Để đẩy mạnh công tác giải ngân vốn cho các dự án hạ tầng trọng điểm, liên tiếp các biện pháp thúc đẩy giải ngân đầu tư công được Chính phủ ban hành. Doanh nghiệp ngành nguyên vật liệu và xây dựng hạ tầng được kỳ vọng tăng trưởng cao nhờ vào việc hưởng lợi từ chính sách đẩy mạnh đầu tư công và có dư địa trúng nhiều gói thầu trong tương lai.
Giải ngân đầu tư công năm 2024 tương đối chậm
Sau giai đoạn tăng trưởng tích cực trong năm 2023, đầu tư công năm 2024 rơi vào giai đoạn trầm lắng. Vốn thực hiện thuộc Ngân sách Nhà nước đạt 495,9 nghìn tỷ đồng trong 11 tháng đầu năm 2024 (+1,8% so với cùng kỳ, đạt 64,3% kế hoạch). Trong đó, các dự án ngành GTVT giải ngân được 62,7 nghìn tỷ đồng (-14,1%so với cùng kỳ, đạt 85,6% kế hoạch). Nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công bị chậm là do việc triển khai Luật Đất đai 2024 có hiệu lực từ ngày 1/8/2024, làm tăng chi phí giải phóng mặt bằng và tạm dừng một số dự án để điều chỉnh. Ngoài ra, thiếu vật liệu và cát san lấp cũng ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.
Giải ngân đầu tư công đạt 495,9 nghìn tỷ đồng trong 11 tháng đầu năm 2024 (+1,8% so với cùng kỳ, đạt 64,3% kế hoạch). Trong đó, các dự án ngành GTVT giải ngân được 62,7 nghìn tỷ đồng (-14,1% so với cùng kỳ, đạt 85,6%kế hoạch). Tuy nhiên, Chính phủ đang tập trung nguồn lực tháo gỡ các vướng mắc về pháp lý, song song với việc đẩy mạnh hoàn thiện các công trình trọng điểm như tuyến cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2, sân bay quốc tế Long Thành, tuyến đường sắt Bắc Nam.
Để đẩy mạnh công tác giải ngân vốn cho các dự án hạ tầng trọng điểm, liên tiếp các biện pháp thúc đẩy giải ngân đầu tư công được Chính phủ ban hành.
Ngày 19/09/2024, quyết định số 1008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Ban hành Kế hoạch triển khai đợt thi đua cao điểm “500 ngày đêm thi đua hoàn thành 3.000 km đường bộ cao tốc”. Ngày 7/11/2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 115/CĐ-TTg về việc quyết liệt thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công những tháng cuối năm 2024.
Đáng chú ý, vào ngày 29/11/2024, Quốc Hội đã thông qua Luật Đầu tư công (sửa đổi) có hiệu lực từ 01/01/2025 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) có hiệu lực từ ngày 15/01/2025. ACBS đánh giá là sẽ giúp giải quyết các vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng.
Dư địa đẩy mạnh đầu tư công còn nhiều
Bức tranh về Ngân sách nhà nước & nợ công của Việt Nam hiện đang ở trạng thái rất tích cực, từ đó tạo nhiều dư địa cho việc gia tăng thêm nợ vay của Chính phủ & thúc đẩy chi tiêu đầu tư công. Tỷ lệ nợ công/GDP giảm đều trong gần 10 năm qua, hiện ở mức 36,6% vào thời điểm cuối năm 2023 và ước tính ở mức 37% vào cuối năm 2024. Bên cạnh đó, thâm hụt ngân sách/GDP đang duy trì ổn định quanh mức 4,0%.
Áp lực thanh toán nợ gốc + lãi Trái phiếu Chính phủ (TPCP) trong giai đoạn 2024-2027 ở mức bình quân là 113 nghìn tỷ đồng/năm. Trong giai đoạn 2028-2033 là 211 nghìn tỷ đồng/năm. Trong khi đó, lãi suất phát hành mới của TPCP Việt Nam trong thời gian qua đang được duy trì ở mức tương đối thấp.
Tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV đã thông Luật Đầu tư công (sửa đổi) và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Qua đó, sẽ tạo căn cứ pháp lý đồng bộ để các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương triển khai kịp thời, áp dụng ngay trong năm 2025 để triển khai những quy định mới trong chuẩn bị xây dựng và thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) và chính thức có hiệu lực từ ngày 15/01/2025 cũng đưa ra một loạt đề xuất để tháo gỡ vướng mắc cho các dự án PPP, nhằm đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư, tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho dự án hạ tầng công cộng. Từ đó giúp cơ sở hạ tầng ngày càng hoàn thiện, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
ACBS kỳ vọng đầu tư công sẽ là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong thời gian tới. Năm 2025, năm cuối của kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021- 2025, ghi nhận mức đầu tư công kỷ lục lên tới 791 nghìn tỷ đồng (tương đương 6,4% GDP) đã được Quốc hội phê duyệt. Khoản ngân sách này sẽ giúp đẩy mạnh thi công các công trình trọng điểm như tuyến cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2, sân bay quốc tế Long Thành, và tuyến đường sắt Bắc Nam.
Theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 10, khóa XIII, tầm nhìn của Chính phủ về tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 là 7,5%-8,5%/năm. Chuyên gia tại ACBS cho rằng, yếu tố then chốt để đạt được kế hoạch tăng trưởng GDP này phần lớn sẽ đến từ các hoạt động giải ngân đầu tư công đầy tham vọng. Kỳ vọng đầu tư công sẽ nhanh chóng được thúc đẩy ngay từ đầu năm 2025, ngay khi các luật mới ban hành đi vào hiệu lực. Bên cạnh đó, giai đoạn 2026-2030, Chính phủ sẽ tiếp tục quyết liệt triển khai hàng loạt dự án trọng điểm (ví dụ dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam).
Điểm tên ông lớn hưởng lợi từ các dự án trọng điểm
Đến nay, cả nước đã có 2.001 km đường bộ cao tốc. Chính phủ yêu cầu phát động phong trào thi đua 500 ngày để hoàn thành 3.000 km cao tốc trước ngày 31/12/2025. Tầm nhìn đến 2030 , cả nước sẽ có 5.000km đường cao tốc.
Dự án cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 có tổng mức đầu tư 146.990 tỷ đồng. Tổng dự án có chiều dài 729 km được chia thành 12 dự án thành phần và đã bắt đầu thi công trong năm 2023 tiến độ cơ bản hoàn thành dự kiến trong năm 2025, đưa vào khai thác, vận hành từ năm 2026. Đây là dự án mà Bộ Giao Thông Vận Tải chỉ định thầu đối với các gói thầu tư vấn, xây lắp, di dời hạ tầng kỹ thuật, đền bù giải phóng mặt bằng và tái định cư. Nhờ đó, rút ngắn thời gian, đẩy nhanh tiến độ và đảm bảo chất lượng thi công.
Những doanh nghiệp xây lắp như VCG, HHV, và C4G được Bộ GTVT chỉ định thầu cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2. Giai đoạn 2025-2026 được xem là điểm rơi lợi nhuận của các doanh nghiệp này.
Trong khi đó, Dự án Vành đai 4 Hà Nội đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch chi tiết cách đây một thập kỷ, với mục tiêu hoàn thành ban đầu là năm 2020. Tuy nhiên, do chậm trễ nên việc xây dựng chỉ bắt đầu vào giữa năm 2023, dự kiến sẽ hoàn thành cơ bản vào năm 2026 và bắt đầu hoạt động vào năm 2027.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 88.694 tỷ đồng, dài 112,8km, đi qua 3 địa phương và gồm 7 dự án thành phần. Dự án đi qua địa phận thành phố Hà Nội (dài 58,2 km), Hưng Yên (dài 19,3 km), Bắc Ninh (dài 25,6 km) và tuyến nối (dài 9,7 km). Trong đó, dự án PPP thành phần 3 (đầu tư xây dựng đường Vành đai 4) có tổng mức đầu tư hơn 55 nghìn tỷ đồng.
Về tiến độ dự án đường song hành Vành đai 4 qua Hà Nội dài 57km, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Hà Nội cho biết, 4 gói thầu xây lắp đã được các nhà thầu đồng loạt triển khai trên phần diện tích mặt bằng đã bàn giao với 32 mũi thi công (23 mũi đường, 9 mũi cầu). Sản lượng đến nay đạt khoảng 36,86%. TP. Hà Nội đang tập trung giải phóng mặt bằng những đoạn còn lại để bàn giao cho nhà thầu trong năm 2024. Dự kiến đường song hành Vành đai 4 đoạn qua Hà Nội sẽ hoàn thành vào quý 4/2025.
Mặc dù dự án đường Vành đai 3 Tp.HCM đi qua 4 địa phương: TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, và Long An đã được phê duyệt vào năm 2011, nhưng việc xây dựng kéo dài đến tháng 6/2023 mới triển khai. Đến cuối tháng 9/2024, tổng thể dự án đã hoàn thành 17%, Long An dẫn đầu về tiến độ với 45% khối lượng công việc, trong khi Tp.HCM, Bình Dương và Long An lần lượt đạt 16%, 13% và 6%. Công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành phần lớn tại TP.HCM, Long An và Bình Dương, còn tại Đồng Nai đã hoàn thành 66%. Dự án dự kiến sẽ thông xe vào giữa năm 2025 và hoàn thành vào năm 2026.
Sân bay Long Thành là dự án cơ sở hạ tầng đang xây dựng có quy mô lớn nhất tại Việt Nam và cũng là sân bay lớn nhất đang triển khai ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Dự án được chia thành ba giai đoạn chính với tổng vốn đầu tư là 336,6 nghìn tỷ đồng, với tổng công suất hàng năm sau khi hoàn thành là 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa.
Giai đoạn 1 đang được xây dựng với vốn đầu tư 5 tỷ USD và dự kiến đi vào hoạt động vào đầu năm 2027, sẽ cung cấp công suất ban đầu là 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Giai đoạn 2 sẽ mở rộng công suất thêm 25 triệu hành khách và 0,3 triệu tấn hàng hóa, nâng tổng công suất lên 50 triệu hành khách và 1,5 triệu tấn hàng hóa. Giai đoạn 3 sẽ tiếp tục tăng công suấtthêm 50 triệu hành khách và 3,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Theo đại diện Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) khẳng định, tiến độ thực hiện các hạng mục của dự án xây dựng Cảng Hàng không quốc tế Long Thành đang bám sát kế hoạch.
Ngày 30/11, Quốc hội đã thông qua dự án đường sắt tốc độ cao 350 km/h trên trục Bắc – Nam vớitổng vốn đầu tư 67,3 tỷ USD- dự án đầu tư lớn nhấttừ trước đến nay tại Việt Nam. Dự án dự kiến khởi công xây dựng vào năm 2027 và dự kiến hoàn thành vào năm 2035. Tuyến đường này sẽ bắt đầu từ tổ hợp ga Ngọc Hồi ở Hà Nội và kết thúc tại ga Thủ Thiêm tại TP Hồ Chí Minh, vớitổng chiều dài 1.541 km, bao gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa.
Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ có khả năng vận chuyển khoảng 133,5 triệu hành khách/năm (đối với tàu suốt Bắc - Nam) và 106,8 triệu hành khách/năm (đối với tàu khách khu đoạn), cùng với công suất vận chuyển hàng hóa khoảng 21,5 triệu tấn hàng hóa/năm. Ø Dự án được đánh giá có thể đóng góp khoảng 1 điểm % tăng trưởng GDP mỗi năm trong giai đoạn 2025-2037 theo số liệu đánh giá tác động của bộ Giao thông vận tải phối hợp với Tổng cục Thống kê.
Bên cạnh các doanh nghiệp ngành nguyên vật liệu và xây dựng hạ tầng, chuyên gia tại ACBS cũng cho rằng các công ty bất động sản nhà ở như VHM, DXG, DIG, NLG và bất động sản công nghiệp như SIP, VGC, IDC, KBC hưởng lợi từ việc đẩy mạnh đầu tư xây dựng các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm.
Các dự án hạ tầng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển chung của ngành logistics, giúp tăng cường khả năng kết nối giữa các khu vực sản xuất, phân phối và thịtrường tiêu thụ trong và ngoài nước. Những dự án này tác động theo chiều rộng và mang tính dài hạn hơn, khi ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như khu công nghiệp, cảng biển, sân bay, v.v. Sự cải thiện đồng bộ về hạ tầng giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí vận hành, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của vùng, đồng thời đặt nền tảng cho sự phát triển của quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trung Anh