Tăng trưởng từ Tiêu dùng vẫn còn yếu

Báo cáo từ Tổng cục Thống kê mới đây, cho thấy tăng trưởng GDP của nước ta trong 10 tháng đầu năm 2024 ghi nhận mức tăng ấn tượng, có thể đưa tăng trưởng GDP lên tới 7% trong năm nay. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, trong các trụ cột tăng trưởng, thì tiêu dùng vẫn còn khá yếu.

Bức tranh kinh tế 10 tháng mang nhiều gam màu sáng

Căn cứ vào các chỉ số báo cáo tháng 10 và 10 tháng đầu năm được cơ quan thống kê công bố mới đây, các chuyên gia nhận định nhiều ngành kinh tế đã phục hồi. Thu hút đầu tư nước ngoài, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, đặc biệt là số doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh.

Báo cáo của Tổng cục Thống kê, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 31/10 (bao gồm vốn đăng ký cấp mới, vốn đăng ký điều chỉnh và giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài) đạt 27,26 tỷ USD, tăng 1,9% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, đáng chú ý nhất là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tại Việt Nam 10 tháng ước đạt 19,58 tỷ USD, tăng 8,8% so với cùng kỳ năm trước.

Đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài trong 10 tháng qua có 124 dự án được cấp mới giấy chứng nhận đầu tư với tổng số vốn của phía Việt Nam là 429,9 triệu USD, tăng 71,2% so với cùng kỳ năm trước; có 21 lượt dự án điều chỉnh vốn với số vốn điều chỉnh tăng 43,2 triệu USD, giảm 75,1%. Tổng vốn đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài (vốn cấp mới và điều chỉnh) đạt 473,1 triệu USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước.

Trong số những điểm sáng nêu trên, sự hồi sinh của các doanh nghiệp đều ghi nhận những chuyển biến rất tích cực. Tính chung 10 tháng, cả nước có hơn 202.300 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 9,1% so với cùng kỳ năm 2023. Bình quân 1 tháng có hơn 20.200 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Xét ở cả 3 động lực tăng trưởng được Chính phủ xác định trong năm 2024 là đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng đều có tín hiệu tăng trưởng tích cực. Trong đó triển vọng nhất lúc này, theo các chuyên gia đó chính là xuất khẩu khi mà nhu cầu bên ngoài đang cải thiện tốt cùng với đó là việc nới lỏng chính sách tiền tệ tại các quốc gia. Đây là những yếu tốt quan trọng đối với sản xuất công nghiệp cũng như đầu tư trong thời gian tới.

Với các chỉ số báo cáo tích cực nêu trên, Chính phủ và các nhà kinh tế cũng đã đưa ra các kịch bản về tăng trưởng cho cả năm ở mức trên dưới 7% là hoàn toàn có khả thi.

Theo các chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Standard Chartered, động lực tăng trưởng kinh tế của Việt Nam tương đối mạnh mẽ, với sự cải thiện trong nhiều lĩnh vực bao gồm xuất nhập khẩu, bán lẻ, bất động sản, du lịch, xây dựng và sản xuất. Sự phục hồi thương mại và hoạt động kinh doanh gia tăng cùng đầu tư trực tiếp nước ngoài sẽ là động lực tăng trưởng chính trong năm 2025 và xa hơn nữa.

Tiêu dùng vẫn còn yếu

Tăng trưởng GDP cao có sự đóng góp của nhiều yếu tố, tuy nhiên nhìn vào thực tế, một số chuyên gia cho rằng rất nhiều ngành vẫn còn khó khăn, nhất là với lĩnh vực bán lẻ. Do kinh tế khó khăn, sức mua suy giảm, nhiều doanh nghiệp đã phải thu hẹp các hệ thống kinh doanh, chuyển từ bán tại các cửa hàng sang kinh doanh online.

Trong báo cáo đầu tháng 11 của Tổng cục thống kê mới đây có một con số đáng chú ý, cho thấy sức tiêu dùng của nền kinh tế vẫn còn tăng thấp, dù tăng trưởng GDP có thể lên tới mức ấn tượng 7% trong năm nay.

Cụ thể, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 10 tháng đầu năm 2024 tăng 8,5%, nếu loại trừ lạm phát còn 4,6%. Mức tăng này thấp hơn so với cùng kỳ lần lượt ở mức 9,8% và 7,3%, phản ánh tăng trưởng cầu tiêu dùng trong nước tiếp tục chậm dần sau khi bùng nổ mạnh mẽ vào năm 2022, trong khi đây là động lực quan trọng đóng góp vào GDP.

Hồi cuối tháng 10 vừa qua, chia sẻ với truyền thông trong nước, ông Frederic Neumann, Kinh tế trưởng Khối Nghiên cứu kinh tế châu Á - Thái Bình Dương của Ngân hàng HSBC, cho rằng doanh số bán lẻ của Việt Nam dù vẫn đang tăng, nhưng lại thấp hơn cả đường xu hướng trước đại dịch Covid-19. “Con số không quá tệ nhưng vẫn có khoảng cách cần thu hẹp”, ông Frederic nhìn nhận.

Trong khi hồi đầu tháng này, đại diện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đánh giá, rằng nếu như xuất nhập khẩu và đầu tư là động lực rất tốt cho Việt Nam trong năm 2024, thì tiêu dùng trong nước vẫn còn yếu.

Một trong những lý do tiêu dùng vẫn tăng thấp là vì lạm phát, vốn tăng cao trong nửa đầu năm với nhiều tiêu điểm vĩ mô khác nhau. Theo đại diện HSBC, lạm phát toàn phần tại Việt Nam cao thứ hai trong khu vực, vì giá tăng nên ảnh hưởng đến chi tiêu.

Theo Nghiên cứu Tâm lý Người tiêu dùng ASEAN (ACSS) năm 2024 do Ngân hàng UOB (Singapore) và Công ty Tư vấn quản trị toàn cầu Boston Consulting Group (BCG) công bố hôm 7/11, cho thấy lạm phát tăng vẫn là mối lo ngại tài chính hàng đầu, được nêu ra bởi 60% số người được khảo sát ở Việt Nam, tiếp theo là lo ngại về sự gia tăng trong chi tiêu hộ gia đình (53%).

Ông Paul Kim, Giám đốc Khối Dịch vụ Tài chính Cá nhân, Ngân hàng UOB Việt Nam, bình luận thêm rằng những người tiêu dùng sẽ có các phản ứng khác nhau. “Nhóm người trẻ tiếp tục tập trung vào những gì họ coi là quan trọng như chi tiêu cho trải nghiệm hay lối sống. Nhóm khác thì có xu hướng thắt chặt chi tiêu không cần thiết, tập trung vào những gì quan trọng hơn như giáo dục hay sức khỏe”, ông Paul nói.

Đại diện phía BCG cũng nhìn nhận đang có sự chuyển dịch về cách thức chi tiêu. Khi mọi người cảm thấy kinh tế khó khăn hơn thì sẽ chuyển sang chi tiêu cùng nhóm hàng hóa nhưng với giá thấp hơn hay cắt giảm số lượng. Xét về mặt tổng thể, xu hướng tiêu dùng có thể suy giảm hoặc đang chậm lại, nhưng thương mại điện tử vẫn tăng cao.

Dù vậy, một số tín hiệu lạc quan hơn về tiêu dùng đã xuất hiện trong 2 tháng qua. Đáng chú ý là lạm phát tiếp tục giảm, trong khi kết quả kinh doanh của một số tập đoàn bán lẻ hàng tiêu dùng có sự cải thiện đáng kể vào cuối quý III.

Ngoài ra, theo báo cáo kinh tế tháng 10 của HSBC, ngành dịch vụ tài chính và bất động sản đang bắt đầu tăng tốc trong quý III. Các bộ luật sửa đổi cũng được kỳ vọng củng cố tâm lý trong lĩnh vực bất động sản, cũng như các biện pháp của Chính phủ như cắt giảm thuế cũng đồng thời hỗ trợ cho lĩnh vực bán lẻ trong thời gian qua.

Một điểm đáng chú ý khác là sự cải thiện niềm tin người tiêu dùng không chỉ đến từ các chính sách kích cầu, mà còn đến từ việc cải thiện lại thị trường bất động sản. “Hiệu ứng tài sản” cho thấy, khi giá trị tài sản tăng sẽ giúp củng cố niềm tin người tiêu dùng. Điều này càng đúng hơn đối với nhóm người tiêu dùng tầng lớp trung lưu có sở hữu tài sản có giá trị.

Các nhà phân tích cũng cho rằng việc thúc đẩy đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Chính phủ kết hợp với thúc đẩy thị trường bất động sản cũng sẽ giúp người tiêu dùng trong nước "tự tin hơn" để chi tiêu.

Minh Đức