Đầu tư ra nước ngoài đang ngày càng thu hút sự quan tâm của nhiều cá nhân khi tìm kiếm cơ hội sinh lời từ các dự án, doanh nghiệp tại thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít mô hình từng được quảng bá rộng rãi đã không đạt được kỳ vọng, khiến nhà đầu tư đối mặt nguy cơ thua lỗ hoặc rơi vào tình trạng không có thanh khoản.
Thời gian qua, cơ quan chức năng Việt Nam đã nhiều lần phát đi khuyến cáo về những rủi ro tiềm ẩn của hoạt động đầu tư ra nước ngoài, trong đó trường hợp tiền ảo OneCoin thường được nhắc tới như một ví dụ điển hình (ảnh minh họa)
Rủi ro pháp lý và phạm vi bảo hộ đối với nhà đầu tư
Một trong những rủi ro lớn của hoạt động đầu tư ra nước ngoài là vấn đề pháp lý và phạm vi bảo hộ đối với nhà đầu tư. Nhiều khoản đầu tư được giới thiệu dưới hình thức mua cổ phần, góp vốn vào doanh nghiệp nước ngoài nhưng không phải là chứng khoán niêm yết, không thuộc diện chịu sự giám sát của cơ quan quản lý chứng khoán tại Việt Nam.
Theo khuyến cáo của các cơ quan chức năng, đối với những pháp nhân nước ngoài chưa được cấp phép hoạt động hoặc huy động vốn tại Việt Nam, quyền lợi của nhà đầu tư có thể không được bảo đảm đầy đủ khi phát sinh tranh chấp.
Rủi ro thanh khoản và nguy cơ “kẹt vốn”
Rủi ro về thanh khoản cũng là vấn đề cần đặc biệt lưu ý trong đầu tư ra nước ngoài. Trên thực tế, nhiều hình thức đầu tư không có thị trường giao dịch thứ cấp, không có cơ chế mua lại hoặc lộ trình thoái vốn rõ ràng. Nhà đầu tư có thể nắm giữ các giấy tờ xác nhận sở hữu trong thời gian dài nhưng không thể chuyển đổi thành tiền mặt.
Trong các thông báo và khuyến cáo gửi tới người dân, công an tại một số địa phương cho biết nhiều mô hình đầu tư ra nước ngoài tiềm ẩn rủi ro cao, đặc biệt về khả năng thanh khoản và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, trong đó dòng tiền có thể bị “đóng băng” trong thời gian dài.
Bên cạnh đó, việc sử dụng các loại giấy chứng nhận được trình bày với giá trị lớn cũng là yếu tố khiến nhiều nhà đầu tư dễ nhầm tưởng về mức độ an toàn của khoản đầu tư. Trên thực tế, không ít mô hình phát hành các giấy chứng nhận sở hữu, chứng nhận cổ phần hoặc xác nhận góp vốn với hình thức thiết kế cầu kỳ, ghi nhận giá trị danh nghĩa rất cao, nhằm tạo cảm giác tài sản có giá trị và được bảo đảm.
Theo cảnh báo của cơ quan chức năng, các loại giấy tờ này trong nhiều trường hợp không đồng nghĩa với quyền sở hữu tài sản có tính thanh khoản, không được giao dịch trên thị trường chính thức và cũng không được pháp luật Việt Nam công nhận như một công cụ bảo đảm giá trị đầu tư.
Rủi ro về thông tin và mức độ minh bạch
Rủi ro về thông tin và mức độ minh bạch tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với nhà đầu tư cá nhân. Việc kiểm chứng tình trạng pháp lý, năng lực tài chính và hoạt động thực tế của doanh nghiệp ở nước ngoài không dễ dàng, đặc biệt khi các thông tin chủ yếu được cung cấp thông qua kênh quảng bá, giới thiệu đầu tư hay truyền thông nội bộ. Theo ghi nhận của cơ quan chức năng và phản ánh của báo chí, một số mô hình đầu tư ra nước ngoài sử dụng hình ảnh dự án quy mô lớn, công nghệ mới hoặc các thông điệp mang tính kỳ vọng như “toàn cầu”, “đột phá”, “sắp lên sàn” để thu hút sự quan tâm, trong khi các thông tin về tài sản bảo đảm, dòng tiền hay tình trạng phê duyệt dự án chưa có hoặc chưa được công bố đầy đủ.
Rủi ro chi phí và khả năng giải quyết tranh chấp ở nước ngoài
Ngoài ra, chi phí và khả năng xử lý tranh chấp trong hoạt động đầu tư ra nước ngoài cũng là rào cản đáng kể đối với nhà đầu tư cá nhân. Việc khởi kiện hoặc giải quyết tranh chấp tại nước ngoài thường đòi hỏi chi phí lớn, thời gian kéo dài và khả năng thu hồi tài sản không cao, đặc biệt đối với các doanh nghiệp đăng ký tại những khu vực pháp lý có mức độ minh bạch thấp. Thực tế cho thấy, trong nhiều trường hợp, nhà đầu tư không đủ nguồn lực để theo đuổi các thủ tục pháp lý phức tạp này.
Rủi ro về quản lý ngoại hối và thủ tục đầu tư
Rủi ro liên quan đến quản lý ngoại hối và thủ tục đầu tư ra nước ngoài cũng được cơ quan chức năng nhiều lần lưu ý. Việc chuyển tiền ra nước ngoài để đầu tư nếu không tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật Việt Nam có thể khiến nhà đầu tư không được bảo vệ khi phát sinh tranh chấp. Các cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật hiện hành trước khi thực hiện các hoạt động đầu tư ra nước ngoài.
OneCoin - ví dụ điển hình về rủi ro đầu tư thiếu minh bạch
Trường hợp tiền ảo OneCoin cho thấy rõ những rủi ro có thể phát sinh từ hoạt động đầu tư ra nước ngoài thiếu minh bạch. Mô hình này từng được quảng bá tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, với các cam kết về lợi nhuận trong tương lai. Tuy nhiên, mặc dù báo chí và các cơ quan chức năng đã cảnh báo, OneCoin không được pháp luật Việt Nam công nhận, nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn tham gia. Khi hoạt động huy động vốn bị dừng lại, nhiều nhà đầu tư không thể rút tiền hay thu hồi vốn, trong khi việc theo đuổi khiếu nại hoặc tranh chấp tại nước ngoài gặp rất nhiều khó khăn.
Những cảnh báo của cơ quan chức năng cùng bài học thực tế từ OneCoin cho thấy nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ lưỡng khi tham gia các hoạt động đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt với những hình thức hứa hẹn lợi nhuận cao nhưng thiếu cơ sở pháp lý.
Kiểm tra tư cách pháp lý, khả năng thanh khoản và lộ trình thoái vốn, đồng thời tham vấn ý kiến chuyên gia, được xem là yêu cầu cần thiết để hạn chế rủi ro và bảo đảm an toàn cho dòng vốn của nhà đầu tư.
Gia Huy