Nhiều tín hiệu tích cực cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã có những dấu hiệu tích cực hơn, bớt ảm đạm hơn khi ghi nhận 5 đợt trái phiếu được phát hành trong tháng 11. Đây là những tín hiệu đáng mừng sau khi thị trường đã mất niềm tin do liên quan tới một số vụ án bị khởi tố, điều tra.

Doanh nghiệp “rục rịch” phát hành trở lại

Thị trường trái phiếu giai đoạn 2018-2021 đã phát triển rất nóng với sự "cởi trói" từ Nghị định 163. Điều này đã đưa tới nhiều rủi ro, nguy cơ. Do đó, các cơ quan quản lý nhà nước đã có những giải pháp mạnh mẽ để lành mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp, trong đó nổi bật nhất là khởi tố vụ án Tân Hoàng Minh Group đầu tháng 4/2022, và các lãnh đạo cấp cao Tập đoàn Vạn Thịnh Phát vào tháng 10/2022. Sau các diễn biến này, trái phiếu doanh nghiệp gần như đóng băng.

Sự khủng hoảng, đóng băng rõ ràng nhất khi nhìn từ số liệu thống kê của FiinPro trong tháng 10. Theo đó, trong tháng 10 chỉ có duy nhất một đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp ở thị trường trong nước. Công ty TNHH Khai thác chế biến khoáng sản Núi Pháo phát hành khối lượng trái phiếu đạt 210 tỷ đồng với kỳ hạn 5 năm.

Xu hướng phát hành trái phiếu doanh nghiệp giảm trong nhiều tháng trở lại đây. Trước đó, trong tháng 9, phát hành trong tháng đạt 16,1 nghìn tỷ đồng, giảm 18,27% so với tháng trước và 76,44% so với cùng kỳ. Hoạt động phát hành của các tổ chức tín dụng tiếp tục dẫn đầu thị trường với tổng 22 đợt phát hành, đạt quy mô là 10,2 nghìn tỷ đồng, giảm 40,2% so với tháng trước và chiếm 63% thị trường. Đứng thứ hai về giá trị phát hành là ngành Bất động sản chiếm 18% tỉ trọng phát hành, tương đương tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đạt 2,8 nghìn tỷ đồng và tăng 55,6% so với tháng trước.

Tuy nhiên, bước sang tháng 11, thị trường đã đón nhận nhiều tín hiệu tích cực hơn. Thị trường có dấu hiệu phục hồi trở lại khi đã có sự xuất hiện của một số doanh nghiệp phát hành. Tuy số lượng phát hành vẫn ghi nhận ở mức rất thấp, nhưng cũng đã cho thấy niềm tin dần khôi phục sau tâm lý thận trọng của cả doanh nghiệp lẫn các nhà đầu tư sau hàng loạt biến động.

Tính đến hết tháng 11/2022, theo số liệu Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), thị trường ghi nhận 5 đợt trái phiếu được thông báo và phát hành. Trong đó, đáng chú ý là đợt phát hành của Tập đoàn Masan (HOSE - mã chứng khoán MSN) là doanh nghiệp phát hành trái phiếu nhiều nhất với 1.700 tỷ đồng nhằm cơ cấu lại các khoản nợ.

Theo sau là 2 đợt phát hành của Ngân hàng TMCP Đầu Tư và Phát Triển Việt Nam BIDV (HOSE - mã chứng khoán BID) cho 2 mã trái phiếu có kỳ hạn lần lượt là 6 và 7 năm với tổng giá trị là 84,7 tỷ đồng.

Ngoài ra còn có đợt phát hành của CTCP Đầu Tư Đức Trung (UPCoM - mã chứng khoán DTI) trị giá 100 tỷ đồng, CTCP City Auto (HOSE - mã chứng khoán CTF) với giá trị phát hành là 50 tỷ đồng.

Tổng cộng, 5 đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ diễn ra đã huy động được giá trị 1.934,7 tỷ đồng.

So với cùng kỳ năm ngoái, giá trị phát hành trái phiếu ra công chúng từ đầu năm là 10,599 tỷ đồng, giảm 60% (chiếm khoảng 4% tổng giá trị phát hành) và giá trị phát hành trái phiếu riêng lẻ là 242,865 tỷ đồng, giảm 56% (chiếm khoảng 96% tổng giá trị phát hành).

Có thể thấy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong tháng 11 đã có sự khởi sắc hơn tháng 10, tuy nhiên nó vẫn chưa thật sự sôi động trở lại. Việc thiếu vắng người bán cho thấy sự e dè của nhiều doanh nghiệp trong việc phát hành, đặc biệt khi đặt trong bối cảnh nhiều công ty vẫn đang phải ráo riết lên kế hoạch mua lại trái phiếu trước hạn theo yêu cầu của trái chủ hoặc chủ động mua lại trước hạn nhằm giảm áp lực đáo hạn hoặc giải quyết các lô trái phiếu có thể gặp bất lợi bởi quy định mới.

Theo dữ liệu tổng hợp của VBMA, trong tháng 11, tổng giá trị trái phiếu đã được các doanh nghiệp mua lại trước hạn là 12,691.4 tỷ đồng (giảm 6% so với cùng kỳ tháng 11/2021). Tính từ đầu năm tới nay, tổng giá trị trái phiếu đã được các doanh nghiệp mua lại đạt gần 165,323 tỷ đồng (tăng 33% so với cùng kỳ năm 2021).

Nợ trái phiếu ngày càng lớn nhưng chưa hẳn là xấu

Theo thống kê, khối lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn trong năm 2023 và 2024 ước khoảng 790.000 tỉ đồng, chiếm gần một nửa khối lượng trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành, có thể kéo theo nhu cầu phát hành để bảo đảm nhu cầu vốn của các doanh nghiệp trên thị trường. Trong đó, riêng quý IV năm nay khoảng 85.000 tỉ đồng trái phiếu đáo hạn, tập trung ở nhóm ngân hàng, bất động sản.

Nhìn nhận về vấn đề này, PGS.TS Vũ Sỹ Cường - phó trưởng bộ môn phân tích chính sách tài chính, Học viện Tài chính - nhận định dù nợ trái phiếu doanh nghiệp lớn nhưng không phải tất cả những doanh nghiệp phát hành trái phiếu đều đang xấu. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp phát hành trái phiếu có kế hoạch kinh doanh tốt, có tài sản bảo đảm lớn, vấn đề của họ chỉ là khó khăn về dòng tiền hiện nay.

Tình trạng "đóng băng" thị trường trái phiếu hiện nay phần nhiều do tâm lý thị trường, các nhà đầu tư đang mất niềm tin. Điều này buộc nhiều doanh nghiệp đang phải chấp nhận bán tài sản với giá rẻ hơn để có được dòng tiền hoặc đổi trái phiếu lấy sản phẩm bất động sản, đây cũng là một giải pháp lúc này nhưng để thực hiện được cần sự chia sẻ của cả hai phía, PGS.TS Vũ Sỹ Cường nêu.

Trong khi đó, TS Vũ Đình Ánh - chuyên gia kinh tế - cho rằng tình trạng mất niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện nay chủ yếu liên quan tới một số vụ án bị khởi tố, điều tra. 

Quyền lợi của cả nhà đầu tư chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp liên quan tới các vụ án hiện nay chưa được xác định rõ ai sẽ bảo đảm quyền lợi cho họ nên thị trường mất niềm tin, nhiều trái chủ đòi thanh toán trái phiếu doanh nghiệp đến hạn, sắp đáo hạn, thậm chí chưa đến hạn họ cũng đòi thanh toán. Đây là vấn đề phải xử lý.

Vì thế, cần xác định rõ trách nhiệm của các ngân hàng, công ty chứng khoán đứng ra phân phối lại trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Cần tránh tình trạng trái chủ đi đòi nợ người bán trái phiếu doanh nghiệp chứ không đi đòi nợ tổ chức phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Về công tác tháo gỡ khó khăn, tại cuộc họp báo Chính phủ diễn ra mới đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo rất rõ phải rà soát ngay, kể cả Nghị định số 153/2020/NĐ-CP vừa mới ban hành, để nếu có vấn đề gì, tình hình biến đổi như thế nào và cần bổ sung hoặc thay đổi thì phải thực hiện ngay nhằm giúp thị trường phát triển trở lại.

"Thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đang khẩn trương triển khai nhiều công việc để trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ những vấn đề pháp lý liên quan đến Nghị định số 153/2020/NĐ-CP và các quy định liên quan. Trong thẩm quyền của Chính phủ sẽ xem xét giải quyết trong tháng 12 này", Thứ trưởng cung cấp thông tin cho báo giới.

Trong triển khai thực tế, ngày 23/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã tổ chức buổi làm việc trực tiếp với gần 10 công ty chứng khoán có thị phần tư vấn phát hành trái phiếu lớn; 37 doanh nghiệp phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, có quy mô phát hành và lượng phát hành lớn và một số trường hợp có trái phiếu đáo hạn trong 2 tháng cuối năm 2022 và năm 2023.

Sau khi lắng nghe những kiến nghị, đề xuất của các doanh nghiệp, cũng như của công ty tư vấn, Bộ Tài chính đã gửi văn bản tới tất cả các doanh nghiệp phát hành trái phiếu và có yêu cầu: Các doanh nghiệp phải ưu tiên sử dụng mọi nguồn lực của doanh nghiệp để thực hiện đúng cam kết với các nhà đầu tư.

"Trường hợp có khó khăn khi thanh toán gốc, lãi trái phiếu, thì cần có phương án thỏa thuận với các nhà đầu tư. Chủ động việc đó giống như chủ động ra thị trường để phát hành, trách nhiệm phải thực hiện bằng mọi cách, bằng mọi giá, hết khả năng của mình", Thứ trưởng nêu rõ.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh, yêu cầu doanh nghiệp phải tuân thủ chế độ công bố thông tin theo quy định. Chủ động cung cấp thông tin của doanh nghiệp cho các nhà đầu tư.

"Nếu doanh nghiệp nào vi phạm pháp luật, thì các cơ quan quản lý nhà nước sẽ xử lý nghiêm, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà đầu tư trong bất kỳ hoàn cảnh nào như Thủ tướng đã nói trong Hội nghị truyền thông chính sách", lãnh đạo Bộ Tài chính nhấn mạnh .

Cùng với các công việc nêu trên, Thứ trưởng cũng cho biết, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với Ngân hàng Nhà nước, Bộ Xây dựng, Bộ Thông tin và Truyền thông để triển khai đồng bộ các giải pháp khác có liên quan.

Đức Minh