Tưởng như là bảo chứng chất lượng từ Mỹ, nhưng "giấy chứng nhận FDA" được nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam quảng bá thực chất không có giá trị pháp lý như họ tuyên bố. Dưới đây là cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội), giúp làm rõ bản chất pháp lý của vấn đề.
PV: Hiện nay nhiều doanh nghiệp sản xuất mỹ phẩm, thực phẩm chức năng thường sử dụng giấy “Certificate of FDA Registration” để thể hiện sản phẩm đã được FDA chứng nhận. Điều đó có đúng hay không?
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh mỹ phẩm, thực phẩm chức năng thường sử dụng các giấy tờ có tiêu đề “Certificate of FDA Registration” để giới thiệu sản phẩm ra thị trường. Không ít trường hợp đã quảng cáo rằng sản phẩm của mình “được FDA chứng nhận” hoặc “đạt tiêu chuẩn FDA”. Tuy nhiên, đây là cách hiểu hoàn toàn sai lệch và dễ gây nhầm lẫn nghiêm trọng cho người tiêu dùng.
Theo quy định của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), cơ quan này không cấp bất kỳ loại giấy chứng nhận chất lượng hoặc phê duyệt nào cho mỹ phẩm, thực phẩm hoặc thực phẩm chức năng trước khi lưu hành. Việc doanh nghiệp đăng ký cơ sở sản xuất với FDA chỉ là thủ tục hành chính nhằm mục đích quản lý, truy xuất và giám sát khi cần thiết, không đồng nghĩa với việc sản phẩm đã được FDA kiểm định, công nhận hay phê duyệt.
Thực tế, các “Certificate of FDA Registration” mà doanh nghiệp sử dụng thường được phát hành bởi các tổ chức dịch vụ hoặc đại lý tư nhân hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục đăng ký cơ sở sản xuất. Ngay trên các giấy này thường có nội dung khuyến cáo rõ ràng: “This certificate does not denote FDA approval of the firm or its products”, có nghĩa là giấy chứng nhận này không thể hiện sự phê duyệt của FDA đối với doanh nghiệp hay sản phẩm.
Việc dùng giấy đăng ký cơ sở để quảng cáo theo hướng khẳng định sản phẩm “đạt chứng nhận chất lượng của FDA” không chỉ là thông tin sai sự thật mà còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật Việt Nam về quảng cáo và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Hành vi này có thể bị xử phạt hành chính theo quy định của Luật Quảng cáo, đồng thời có thể bị coi là cạnh tranh không lành mạnh khi gây nhầm lẫn về nguồn gốc, tính năng, chất lượng sản phẩm.
Với các quy định nêu trên, người tiêu dùng cần thận trọng trước những lời quảng cáo mang tính khẳng định về “chứng nhận FDA”. Doanh nghiệp cũng cần minh bạch thông tin, tránh lợi dụng giấy tờ không có giá trị pháp lý để tạo niềm tin giả tạo, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và đối thủ cạnh tranh.
Luật sư Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội)
PV: Việc quảng cáo sản phẩm là “được FDA chứng nhận” hoặc “đạt chuẩn FDA” có vi phạm pháp luật Việt Nam không, nếu giấy tờ đó có nội dung hoàn toàn khác. Đơn cử như giấy “Certificate of FDA Registration” có nghĩa là doanh nghiệp đã đăng ký cơ sở sản xuất/kinh doanh với FDA?
Theo quy định pháp luật Hoa Kỳ, FDA không cấp giấy chứng nhận chất lượng cho mỹ phẩm, thực phẩm hoặc thực phẩm chức năng trước khi lưu hành thị trường. Giấy chứng nhận đăng ký cơ sở sản xuất không đồng nghĩa với việc sản phẩm được kiểm định, chấp thuận hay chứng nhận bởi FDA. Do đó, việc quảng cáo sản phẩm là “được FDA chứng nhận” trong khi không có chứng cứ phù hợp là hành vi sai sự thật và gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Pháp luật Việt Nam hiện hành có quy định rõ ràng về vấn đề này. Cụ thể, Luật Quảng cáo năm 2012 nghiêm cấm hành vi quảng cáo sai sự thật, gây nhầm lẫn về nội dung, công dụng của sản phẩm. Trong khi đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 yêu cầu các tổ chức, cá nhân kinh doanh phải cung cấp thông tin trung thực, chính xác, rõ ràng về sản phẩm, dịch vụ của mình.
Ngoài việc vi phạm quy định về quảng cáo, hành vi này còn có thể bị xem xét xử phạt theo Nghị định số 38/2021/NĐ-CP với mức phạt có thể lên tới 30 triệu đồng. Trường hợp nghiêm trọng hơn, doanh nghiệp có thể bị buộc gỡ bỏ nội dung quảng cáo vi phạm, cải chính thông tin hoặc đối mặt với các chế tài bổ sung khác.
Với những cảnh báo nêu trên, các doanh nghiệp cần thận trọng trong việc sử dụng thuật ngữ liên quan đến FDA trong tài liệu quảng cáo. Việc cố tình đánh tráo khái niệm, mập mờ trong thông tin nhằm tạo niềm tin giả tạo về chất lượng sản phẩm không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng.
Nhiều doanh nghiệp đang sử dụng giấy “Certificate of FDA Registration” như một chứng nhận chất lượng sản phẩm (Ảnh minh họa)
PV: Nếu người tiêu dùng bị đánh lừa bởi những quảng cáo như vậy, họ có thể khiếu nại ở đâu và căn cứ vào điều luật nào?
Trong trường hợp bị đánh lừa bởi hình thức quảng cáo sai sự thật nêu trên, người tiêu dùng hoàn toàn có quyền khiếu nại hoặc tố cáo hành vi vi phạm. Theo quy định tại khoản 9 Điều 8 Luật Quảng cáo năm 2012, hành vi quảng cáo gây nhầm lẫn về nội dung, công dụng của sản phẩm là hành vi bị cấm. Đồng thời, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, rõ ràng; nếu vi phạm, người tiêu dùng có thể khiếu nại, yêu cầu bồi thường hoặc khởi kiện tại tòa án.
Hiện nay, người tiêu dùng có thể gửi đơn khiếu nại hoặc tố cáo đến Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương), Sở Công Thương các tỉnh thành, hoặc các cơ quan quản lý chuyên ngành khác như Thanh tra Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch, Cục Phát thanh – Truyền hình và Thông tin điện tử nếu vi phạm xảy ra trên phương tiện truyền thông.
Hành vi quảng cáo sai sự thật có thể bị xử phạt hành chính từ 20 đến 30 triệu đồng theo quy định tại Nghị định số 38/2021/NĐ-CP. Ngoài ra, người tiêu dùng còn có thể yêu cầu doanh nghiệp bồi thường thiệt hại, xin lỗi công khai và gỡ bỏ thông tin sai lệch. Việc chủ động khiếu nại và sử dụng các quyền hợp pháp của mình là cách để người tiêu dùng tự bảo vệ lợi ích chính đáng, đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm và đạo đức kinh doanh trên thị trường.
PV: Doanh nghiệp có thể bị xử phạt như thế nào nếu sử dụng logo FDA hoặc cụm từ "FDA certified" sai mục đích?
Việc nhiều doanh nghiệp sử dụng logo của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) hoặc cụm từ “FDA certified” (được FDA chứng nhận) trong quảng cáo hoặc bao bì sản phẩm đang dấy lên lo ngại về hành vi quảng cáo sai sự thật. Đáng chú ý, FDA không hề cấp chứng nhận chất lượng cho mỹ phẩm, thực phẩm hoặc thực phẩm chức năng, và cũng không cho phép doanh nghiệp sử dụng logo chính thức của cơ quan này vào mục đích thương mại.
Theo pháp luật Việt Nam, hành vi sử dụng biểu tượng của cơ quan, tổ chức mà không được phép, hoặc quảng cáo sai bản chất nội dung, có thể bị xử phạt nghiêm khắc. Cụ thể, theo Điều 34 Nghị định 38/2021/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đến 30 triệu đồng nếu quảng cáo gây nhầm lẫn về tính năng, công dụng, chất lượng hoặc nguồn gốc sản phẩm. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng còn có thể yêu cầu buộc gỡ bỏ nội dung quảng cáo vi phạm, cải chính thông tin sai lệch hoặc thu hồi các sản phẩm in ấn vi phạm.
Không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, hành vi quảng cáo sai sự thật còn có thể xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng. Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, cá nhân, tổ chức có hành vi cung cấp thông tin gian dối, không rõ ràng về sản phẩm, dịch vụ sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu hành vi đó gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tài sản hoặc quyền lựa chọn của người tiêu dùng.
FDA đã nhiều lần khẳng định rõ ràng rằng cơ quan này không cấp “chứng nhận sản phẩm” và không cho phép doanh nghiệp sử dụng logo FDA trong bất kỳ hình thức quảng bá nào. Do đó, việc dùng các yếu tố này nhằm tạo cảm giác sản phẩm được “bảo chứng” bởi FDA là hành vi không trung thực, có dấu hiệu giả mạo và vi phạm nghiêm trọng quy định quảng cáo.
Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý, mọi hành vi sử dụng logo FDA hoặc các cụm từ như “FDA certified” mà không có cơ sở xác thực không chỉ vi phạm đạo đức kinh doanh, mà còn tiềm ẩn hậu quả pháp lý nghiêm trọng nếu bị phát hiện và xử lý theo quy định hiện hành.
PV: Xin cảm ơn ông!
Ngọc Vũ