Kết luận thanh tra của Thanh tra tỉnh Cà Mau chỉ ra nhiều tồn tại, sai phạm trong việc quản lý, cho thuê và sử dụng đất tại khu vực UBND xã Vĩnh Trạch Đông (cũ), nay thuộc phường Hiệp Thành.
Trong đó, việc cho thuê đất không qua đấu giá, quản lý lỏng lẻo và thu, nộp tiền thuê đất không đầy đủ được xác định gây thiệt hại ngân sách hơn 932 triệu đồng, trong khi giá trị tài nguyên đất có nguy cơ lãng phí được ước tính gần 3 tỷ đồng.
Cho thuê đất không qua đấu giá, nhiều khu đất bị sử dụng không hợp đồng
Theo Kết luận số 93/KL-TT của Thanh tra tỉnh Cà Mau về thanh tra đột xuất việc cho thuê đất và quản lý, sử dụng đất của UBND xã Vĩnh Trạch Đông (cũ), nay là UBND phường Hiệp Thành, phạm vi thanh tra tập trung vào quỹ đất công ích và phần đất thuộc dự án 773 được giao cho địa phương quản lý.
Kết quả thanh tra cho thấy, trong quá trình quản lý, UBND xã Vĩnh Trạch Đông đã cho nhiều cá nhân thuê đất nhưng không thực hiện đấu giá theo quy định. Với quỹ đất thuộc dự án 773, địa phương cũng không lập phương án đấu thầu cho thuê đất theo chỉ đạo trước đó mà tiếp tục cho nhiều cá nhân thuê để nuôi trồng thủy sản.
Ngày 13/7/2006, UBND tỉnh Bạc Liêu ban hành Quyết định số 106/QĐ-UBND giao UBND xã Vĩnh Trạch Đông quản lý hơn 5,12 triệu m² đất và chỉ đạo giao đất cho người dân sản xuất theo quy định.
Một góc xã Vĩnh Trạch Đông (cũ), nay là UBND phường Hiệp Thành.
Trong số diện tích này có khoảng 488 ha đất sản xuất. Riêng phần đất còn lại cho các hộ thuê sản xuất muối có diện tích khoảng 121,75 ha, gồm nhiều thửa đất tại khu vực Biển Tây A và Biển Đông B.
Ngày 5/9/2007, UBND thị xã Bạc Liêu ban hành Công văn số 436/UBND-TH giao 121,75 ha đất muối vào quỹ đất công ích của xã và yêu cầu thực hiện việc cho thuê theo quy định. Sau đó, UBND xã Vĩnh Trạch Đông có tờ trình về giá khởi điểm đấu giá thuê đất nuôi trồng thủy sản với mức 6.000 đồng/m².
Tuy nhiên, theo kết luận thanh tra, từ năm 2008 đến 2017, UBND xã không lập phương án đấu thầu cho thuê đất mà tiếp tục cho nhiều cá nhân thuê đất nuôi trồng thủy sản.
Không chỉ cho thuê không qua đấu giá, công tác quản lý sau khi hết hợp đồng cũng phát sinh nhiều bất cập. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy một số thửa đất vẫn được các cá nhân sử dụng trong thời gian dài nhưng không có hợp đồng thuê đất và không nộp tiền thuê cho Nhà nước.
Tại thửa đất số 135, diện tích theo hồ sơ địa chính hơn 160.843 m², đất hiện do ông Cao Thành Văn, đại diện Hợp tác xã Artemia, sử dụng. Theo kết luận, từ năm 2018, việc sử dụng đất này không còn được thực hiện trên cơ sở hợp đồng thuê đất với địa phương.
Tương tự, các thửa 217, 218, 1109, 1114 và 1115 cũng được xác định đang có cá nhân sử dụng nhưng UBND xã không ký hợp đồng cho thuê, không thu tiền thuê đất.
Đáng chú ý, tại thửa 1107, kết quả thanh tra còn ghi nhận phần diện tích khoảng 40.811,8 m² đang được sử dụng để sản xuất điện năng lượng mặt trời. Thanh tra tỉnh cho rằng nội dung này nằm ngoài phạm vi thanh tra nhưng có dấu hiệu cần được cơ quan chuyên môn kiểm tra, làm rõ.
Đối với các thửa đất 1138, 1139 và 1140, năm 2017 địa phương thanh lý hợp đồng thuê đất trước hạn và bàn giao cho UBND TP Bạc Liêu để thực hiện dự án. Tuy nhiên, kết luận thanh tra cho rằng việc bồi thường, hỗ trợ đối với các hộ thuê đất có những nội dung cần tiếp tục kiểm tra do hồ sơ hợp đồng thuê đất chưa được xem xét đầy đủ khi lập phương án.
Tiền thuê đất chênh lệch, nguy cơ thất thoát hàng tỷ đồng
Những nội dung đáng chú ý tại kết luận là công tác thu, nộp tiền thuê đất trong nhiều năm có sự chênh lệch lớn.
Qua kiểm tra hồ sơ, Thanh tra tỉnh xác định tổng số tiền thu từ cho thuê đất là hơn 1,492 tỷ đồng, trong khi số tiền thực nộp vào Kho bạc Nhà nước được xác định hơn 1,385 tỷ đồng. Chênh lệch giữa số tiền thu và số tiền nộp ngân sách là hơn 107,2 triệu đồng.
Trong đó, ba cá nhân được xác định trực tiếp thu tiền thuê đất nhưng không phát hành biên lai theo quy định, với tổng số tiền 40,5 triệu đồng. Cụ thể, bà Trần Thị Cẩm Thúy được xác định liên quan số tiền 24 triệu đồng; bà Quách Thị Hoàng Oanh 7 triệu đồng và ông Dương Tấn Bữu 9,5 triệu đồng.
Bên cạnh khoản chênh lệch trên, Thanh tra tỉnh còn ước tính số tiền thuê đất trong giai đoạn Nhà nước cho thuê đất từ năm 2003 đến 2017 là hơn 2,318 tỷ đồng. Đối chiếu với số tiền đã thu được, số tiền còn nợ ngân sách được ước tính khoảng 825,57 triệu đồng.
Tuy nhiên, việc xác định cụ thể nghĩa vụ tài chính của từng trường hợp gặp nhiều khó khăn do hồ sơ quản lý qua các thời kỳ không đầy đủ. Một số người thuê đất cho rằng đã nộp đủ tiền nhưng không có chứng từ hợp lệ; trong khi nhiều cán bộ qua các thời kỳ không xác định được cụ thể cá nhân nào còn nợ và số tiền nợ bao nhiêu.
Kết luận cũng chỉ ra việc bàn giao hồ sơ, sổ sách, chứng từ liên quan đến cho thuê đất qua các thời kỳ không được lập đầy đủ, khiến việc đối chiếu và xác định dòng tiền gặp nhiều khó khăn.
Tổng số tiền cho thuê đất trong giai đoạn từ năm 2003 đến 2023 được Thanh tra tỉnh xác định khoảng 5,315 tỷ đồng. Trong đó, phần tiền ước tính trong thời gian Nhà nước cho thuê đất giai đoạn 2003-2017 là hơn 2,318 tỷ đồng; phần đất tiếp tục được sử dụng nhưng không có hợp đồng và không nộp tiền thuê giai đoạn sau đó được ước tính gần 2,997 tỷ đồng.
Riêng giá trị đất bị sử dụng nhưng không thu được tiền thuê được ước tính hơn 2,997 tỷ đồng, gồm khoảng 686 triệu đồng đối với đất công ích và hơn 2,311 tỷ đồng đối với đất dự án 773.
Từ những sai phạm được phát hiện, Thanh tra tỉnh nhận định các hành vi quản lý, cho thuê đất không đúng quy định, không theo dõi đầy đủ hợp đồng và thu, nộp tiền thuê đất không đầy đủ đã gây thiệt hại ngân sách hơn 932,777 triệu đồng, đồng thời làm phát sinh nguy cơ lãng phí tài nguyên đất với giá trị ước tính gần 2,997 tỷ đồng.
Thanh tra tỉnh Cà Mau xác định những sai phạm này có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự và kiến nghị chuyển hồ sơ vụ việc sang Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh để làm rõ dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí.
Về xử lý hành chính, Thanh tra tỉnh kiến nghị kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trạch Đông qua từng thời kỳ cùng các cá nhân phụ trách địa chính, kế toán, thủ quỹ có liên quan.
Về xử lý kinh tế, kiến nghị thu hồi tổng cộng 137,207 triệu đồng, gồm hơn 107,207 triệu đồng chênh lệch tiền thu và tiền nộp ngân sách, cùng 30 triệu đồng liên quan việc cho miễn tiền thuê đất không đúng thẩm quyền.
Thanh tra tỉnh cũng yêu cầu UBND phường Hiệp Thành rà soát toàn bộ hồ sơ cho thuê đất từ năm 2003 đến 2017, làm việc với các cá nhân có liên quan để thu hồi số tiền thuê đất ước tính hơn 825 triệu đồng chưa được nộp ngân sách.
Đối với 6 thửa đất đang bị các hộ dân tiếp tục sử dụng nhưng không có hợp đồng thuê đất, địa phương được yêu cầu khẩn trương rà soát, xử lý dứt điểm, đồng thời tăng cường kiểm tra việc sử dụng đất đối với các tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất.
Kết luận thanh tra cũng kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan kiểm tra một số nội dung nằm ngoài phạm vi thanh tra, trong đó có việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại thửa 1107, việc cho thuê mái công trình để sản xuất điện năng lượng mặt trời và việc sử dụng đất nông nghiệp để sản xuất, kinh doanh điện.
Theo yêu cầu của Thanh tra tỉnh, UBND phường Hiệp Thành và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan phải nghiêm túc thực hiện kết luận và báo cáo kết quả bằng văn bản về Thanh tra tỉnh Cà Mau trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày công bố kết luận.
Thiên An