OCOP và du lịch cộng đồng: Chung tay kiến tạo phát triển bền vững

Trong những năm gần đây, chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) và du lịch cộng đồng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn Việt Nam. Khi được kết hợp hài hòa, hai mô hình này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm địa phương mà còn góp phần bảo tồn văn hóa, tạo sinh kế bền vững và lan tỏa hình ảnh Việt Nam đến du khách trong và ngoài nước.

OCOP – Bản sắc địa phương trong hành trình trải nghiệm

Ra đời từ năm 2018, chương trình OCOP đã tạo ra cú hích mạnh mẽ cho nông thôn Việt Nam trong việc phát huy thế mạnh bản địa. Không chỉ dừng lại ở mục tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm nông thôn, OCOP còn khơi dậy niềm tự hào của người dân với sản vật quê hương mình.

Từ các sản phẩm nông nghiệp chế biến, thủ công mỹ nghệ, đến các loại trà, mật ong, sản phẩm dược liệu... OCOP là minh chứng sống động cho tiềm năng "nội lực" tại từng địa phương. Mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn gói ghém trong đó câu chuyện văn hóa, tập quán canh tác, nghề truyền thống, những di sản cần được gìn giữ và kể lại bằng nhiều hình thức mới.

Trong xu thế du lịch trải nghiệm lên ngôi, du lịch cộng đồng trở thành kênh tiêu thụ hiệu quả, đồng thời là không gian sống động để "kể chuyện" về sản phẩm OCOP. Du khách đến làng nghề, trang trại hay bản làng không chỉ mua sản phẩm, mà còn được tận tay làm, nếm thử, khám phá quy trình sản xuất và nghe người dân kể về chính sản phẩm ấy. Nhờ đó, OCOP không chỉ là hàng hóa, mà trở thành một phần của hành trình du lịch, mang theo cảm xúc, ký ức và giá trị bản sắc địa phương đến với du khách trong và ngoài nước.

Tại Hà Nội, nhiều làng nghề truyền thống như Bát Tràng (gốm sứ), Vạn Phúc (lụa)… đang tích cực lồng ghép sản phẩm OCOP vào các tour tham quan và trải nghiệm văn hóa. Du khách không chỉ được tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất thủ công tinh xảo, mà còn có thể mua sắm sản phẩm ngay tại chỗ với đầy đủ tem nhãn, truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Ở các tỉnh miền núi như Sơn La, Điện Biên, nơi tập trung nhiều bản làng dân tộc thiểu số, các sản phẩm OCOP đặc trưng như chè shan tuyết, mật ong rừng, thổ cẩm thủ công… cũng đang được giới thiệu rộng rãi trong các sự kiện du lịch, lễ hội văn hóa. Đây là cách làm hiệu quả, giúp đưa sản vật vùng cao tiếp cận thị trường trong nước và từng bước vươn ra quốc tế.

Tiềm năng “xuất khẩu tại chỗ” và vai trò của điểm trưng bày

Tiến sĩ Ngô Thị Thu Trang, chuyên gia về phát triển du lịch cộng đồng, từng chia sẻ: “Việt Nam có lượng khách du lịch trong nước và quốc tế dồi dào. Do đó, đối với những doanh nghiệp chưa đủ điều kiện đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, cần phát triển các điểm trưng bày sản phẩm tại các điểm du lịch trọng điểm để giới thiệu sản phẩm. Du khách đến đây sẽ có cơ hội mua sắm, thưởng thức và trải nghiệm những sản phẩm đặc trưng của địa phương mang thương hiệu Việt Nam. Nhờ đó, sản phẩm OCOP dễ dàng được đưa đến tay du khách, đồng thời giá trị của sản phẩm OCOP cũng sẽ được lan tỏa.”

Từ đó, bà nhấn mạnh rằng hình thức "xuất khẩu tại chỗ" thông qua hoạt động du lịch không chỉ giúp tiếp cận thị trường nội địa, mà còn gián tiếp đưa sản phẩm OCOP ra quốc tế. Đây là cách khẳng định thương hiệu cho các chủ thể OCOP tâm huyết và nâng cao vị thế chương trình OCOP Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Liên kết OCOP và du lịch cộng đồng: Thách thức và giải pháp

Dù giàu tiềm năng, việc kết nối OCOP với du lịch cộng đồng vẫn gặp không ít trở ngại. Nhiều sản phẩm OCOP còn thiếu bản sắc, làm theo phong trào; các điểm du lịch cộng đồng hoạt động manh mún, thiếu trải nghiệm hấp dẫn. Sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân chưa đồng bộ, trong khi kỹ năng phục vụ và kể chuyện sản phẩm của cộng đồng còn hạn chế.

Để phát triển bền vững, cần xây dựng chuỗi giá trị toàn diện, từ sản xuất, thiết kế trải nghiệm đến tiêu thụ và quảng bá sản phẩm OCOP thông qua du lịch. Đồng thời, tăng cường đào tạo kỹ năng cho người dân; thúc đẩy liên kết công – tư – cộng đồng; và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để giới thiệu, bán hàng và quản lý trải nghiệm du lịch.

Chương trình OCOP và mô hình du lịch cộng đồng không chỉ là hai hướng phát triển riêng biệt, mà khi được kết nối chặt chẽ, sẽ tạo nên một hệ sinh thái bền vững cho nông thôn Việt Nam.

Mỗi sản phẩm OCOP là một “đại sứ bản sắc” và du lịch cộng đồng là “cánh cửa” để những đại sứ đó bước ra thế giới. Khi người dân được tham gia chủ động trong quá trình này, từ sản xuất đến trải nghiệm, từ gìn giữ văn hóa đến chia sẻ với du khách, phát triển bền vững không còn là khái niệm, mà là một thực tiễn sống động, hiệu quả và đáng tin cậy.

Mai Chi