“Quy hoạch điện VIII được coi là bước đột phá quan trọng, và cũng là cơ hội để Việt Nam tới gần hơn mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo cam kết của Thủ tướng Chính phủ tại COP26” – ông Stuart Livesey - CEO, Copenhagen Offshore Partners Việt Nam nhấn mạnh.
Trong Quy hoạch điện VIII vừa được Chính phủ phê duyệt, điểm nhấn là ưu tiên phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo. Và mục tiêu trong lộ trình của quy hoạch này đã thể hiện rõ rằng, tỉ lệ điện tái tạo sẽ vào khoảng 30,9 - 39,2% vào năm 2030 và mục tiêu đến năm 2050, tỉ lệ năng lượng tái tạo lên đến 67,5 - 71,5%. Như vậy, trong vòng 30 năm tới, điện năng lượng tái tạo sẽ chiếm phần lớn tổng lượng điện quốc gia, trong khi hiện tại dù tốc độ đầu tư vào điện năng lượng tái tạo khá mạnh mẽ, song bản thân các nhà đầu tư, doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, nhất là về chính sách.
Hoan nghênh việc Chính phủ phê duyệt Quy hoạch điện VIII, ông Stuart Livesey - CEO, Copenhagen Offshore Partners Việt Nam (COP Việt Nam), nhà đầu tư điện gió ngoài khơi tại Bình Thuận, Việt Nam đã có trao đổi với phóng viên Thương Trường. Câu chuyện gợi mở nhiều điều về mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam.
Ông Stuart Livesey - CEO, Copenhagen Offshore Partners Việt Nam
PV: Quy hoạch điện VIII nêu rõ lộ trình quy hoạch, tới 2050 năng lượng tái tạo sẽ chiếm tỉ lệ cao với 67,5 - 71,5% tổng lượng điện quốc gia. Nhìn nhận của ông về mục tiêu này?
Ông Stuart Livesey: Copenhagen Offshore Partners (COP) và Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) vô cùng vui mừng khi biết rằng Quy hoạch điện VIII đã chính thức được Chính phủ phê duyệt. Đây là cơ hội để Việt Nam tới gần hơn mục tiêu đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo cam kết của Thủ tướng Chính phủ tại COP26.
Việc Chính phủ phê duyệt Quy hoạch điện VIII đã góp phần củng cố tiềm năng của thị trường Việt Nam. Việt Nam là một đất nước có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo dưới nhiều hình thức khác nhau, và hiện đã có một khởi đầu tốt đẹp trong việc tận dụng nguồn năng lượng mặt trời và điện gió trên bờ. Tuy nhiên, một trong những nguồn năng lượng tái tạo tối ưu nhất vẫn chưa được khai thác tại Việt Nam là điện gió ngoài khơi, vốn có hệ số công suất trung bình cao hơn đáng kể so với hệ số công suất của điện gió và mặt trời trên bờ (hệ số công suất là công suất trung bình do năng lượng tái tạo tạo ra chia cho công suất cực đại).
Chúng tôi tin tưởng rằng nếu Chính phủ có thể xây dựng và phê duyệt một kế hoạch triển khai rõ ràng đi cùng với một cơ chế lựa chọn nhà đầu tư minh bạch và hợp đồng mua bán điện tuân thủ các tiêu chuẩn đầu tư quốc tế, thì mục tiêu đạt được công suất điện gió ngoài khơi như đã đề ra trong Quy hoạch điện VIII là có thể đạt được đúng hạn.
Để đạt được các mục tiêu năng lượng tái tạo đã đề ra trong Quy hoạch điện VIII, Chính phủ cần nhanh chóng soạn thảo và phê duyệt Kế hoạch thực hiện để cho phép các công nghệ tái tạo như điện gió ngoài khơi, hydrogen và lưu trữ pin được triển khai như một phần trong chiến lược năng lượng của Việt Nam.
Kế hoạch thực hiện nên tìm cách lựa chọn những địa điểm tối ưu, những nhà phát triển dự án có năng lực và chiến lược đầu tư đáng tin cậy nhằm đảm bảo năng lượng tái tạo có thể được cung cấp đúng thời hạn với chi phí hợp lý.
PV: Dù tốc độ đầu tư vào năng lượng tái tạo tại Việt Nam cũng khá mạnh mẽ, nhưng chúng ta vẫn đang gặp những khó khăn nhất định. Với kinh nghiệm từ COP, ông có khuyến nghị gì?
Ông Stuart Livesey: Từ kinh nghiệm phát triển các dự án năng lượng tái tạo ở nhiều quốc gia trên thế giới, chúng tôi xin khuyến nghị Chính phủ đưa ra định hướng và lộ trình phát triển ngành rõ ràng, đi kèm với khung chính sách đồng bộ và cơ chế khuyến khích phù hợp cho từng giai đoạn phát triển. Các bước này sẽ tạo nền tảng để đảm bảo tính minh bạch và tránh những rủi ro không đáng có cho cả Chính phủ và nhà đầu tư trong suốt quá trình. Khi hệ thống chính sách có thể giảm bớt những yếu tố bất định, thì rủi ro đối với nhà phát triển cũng sẽ giảm đi.
Ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi cũng đang phải đối mặt với những thách thức liên quan đến Hợp đồng mua bán điện (PPA), để đảm bảo rằng năng lượng sản xuất có được nguồn tiêu thụ đáng tin cậy tại thị trường Việt Nam, đảo bảo cho những khoản đầu tư trị giá hàng tỷ đô la. Các yếu tố khác như sự sẵn sàng của lưới điện, giải pháp đền bù cắt giảm, điều khoản chấm dứt hợp đồng hợp lý, sử dụng trọng tài quốc tế và đơn vị tiền tệ tính toán giá điện cũng là những vấn đề cần được giải quyết.
PV: Với vấn đề mua bán điện, áp giá điện, doanh nghiệp có đề xuất kiến nghị gì để cùng tháo gỡ và hướng tới mục tiêu như Quy hoạch đã phê duyệt?
Ông Stuart Livesey: Các dự án điện gió ngoài khơi được thực hiện ở quy mô lớn hơn đáng kể so với các dự án điện gió và điện mặt trời trên bờ. Chẳng hạn như một dự án công suất 500MW sẽ cần đến hàng tỷ USD để xây dựng và phát triển, trong khi việc mở rộng quy mô dự án từ 1GW trở lên sẽ mang lại lợi ích đáng kể về chi phí, từ đó giúp giảm giá bán điện nhờ cân bằng được yếu tố rủi ro.
Các dự án điện gió ngoài khơi đòi hỏi phải thực hiện nhiều hoạt động khảo sát trong một khoảng thời gian nhất định nhằm cung cấp dữ liệu cho việc thiết kế, và đáp ứng các yêu cầu về cấp phép cũng như huy động vốn quốc tế. Quá trình triển khai các dự án này phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng khá hạn hẹp của các nhà cung cấp hàng đầu trong thị trường điện gió ngoài khơi vốn rất khắt khe. Chính vì vậy, các nhà phát triển sẽ phải tốn rất nhiều thời gian và công sức để mua sắm được các thiết bị chuyên dụng cũng như tàu lắp đặt có khả năng triển khai dự án trong môi trường biển.
Tương tự như bất kỳ ngành công nghiệp mới nào, để điện gió ngoài khơi mang lại lợi ích lâu dài như giảm giá thành, giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch (hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050) và giảm thiểu biến đổi khí hậu, cần có sự đầu tư vào việc thiết lập ngành từ giai đoạn sơ khai. Đồng thời, không nên kỳ vọng rằng giá điện gió ngoài khơi có thể cạnh tranh tương đương ngay với giá điện gió hoặc điện mặt trời trên bờ. Giá bán điện cần được xây dựng và phản ánh được thực tế này. Khi chính phủ cung cấp hỗ trợ cho các dự án thí điểm và việc thiết lập ngành, kinh nghiệm từ các thị trường khác đã cho thấy chi phí sẽ giảm đáng kể.
Đơn cử như ở Vương quốc Anh, chi phí đã giảm hơn 70% kể từ khi bắt đầu quá trình thiết lập ngành điện gió, đưa điện gió ngoài khơi trở thành hình thức năng lượng sản xuất rẻ nhất. Tại Đài Loan, chi phí đã giảm khoảng 60% trong một khoảng thời gian tương đối ngắn nhờ công nghệ đã được cải thiện nhanh hơn.
Chúng tôi khuyến nghị Chính phủ Việt Nam nên hướng tới tương lai và tiềm năng giảm chí phí điện gió ngoài khơi theo thời gian. Điện gió ngoài khơi sẽ trở nên ngày càng cạnh tranh so với những loại hình năng lượng khác, và chắc chắn sẽ vượt trội so với năng lượng hóa thạch, do đó Chính phủ nên dựa trên những hướng dẫn và nghiên cứu điển hình từ các thị trường khác để đạt được mục tiêu cuối cùng.
Một khi ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi được thiết lập, giá thầu cạnh tranh sẽ giúp giảm giá thành và lĩnh vực năng lượng tái tạo sẽ đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân Việt Nam.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
Thái Đạt (thực hiện)