số 37/2024/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2019/NĐ-CP ngày 8-3-2019 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản có hiệu lực, đang có một vấn đề. Đó là kích cỡ tối thiểu của cá ngừ vằn cho phép khai thác hiện nay quy định trong Nghị định 37 là 0,5m (tương đương trọng lượng từ 5-7kg). Tuy nhiên sản lượng cá ngừ đạt kích cỡ này thực tế rất thấp.
Theo đó, khi Nghị định 37 có hiệu lực, tất cả các cảng cá không dám cấp xác nhận nguyên liệu đối với cá ngừ vằn nhỏ hơn kích cỡ khai thác này. Và điều này sẽ khiến cho nguồn cung cá ngừ vằn trong nước giảm. Đồng nghĩa là DN không có nguồn nguyên liệu có xuất xứ thuần túy để sản xuất.
VASEP cho biết hiện tại, xuất khẩu vẫn tăng là do lượng cá ngừ vằn nguyên liệu dự trữ tại các DN đã được cấp giấy xác nhận vẫn còn, tuy nhiên lượng nguyên liệu dự trữ này cũng đang cạn dần. DN sẽ phải gia tăng NK từ nguồn cung ngoài nước. Tuy nhiên, nửa cuối năm thường là thời gian DN phải tăng cường sản xuất cho các đơn hàng XK sang các thị trường lớn như EU, để được hưởng ưu đãi thuế quan khi hạn ngạch được mở lại vào đầu năm sau.
Bên cạnh đó, quy định về bảo tồn của Liên minh châu Âu (EU) không đề cập kích thước tối thiểu của cá ngừ vằn mà chỉ áp dụng với một số loài nhạy cảm. Kích thước tối thiểu cũng thay đổi khác nhau tùy từng vùng biển và nguồn lợi tại khu vực đó.
Trên thực tế, EU bảo vệ nguồn lợi thủy sản bằng biện pháp quy định hạn ngạch, thời gian cấm biển chứ không chỉ quy định bằng kích thước tối thiểu được khai thác. Các tàu cá của nước ngoài vẫn đánh bắt cá ngừ vằn dưới 1,5 kg và vẫn được cấp chứng nhận thủy sản khai thác.
Phía VASEP đánh giá, nếu Việt Nam không nhanh chóng tháo gỡ vướng mắc khó khăn này cho DN, thì chúng ta sẽ bị mất thị trường xuất khẩu.
Trung Anh