Những lùm xùm về bản quyền thương hiệu của Cà phê Trung Nguyên, thuốc lá VINATABA, võng xếp Duy Lợi, cà phê Buôn Ma Thuật, Đắk Lắk… mới đây nhất là Phở Thìn, đã và đang là bài học đắt giá đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Bài học từ Phở Thìn và những thương hiệu tên tuổi
Trong nhiều năm qua, những bài học đắt giá về bảo vệ thương hiệu của doanh nghiệp vẫn được báo chí nhắc tới. Đã không ít doanh nghiệp tự đánh mất thương hiệu của mình chỉ vì sơ suất hoặc đôi khi là “không biết”.
Câu chuyện của “Phở Thìn” mới đây lại dấy lên hồi chuông cảnh tỉnh đối với các doanh nghiệp, thương hiệu truyền thống tại Việt Nam.
Phở Thìn không chỉ được người dân Hà Nội mà còn cả những du khách nước ngoài biết đến với hương vị đặc biệt của mình. Tuy nhiên, ít ai biết thương hiệu nổi tiếng đất Hà Thành này dù thành lập từ năm 1979 nhưng vẫn chưa đăng ký thành công bản quyền thương hiệu.
Mãi cho đến tháng 6 năm 2022, “Phở Thìn 13 Lò Đúc” tại địa chỉ số 13, phố Lò Đúc, phường Phạm Đình Hổ, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội mới có đơn lên Cục Sở hữu trí tuệ và trang chờ phê duyệt.
Trước đó, dư luận đã từng được bàn tán xôn xao khi một hộ kinh doanh phở khác ở Hà Nội đã đăng ký bảo hộ thành công nhãn hiệu “Phở Thìn”, là quán Phở Thìn Bờ Hồ, tại số 61 Đinh Tiên Hoàng, quận Hoàn Kiếm Hà Nội.
Phở Thìn Bờ Hồ do ông Bùi Chí Thìn sáng lập và ông Bùi Chí Đạt kế nghiệp. Trong khi Phở Thìn Lò Đúc do ông Nguyễn Trọng Thìn sở hữu. Cả hai cơ sở Phở Thìn này đều được mở ra tại Hà Nội.
Thương hiệu “Phở Thìn 13 Lò Đúc” này không chỉ gặp rắc rối tại Việt Nam, mà tại Mỹ nhãn hiệu này cũng đứng trước nguy cơ mất tên. Theo hãng luật Asoka Law, vào ngày 18/10/2019, ông Kim In Jung (Kim) nộp đơn đăng ký nhãn hiệu “Phở Thìn 13 Lò Đúc kính mời” tại Mỹ, thế nhưng ông Nguyễn Trọng Thìn – chủ nhãn hiệu tại Việt Nam chỉ mới được ghi nhận việc nộp đơn đăng ký tại Mỹ ngày 29/7/2020 do đó ông Thìn đã phải nộp Thông báo Phản đối với nhãn hiệu của ông Kim.
Thương hiệu “Phở Thìn 13 Lò Đúc” này không chỉ gặp rắc rối tại Việt Nam, mà tại Mỹ nhãn hiệu này cũng đứng trước nguy cơ mất tên.
Ông Nguyễn Trọng Thìn đã phải chứng minh các yếu tố như lịch sử hình thành thương hiệu, độ nổi tiếng, thông tin về việc nhượng quyền/mở quán ở nhiều địa điểm. Đồng thời, ông Nguyễn Trọng Thìn cũng đã phải đưa ra lập luận về việc ông Kim không có ý định sử dụng nhãn hiệu này tại thời điểm nộp đơn và ông Kim chưa có đầy đủ giấy tờ được cấp phép để được kinh doanh lĩnh vực ông đăng ký tại Mỹ.
Câu chuyện của Nước mắm Phan Thiết cũng là một câu chuyện đau lòng với niềm tự hào của vùng đất Phan Thiết. Vào tháng 10/2011, một giáo viên Mỹ gốc Việt cho biết, một công ty Kim Seng, trụ sở tại: 1561 Chapin road, MonTebello, California 90640 và tại 6121 Randolph street, City of commerce, California 90040 (Mỹ) kinh doanh đa sản phẩm cũng như đã đăng ký thương hiệu “nước mắm nhĩ thượng hạng Phan Thiết” tại Văn phòng bản quyền sáng chế và nhãn hiệu thương mại Hoa kỳ, từ ngày 1/6/1999.
Vào năm 2009, nhãn hiệu này được gia hạn và có hiệu lực trên toàn nước Mỹ. Điều đáng nói thương hiệu nước mắm Phan Thiết được Kim Seng đăng ký trước khi Việt Nam có Luật Sở hữu trí tuệ (2005).
Nước mắm Phú Quốc cũng là một nạn nhân của câu chuyện nhãn hiệu, cụ thể một công ty có địa chỉ tại Mỹ sử dụng làm nhãn hiệu hàng hóa từ năm 1982. Đó là công ty Viet Huong Fishsauce, Hoa Kỳ, được cơ quan đăng ký nhãn hiệu Hoa Kỳ cấp nhãn hiệu nước mắm Phú Quốc từ năm 1982. Trên các sản phẩm nước mắm của công ty này từ năm 1982 tới nay sử dụng nhãn hiệu “Nước mắm Phú Quốc” có hình bản đồ VN và đảo Phú Quốc.
Sau đó công ty này đã lần lượt đăng ký nhãn hiệu “Nước mắm Phú Quốc” ở cộng đồng chung Châu Âu và Úc. Mới đây nhất- năm 2006, công ty này được cấp đăng ký nhãn hiệu Phú Quốc ở Trung Quốc vẫn với mẫu nhãn hiệu và logo như trên".
Mới đây 11/5/2011, một doanh nghiệp tại Hồng Kông là Cty TNHH thương mại Việt Hương (VIET HUONG TRADING COMPANY LIMITED) đã chính thức nộp đơn lên cơ quan có thẩm quyền để đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu “Phú quốc” cho nhóm hàng hóa 30 (trong đó có nước mắm) trên lãnh thổ Trung Quốc.
Câu chuyện của thương hiệu Cà phê Trung Nguyên một thời cũng khiến dư luận xôn xao. Và phải mất 2 năm, Trung Nguyên mới đòi lại được thương hiệu ở Mỹ.
Sau 2 năm thương thảo, công ty nước ngoài mới chấp nhận trả lại bản quyền bảo hộ.
Tháng 7/2000, Thương hiệu cà phê Trung Nguyên – thương hiệu được đánh giá là nổi bật nhất của cà phê Việt Nam đã bị một công ty của Mỹ là Rice Field nhanh chân đăng ký trước tại Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO).
Sau hai năm thương thảo, công ty này đã chấp thuận trả lại quyền bảo hộ và nhận làm đại lý phân phối sản phẩm Cafe Trung Nguyên của Việt Nam tại Mỹ.
“Mất bò mới lo làm chuồng”
Những câu chuyện đáng buồn mà các nhãn hiệu nổi tiếng của Việt Nam liên quan đến việc vi phạm, tranh chấp thương hiệu là bài học vô cùng lớn trong việc bảo vệ nhãn hiệu của mình. Điều này cho thấy sự chủ quan, chậm trễ trong việc đăng ký bảo hộ thương hiệu.
Việc chủ thể nước ngoài sở hữu thương hiệu nổi tiếng của Việt Nam không khác gì tài sản quốc gia bị mất. Một điều nguy hiểm hơn, các sản phẩm đó có thể bị kiện hoặc bị ngăn chặn xuất khẩu ngay tại cửa khẩu biên giới các nước với lý do xâm phạm độc quyền nhãn hiệu…
Có thể thấy nhãn hiệu Việt Nam thường bị đánh cắp bởi các đối tác hay những người có hiểu biết rõ tiềm năng và thế mạnh của doanh nghiệp Việt Nam. Các vụ mất quyền sở hữu nhãn hiệu ở nước ngoài thường bị mất bởi một doanh nghiệp với nhãn hiệu cụ thể, tức là, quyền lợi thường chỉ ảnh hưởng đối với riêng doanh nghiệp đó. Nếu có đủ quyết tâm thì doanh nghiệp có thể theo đuổi tranh chấp tới cùng.
Nếu là nhãn hiệu chung cho một địa danh, một vùng nguyên liệu của nhiều nhà sản xuất khác nhau. Vậy thì ai sẽ là người đứng ra đại diện để đấu tranh, giành lại quyền sở hữu nhãn hiệu? Điều này có thể thấy, câu chuyện bản quyền nhãn hiệu Việt Nam bị đánh cắp ở nước ngoài đã trở thành câu chuyện của một vùng, một Quốc gia.
Nhiều chuyên gia cho rằng, không phải ai cũng đủ thông tin và hiểu biết để đảm bảo quyền sở hữu hợp pháp nhãn hiệu của mình trên thị trường thế giới. Đặc biệt là các sản phẩm nông sản, thực phẩm.
Do đó, những chính sách, hỗ trợ, cung cấp thông tin từ phía chính quyền và các luật gia là điều cần thiết hơn bao giờ hết, bởi nếu mất quyền tự chủ về kinh tế cũng đồng nghĩa với việc mất tất cả. Đây là điều đơn giản mà không phải ai cũng lường được hết các hệ lụy có thể xảy ra.
Nếu muốn phát triển và tồn tại, các doanh nghiệp Việt Nam nên nâng cao khả năng tự bảo vệ mình. Hãy ý thức ngay đến việc bảo vệ nhãn hiệu ở các thị trường nước ngoài tiềm năng mà trong tương lai mình có khả năng đặt chân đến. Nếu để khi “mất bò mới lo làm chuồng” thì đã là quá muộn.
Quang Anh