Những đợt sốt vàng ở nước ta không tác động tiêu cực đến nền kinh tế?

TS Huỳnh Thế Du cho rằng, đợt sốt vàng “mini” cuối năm 2023 chủ yếu gây ra một số vấn đề tâm lý chứ không có tác động tiêu cực đáng kể cho cả nền kinh tế vì tỷ phần của vàng trong rổ tài sản được nắm giữ khá khiêm tốn. Những gì xảy ra cho thấy, chống sốt vàng không nên là một mục tiêu chính sách mà nó nên được đặt trong bối cảnh chung của ổn định vĩ mô, minh bạch thị trường.

Giá vàng liên tục lập "đỉnh"

Sau khi giao dịch ở mức khá ổn định trong nhiều tháng, giá vàng bắt đầu tăng vọt vào đầu tháng 3/2024. Đến thời điểm hiện tại, giá vàng trong nước cũng trở nên “nóng” hơn bao giờ hết. Chỉ trong ít ngày đầu tháng 4, giá vàng miếng lẫn vàng nhẫn tại thị trường trong nước liên tục “phá đỉnh”, chinh phục những mốc cao nhất từ trước đến nay.

Cá biệt, có thời điểm, giá vàng nhẫn tròn trơn 9999 chạm mốc 78,6 triệu đồng/lượng trong khi giá vàng miếng SJC chinh phục mốc 85 triệu đồng/lượng. Tính từ đầu năm đến nay, giá vàng nhẫn đã tăng gần 10 triệu đồng/lượng.

Có thể nói chưa bao giờ giá vàng tăng “một mạch” như hiện nay. Tại các nhà vàng, giá vàng liên tục được điều chỉnh theo từng giờ. Người mua, kẻ bán cũng tấp nập tại nhiều nhà vàng.

Trong bối cảnh giá vàng tăng liên tục, người dân vẫn có xu hướng lao vào mua vàng trong “cơn sốt”, bất chấp lời cảnh báo của chuyên gia với kỳ vọng giá vàng miếng SJC sẽ tăng lên 100 triệu đồng/lượng và vàng nhẫn lên 90 triệu đồng/lượng. Tại phố vàng Trần Nhân Tông (Hai Bà Trưng, Hà Nội), Cầu Giấy (Cầu Giấy, Hà Nội), người dân xếp hàng chờ mua vàng. Nếu như cách đây nửa tháng, người dân tập trung mua vàng nhẫn bởi lo ngại Ngân hàng Nhà nước sẽ sớm bỏ độc quyền vàng SJC thì nay cả vàng miếng và vàng nhẫn đều có lượng giao dịch tăng đột biến.

Theo các doanh nghiệp kinh doanh vàng, bên cạnh việc giá vàng thế giới tăng, nhu cầu mua tăng mạnh khiến giá vàng trong nước tăng theo.

Chuyên gia vàng Nguyễn Thế Hùng, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam cho biết, theo quan sát diễn biến giá vàng trên thị trường 2 hôm nay có thể thấy lực mua đang mạnh hơn, thậm chí người giữ tiền có cảm giác sốt ruột khi giá vàng thế giới chưa có dấu hiệu điều chỉnh trong khi giá vàng trong nước lại tăng từng giờ. Trong khi đó, lãi suất huy động hiện nay lại quá thấp.

Theo ông Hùng, về phía nguồn cung, vàng nhẫn đã khan hiếm nay còn hạn chế hơn khi những ngày trước xuất hiện thông tin đề xuất cho nhập vàng theo đường chính ngạch nhưng hiện nay cơ quan quản lý vẫn chưa cấp phép. Thêm vào đó, một số đầu mối nhập vàng cũng e dè hơn khi cơ quan chức năng đang dồn dập ra quân và việc nhập vàng giá cao cũng đem đến nhiều rủi ro.

Trên thị trường thế giới, chỉ trong hai tháng, giá vàng thế giới đã tăng 350 USD/ounce và liên tục chinh phục đỉnh mới. Đỉnh điểm, giá vàng thế giới từng chinh phục mức cao nhất mọi thười đại là 2.356,09 USD/ounce.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến đà tăng điên cuồng của giá vàng thế giới. Theo Ngân hàng UBS, kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất vẫn đang là lực đẩy chính cho giá vàng. Thực tế, kỳ vọng này đã tạo đà cho giá vàng từ cuối năm 2023 khi lạm phát tại Mỹ hạ nhiệt đáng kể và Fed giữ nguyên lãi suất trong nhiều tháng liên tiếp.

Lực mua của các ngân hàng trung ương cũng tác động không nhỏ lên giá vàng thế giới. Báo cáo mới đây của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy, trong 2 tháng đầu năm 2024, các ngân hàng trung ương toàn cầu tiếp tục mua vàng. 

Theo Bloomberg, sự phục hồi nhu cầu của người mua cá nhân lẫn ngân hàng trung ương Trung Quốc chính là yếu tố dẫn dắt cơn sốt vàng toàn cầu thời gian qua. Tính đến nay, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) đã tăng dự trữ vàng tháng thứ 17 liên tiếp và số vàng PBOC nắm giữ tăng 0,2% trong tháng 3, lên 2.273 tấn, mức cao nhất từ tháng 11/2015.

Ngoài ra, căng thẳng địa chính trị và làn sóng bầu cử sắp diễn ra tại nhiều nơi trên thế giới cũng góp phần giúp giá vàng lập đỉnh.

Không tác động tiêu cực đến nền kinh tế?

Chỉ trong vòng 1 tháng, Thủ tướng Chính phủ ban hành công điện số 22 và Nghị quyết số 44 yêu cầu Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khẩn trương rà soát, xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế Nghị định số 24 về quản lý hoạt động thị trường vàng để phát triển thị trường vàng ổn định, lành mạnh, minh bạch, hiệu quả, bền vững. Thế nhưng, đến thời điểm hiện tại, Ngân hàng Nhà nước chưa thấy có động thái “chốt” sửa nghị định này.

Theo các chuyên gia, việc chậm trễ sửa Nghị định 24 liên quan đến độc quyền vàng miếng SJC cũng như việc nhập khẩu vàng khiến giá vàng trong nước diễn biến khó lường khi giá vàng thế giới tiếp tục tăng cao.

Ông Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu Ngân hàng Nhà nước bỏ độc quyền vàng, giá vàng miếng lập tức giảm thêm 10 triệu đồng/lượng. Việc xóa bỏ độc quyền thương hiệu vàng miếng SJC để thị trường vàng trong nước liên thông với thị trường vàng thế giới là điều cần thiết. “Khi có nhiều nguồn cung, không loại vàng miếng nào được bảo hộ thì người dân có nhiều loại vàng để chọn lựa. Giá vàng theo đó sẽ ổn định vì không còn tình trạng khan hiếm do độc quyền", ông Hiếu nói.

Theo ông Hiếu, hiện chỉ có Ngân hàng Nhà nước được nhập khẩu vàng, do đó nguồn cung vàng trên thị trường không dồi dào nên khi xuất hiện lực mua hoặc bán sẽ làm cho giá tăng, giảm đột biến. “Giá vàng trong nước đang nhận được cú hích từ căng thẳng địa chính trị trên thế giới, xu hướng mua vàng để đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương và nhu cầu của người dân. Vì vậy, khi Ngân hàng Nhà nước chưa có biện pháp can thiệp thị trường thì giá vàng SJC và vàng nhẫn còn tăng và mức chênh lệch so với giá thế giới vẫn sẽ rất cao”, ông Hiếu cho biết và đề xuất, Ngân hàng Nhà nước nên cho một số nhà kinh doanh vàng nhập khẩu để thị trường trong nước liên thông với thế giới, đồng thời kiểm soát việc mua vàng của họ bằng hạn ngạch xuất nhập khẩu trong một năm.

“Chắc chắn, Ngân hàng Nhà nước sẽ cân nhắc nhiều phương án khác nhau trong sửa đổi nội dung Nghị định 24. Hy vọng sẽ có sự thay đổi để thị trường vàng ổn định, vận hành lành mạnh theo quy luật của thị trường. Sự tồn tại của thị trường vàng minh bạch, được quản lý tốt sẽ khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh vàng, tạo điều kiện cho việc huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực vàng trong nền kinh tế”, ông Hiếu nói.

Đánh giá về thị trường vàng thời gian qua, TS Huỳnh Thế Du cho rằng, thị trường vàng trong nước hiện đang tồn tại 3 vấn đề dai dẳng. Đầu tiên, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới vẫn đang rất lớn. Sau giai đoạn 2017 – 2019 – thời điểm mức chênh lệch còn rất thấp, giá vàng trong nước bắt đầu tăng vọt, kéo giãn khoảng cách với giá vàng thế giới trong 3 năm qua, tương đương hơn 20% đối với vàng SJC và khoảng 5% đối với vàng nhẫn.

Tiếp đến là vấn đề vàng nhập lậu. Theo TS Huỳnh Thế Du, tổng lượng tiêu thụ tại Việt Nam từ năm 2012 - 2023 là 739 tấn trong khi tổng giá trị vàng, bạc, đá quý nhập khẩu chính ngạch ước tính từ số liệu của Tổng cục Hải quan tương đương khoảng 150 tấn vàng. “Điều này chỉ ra rằng một lượng đáng kể vàng tiêu thụ ở Việt Nam đã được nhập khẩu trái phép”, ông nhận định.

Cuối cùng là sốt vàng. Các đợt sốt vàng trên thị trường vàng trong nước thường diễn ra khi giá vàng tăng đáng kể. Tuy vậy, ảnh hưởng của những đợt sốt vàng này chủ yếu gây ra một số vấn đề về tâm lý chứ không ó tác động tiêu cực đáng kể cho nền kinh tế khi tỷ trọng của vàng trong rổ tài sản khá khiêm tốn, ông Du nhận định.

“Vàng từ lâu đã luôn là tài sản được ưa chuộng tại Việt Nam. Nhìn lại lịch sử, sự tồn tại của loại hàng hóa đặc biệt này trong nền kinh tế Việt Nam là điều tất yếu. Vì vậy, cần có cái nhìn khách quan về tầm quan trọng của vàng nhằm có những chính sách hợp lý để thị trường vàng vận hành đúng đắn, tác động tích cực đến nền kinh tế”, TS Huỳnh Thế Du cho hay.

Đức Hiếu