Trước những chuyển dịch của kinh tế toàn cầu, tăng cường kết nối giữa các nền kinh tế ASEAN, phát triển mạng lưới sản xuất bổ trợ và tháo gỡ rào cản thương mại được xem là những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố chuỗi cung ứng và khai thác hiệu quả tiềm năng của khu vực.
Ngày 27/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026 (AEF 2026), phiên thảo luận chuyên đề về chuyển dịch mô hình kinh tế toàn cầu đặt trọng tâm vào tái cấu trúc nền kinh tế, ứng dụng AI và tăng cường hợp tác để hình thành những động lực tăng trưởng mới.
Phiên song song 1 với chủ đề “Chuyển dịch mô hình kinh tế toàn cầu và kinh nghiệm tái cấu trúc nền kinh tế của các quốc gia và các siêu đô thị” tập trung vào chuyển dịch mô hình tăng trưởng mới, kinh nghiệm tái cấu trúc nền kinh tế của các quốc gia và các siêu đô thị.
Phát biểu khai mạc phiên thảo luận, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh cho biết, chủ đề của Diễn đàn năm nay là “Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới” đó không phải là một khẩu hiệu, đó là câu trả lời cho một thực tế mà mọi nền kinh tế, mỗi địa phương và mọi doanh nghiệp trong căn phòng này đang cùng suy ngẫm: "các chuỗi giá trị đang được tổ chức lại, và những động lực tăng trưởng của hai thập niên qua liệu có còn đủ dư địa cho hai thập niên tới?".
Vì vậy, ông cho rằng những gì được thảo luận hôm nay không chỉ là câu chuyện của TP Hồ Chí Minh. Đây là một không gian chung, nơi các nền kinh tế ở những vị thế khác nhau cùng tìm lời giải cho một câu hỏi chung là :"tăng trưởng mới sẽ đến từ đâu và chúng ta cùng nhau tạo ra nó như thế nào; những mô hình nào mang tính khả thi mà chúng ta cùng chia sẻ". Xét về công nghệ, trí tuệ nhân tạo là một trong những lực đẩy lớn nhất của câu hỏi ấy.
Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh
Theo Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2030 thế giới sẽ có khoảng 170 triệu việc làm mới được tạo ra, khoảng 92 triệu việc làm mất đi, và 39% kỹ năng của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu. Hàm ý rất rõ: giá trị sẽ thuộc về những nền kinh tế biết chuẩn bị con người, thể chế và dữ liệu đủ nhanh. Chúng ta cùng nhau ứng xử trong thời đại AI này như thế nào?
Qua đó, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh mong cùng nhìn ba thông điệp khi theo dõi các phiên. Thứ nhất, trong một thế giới liên tục thay đổi quy mô có thể giúp chúng tôi tồn tại vững chắc ngày hôm nay nhưng khả năng thích nghi mới quyết định tồn tại cho đến ngày mai. Thứ hai, không nền kinh tế nào tự mình xây dựng được tất cả: dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực ngày càng phải được kết nối vượt qua biên giới và ranh giới ngành. Thứ ba, các siêu đô thị, nơi tập trung dân cư, doanh nghiệp và tri thức, đang trở thành những chủ thể mới của hợp tác quốc tế, bên cạnh các quốc gia.
"TP Hồ Chí Minh vinh dự là đơn vị thiết kế, kiến tạo không gian cho những cuộc trao đổi. Chúng tôi mong đây là nơi cùng nhau định hình những khuôn khổ, sáng kiến và quan hệ đối tác mới, mà lợi ích được chia sẻ cho khu vực và rộng hơn thế", Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh.
Các đại biểu tại phiên thảo luận
Chia sẻ tại phiên thảo luận bà Phạm Quỳnh Mai - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại điện tử, Bộ Công Thương đề xuất xây dựng chương trình quốc gia phát triển nhà cung ứng nhằm nâng năng lực doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Trọng tâm là hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, quản trị và khả năng cung ứng của những tập đoàn đa quốc gia. Bà cũng kiến nghị nghiên cứu cơ chế quỹ hỗ trợ nâng cao năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Ở cấp ASEAN, bà đề xuất hình thành các cụm công nghiệp xuyên biên giới trong những lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, ô tô và năng lượng sạch. Các cụm công nghiệp được định hướng kết nối hoạt động sản xuất với nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ. Cách tiếp cận này hướng đến mở rộng liên kết giữa các nền kinh tế trong khu vực, đồng thời tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia những công đoạn có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.
Trong khi đó, ông Sacha Dray - chuyên gia kinh tế thuộc Đơn vị Chính sách kinh tế Việt Nam, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho biết, ASEAN hiện có thị trường gần 700 triệu dân, quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD. Tuy nhiên, thương mại nội khối mới chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch thương mại, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh châu Âu.
Đáng chú ý, mức tham gia chuỗi giá trị khu vực chỉ bằng khoảng 1/3 tổng mức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN. Khoảng cách này cho thấy, dư địa hợp tác giữa các nền kinh tế thành viên còn rất lớn, song chưa được khai thác tương xứng. Theo đó, ASEAN cần phát triển mạng lưới sản xuất bổ trợ, trong đó mỗi quốc gia đảm nhận những công đoạn phù hợp với lợi thế của mình. Chẳng hạn, với ngành bán dẫn, thay vì phát triển riêng lẻ, các nền kinh tế có thể kết nối năng lực để hình thành chuỗi sản xuất chung.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ASEAN cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản về tiêu chuẩn sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa và tính minh bạch, bởi việc xóa bỏ thuế quan chưa đủ để hình thành một chuỗi cung ứng khu vực hiệu quả.
Các đại biểu theo dõi ph
Từ góc nhìn doanh nghiệp công nghệ, bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền - Tổng Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng quản trị và Giám đốc điều hành toàn quốc của ABB tại Việt Nam nhấn mạnh năng lực của nhà cung ứng không chỉ được đánh giá bằng khả năng đáp ứng một đơn hàng mà còn ở chất lượng sản xuất, quản trị vận hành và độ tin cậy trong thời gian dài.
Theo bà, nhà máy có thể di dời, công nghệ có thể mua, nhưng năng lực sản xuất và uy tín của nhà cung ứng phải được tích lũy qua quá trình vận hành thực tế.
Nhận định này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư đồng thời vào công nghệ, quản trị và chất lượng nguồn nhân lực. Để tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất quốc tế, doanh nghiệp cần chứng minh khả năng đáp ứng ổn định các tiêu chuẩn của khách hàng, thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí thấp.
Từ thực tiễn ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đề cập hạn chế của mô hình sản xuất chủ yếu dựa vào đơn đặt hàng và gia công.
Theo ông, để nâng giá trị gia tăng, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong thiết kế, phát triển sản phẩm và những công đoạn tạo giá trị cao, thay vì chỉ tập trung mở rộng sản lượng. Đây là hướng chuyển đổi quan trọng đối với các ngành xuất khẩu có quy mô lớn nhưng phần giá trị doanh nghiệp trong nước nắm giữ còn phụ thuộc nhiều vào vị trí tham gia trong chuỗi sản xuất.
Nguyễn Trang