Phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, doanh nghiệp chế biến điều đối mặt nguy cơ thiếu nguồn cung

Mặc dù dẫn đầu thế giới về xuất khẩu điều, thế nhưng Việt Nam vẫn phải chi đến 243,2 triệu USD nhập gần 170 nghìn tấn hạt điều thô để phục vụ chế biến xuất khẩu trong 9 tháng đầu năm. Trong bối cảnh hạn hán mất mùa khiến nguồn cung sụt giảm mạnh, doanh nghiệp Việt đang đối mặt với tình trạng thiếu hạt điều thương phẩm cỡ nhỏ để đáp ứng nhu cầu của nhiều nhà nhập khẩu

Khẳng định ngôi vị cường quốc xuất khẩu điều

Những năm qua, ngành Điều Việt Nam đã không chỉ giữ vững ngôi vị đứng đầu thế giới về xuất khẩu điều nhân trong nhiều năm liên tiếp mà còn khẳng định được uy tín của thương hiệu trên thị trường quốc tế. Với vị thế của một cường quốc xuất khẩu điều, Việt Nam còn khẳng định được tiếng nói ngay cả trong các cuộc họp bàn đưa ra mức giá xuất khẩu cho thế giới. Hạt điều nhân của Việt Nam hiện đã có mặt trên các kệ hoàng của trên 90 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng đều qua các năm.

Theo số liệu phân tích của Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương Mại (VITIC), nửa đầu tháng 10/2024, xuất khẩu hạt điều của Việt Nam đạt 30,7 nghìn tấn, kim ngạch đạt 196,7 triệu USD; Lũy kế từ đầu năm đến 15/10/2024 xuất khẩu hạt điều đạt 574,2 nghìn tấn, kim ngạch đạt 3,35 tỷ USD, tăng 11,1% về lượng, tăng 13,6% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023.

Còn theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, xuất khẩu hạt điều của Việt Nam trong tháng 9/2024 đạt 57,1 nghìn tấn, trị giá 372,2 triệu USD, giảm 11,6% về lượng, giảm 8,9% kim ngạch. Tính chung 9 tháng năm 2024, xuất khẩu hạt điều đạt đạt 543,5 nghìn tấn, kim ngạch đạt 3,15 tỷ USD, tăng 20,1% về khối lượng, tăng 21,7% về kim ngạch so với 9 tháng năm 2023.

Dự báo các tháng cuối năm, xuất khẩu hạt điều tăng mạnh nhờ yếu tố chu kỳ và giá xuất khẩu có xu hướng tăng.

Về chủng loại, trong 9 tháng năm 2024, nước ta chủ yếu xuất khẩu các chủng loại hạt điều như: W320, W240, W180 tỷ trọng chiếm 65,02% tổng lượng và chiếm 71,5% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tăng trưởng xuất khẩu các chủng loại hạt điều trên đã tác động tích cực lên toàn ngành.

Trong đó, hạt điều W320 đạt 207,4 nghìn tấn, trị giá 1,27 tỷ USD, tăng 7,3% về lượng và tăng 7,8% về trị giá so với cùng kỳ năm ngoái. Tương tự, nước ta tăng mạnh xuất khẩu hạt điều W240 và W180 với mức tăng lần lượt 36% và 92,8% về lượng, xét về trị giá tăng lần lượt 45,5% và tăng 74,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Về thị trường, trong 9 tháng năm 2024, lượng hạt điều xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, chiếm gần 27,7% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều của cả nước, đạt 150,4 nghìn tấn, trị giá đạt 871,3 triệu USD, tăng 30% về lượng và tăng 32,8% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023.

Tiếp đến là xuất khẩu điều thô sang thị trường Trung Quốc chiếm 16,4% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hạt điều của cả nước, đạt 91,4 nghìn tấn, kim ngạch đạt 518,1 triệu USD, tăng 29,9% về lượng và tăng 19,6% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023.

Thứ ba là xuất khẩu điều thô sang thị trường Hà Lan chiếm 9,4% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hạt điều của cả nước, đạt 50,4 nghìn tấn, kim ngạch đạt 295,3 triệu USD, tăng 14,3% về lượng và tăng 15,1% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023. Theo Hiệp hội Điều Việt Nam, xuất khẩu điều của Việt Nam sẽ tăng trong những tháng cuối năm 2024 vì nhu cầu thế giới tăng.

Campuchia là nguồn cung điều thô lớn nhất của Việt Nam

Giữ vững vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu hạt điều, nhưng Việt Nam vẫn nhập khẩu lượng lớn điều từ châu Phi, Campuchia.

Theo VITIC, Bộ Công Thương, nửa đầu tháng 10/2024, nhập khẩu hạt điều đạt 66,6 nghìn tấn, kim ngạch đạt 101,3 triệu USD; Lũy kế từ đầu năm đến 15/10/2024 nhập khẩu hạt điều đạt 2.228,6 nghìn tấn, kim ngạch đạt 2.772,9 triệu USD, giảm 8,2% về lượng và giảm 2,1% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023.

Còn theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, nhập khẩu hạt điều của Việt Nam trong tháng 9/2024 đạt 169,9 nghìn tấn, trị giá 243,2 triệu USD giảm 19,6% về lượng và giảm 14,2% về trị giá so với tháng trước.

Tính chung 9 tháng năm 2024, nhập khẩu hạt điều của Việt Nam đạt 2.163,1 nghìn tấn, trị giá 2.673,3 triệu USD, giảm 7,1% về lượng và giảm 2,2% về trị giá so với cùng kỳ năm 2023.

Về thị trường, trong 9 tháng năm 2024, Campuchia là nhà cung cấp lớn nhất hạt điều cho Việt Nam chiếm 39,3% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hạt điều của cả nước, đạt 808,9 nghìn tấn, kim ngạch đạt 1.049,6 triệu USD, tăng 32,8% về lượng và tăng 26,5% về kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái.

Ngành điều của Campuchia đã phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây và trở thành nguồn cung lớn nhất cho Việt Nam. Campuchia hiện có 580 nghìn ha trồng điều với sản lượng đạt 800 nghìn tấn mỗi năm. Trong đó, có tới 98,5% sản lượng điều xuất khẩu của Campuchia được bán sang Việt Nam.

Sản lượng vụ điều năm nay của Campuchia cao hơn năm ngoái, nhưng khoảng 70% là hạt cỡ to nên các doanh nghiệp Việt Nam đang thiếu hạt điều thương phẩm cỡ nhỏ để đáp ứng nhu cầu của nhiều nhà nhập khẩu.

Đứng thứ 2 trong số các nhà cung cấp hạt điều cho Việt Nam là Bờ Biển Ngà, chiếm 21,6% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hạt điều của cả nước, đạt 479,9 nghìn tấn, kim ngạch đạt 577,8 triệu USD, giảm 31,4% về lượng và giảm 24,7% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023.

Mặc dù lượng nhập khẩu tháng 9/2024 thấp hơn tháng 7 và tháng 6/2024 nhưng sự gia tăng về giá trị nhập khẩu trong tháng 9/2024 so với tháng 8 cho thấy biến động tăng về giá bán của thị trường này. Điều này có thể do sự bất ổn trong chuỗi cung ứng điều thô toàn cầu, nhất là giá điều Ấn Độ đang tăng mạnh, giá đấu thầu điều thô vụ mới tại Tanzania cũng tăng cao và giá điều thô thế giới có thể tiếp tục tăng.

Về sản lượng, Bờ Biển Ngà dự báo thu hoạch 1,25 triệu tấn điều thô, tăng khoảng 5% so với năm trước cho thấy những triển vọng tốt về mùa vụ. Chính phủ Bờ Biển Ngà cũng đã đưa ra các biện pháp hỗ trợ nhằm khuyến khích gia tăng sản lượng điều chế biến trong nước, với kỳ vọng đạt 320 nghìn tấn.

Ghana là nhà cung cấp lớn thứ 3 của Việt Nam chiếm 10,8% trong tổng kim ngạch nhập khẩu hạt điều của cả nước, đạt 254,6 nghìn tấn, kim ngạch đạt 288,9 triệu USD, tăng 11,8% về lượng và tăng 16,7% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2023.

Dự báo giá điều tiếp tục tăng do nhu cầu nhập khẩu

Theo ghi nhận của VITIC, thời gian gần đây, giá hạt điều trong nước tăng do biến động của tỷ giá và nhờ sự hỗ trợ bởi giá đấu thầu điều thô vụ mới Tanzania thiết lập mức rất cao. Trong tháng 10/2024 tại các địa phương trồng điều lớn nhất cả nước dao động từ 46.000 – 52.000 đồng/kg, tăng 3.000 đồng/kg so với tháng trước và ổn định so với cùng kỳ năm 2023.

Giá xuất khẩu bình quân tháng 9/2024 đạt 6.522,3 USD/tấn, tăng 3,1% so với tháng trước và tăng 19,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức giá cao nhất trong năm 2024, cao hơn giá của các tháng trước đó như tháng 8/2024 là 6.285,9 USD/tấn và tháng 7/2024 là 6.167,6 USD/tấn. Tính chung 9 tháng năm 2024, giá điều xuất khẩu bình quân 9 tháng năm 2024 đạt 5.731 USD/ tấn, tăng 0,6% so với cùng kỳ.

Hội đồng Hạt và Quả khô quốc tế (INC) dự báo, nguồn cung hạt điều toàn cầu trong năm 2024 sụt giảm khoảng 7% so với năm 2023 do chịu ảnh hưởng của thời tiết. Khả năng mức sụt giảm trên có thể lớn hơn do năm nay hạn hán mất mùa, sản lượng hạt điều sụt giảm mạnh.

Mức sụt giảm mạnh nhất là khu vực Tây Phi - nơi cung cấp sản lượng hạt điều thô lớn của thế giới đã trải qua một vụ mùa sụt giảm do điều kiện thời tiết bất lợi, đặc biệt ở Côte d'Ivoire. Sản lượng điều thô thu hoạch của Cote d’Ivoire dự kiến giảm xuống dưới 1 triệu tấn, so với xấp xỉ 1,3 triệu tấn vào năm 2023.

Việt Nam - nhà chế biến hạt điều lớn nhất thế giới cũng đang phải đối mặt với tình trạng giảm trên 10% sản lượng điều thô nhập khẩu so với cùng kỳ năm ngoái do 70% sản lượng vụ điều của Campuchia là hạt cỡ to, nên các doanh nghiệp Việt đang thiếu hạt điều thương phẩm cỡ nhỏ để đáp ứng nhu cầu của nhiều nhà nhập khẩu.

Đặc biệt là các thị trường mới nổi như Trung Quốc và các khu vực khác ở châu Á đang chứng kiến nhu cầu tăng mạnh do tầng lớp trung lưu mở rộng và người tiêu dùng ngày càng chú trọng đến sức khỏe.

Bên cạnh đó, việc biến động tỷ giá và điều kiện thời tiết bất lợi do biến đổi khí hậu đã khiến chi phí sản xuất trở nên đắt đỏ hơn và khó dự đoán. Năng suất thu hoạch bị ảnh hưởng, làm tăng chi phí chế biến, từ đó dẫn đến giá bán lẻ cho người tiêu dùng tăng…

Sản lượng tại Bờ Biển Ngà dự báo thu hoạch đạt 1,25 triệu tấn điều thô, tăng khoảng 5% so với năm trước. Chính phủ Bờ Biển Ngà cũng đã đưa ra các biện pháp hỗ trợ nhằm khuyến khích gia tăng sản lượng điều chế biến trong nước, với kỳ vọng đạt mức 320 nghìn tấn.

Sản lượng điều vụ 2024/2025 tại Tanzania tăng 92% so với vụ trước dự kiến sẽ đạt 595 nghìn tấn hạt điều thô, cao hơn so với 305 nghìn tấn của mùa vụ trước. Trong bối cảnh này, Tanzania đang ở vị thế thuận lợi để đáp ứng nhu cầu gia tăng từ các nhà chế biến điều từ Ấn Độ và Việt Nam, những quốc gia chế biến điều hàng đầu và có nhu cầu chế biến quanh năm.

Mặc dù có nhiều thách thức, triển vọng dài hạn về giá hạt điều, đặc biệt là giá hạt điều Ấn Độ đang tăng mạnh trong mùa tiêu thụ cao… VITIC dự báo giá hạt điều trong nước sẽ tiếp tục tăng do hạn chế nguồn cung và nhu cầu toàn cầu tăng cao, đặc biệt vào giai đoạn lễ hội cuối năm. 

Hoàng Hậu