Bộ Công Thương dự kiến áp dụng giá bán lẻ điện hai thành phần từ đầu năm 2026, thử nghiệm giữa năm và mở rộng từ tháng 8/2027. Cơ chế mới được coi là bước cải cách lớn so với cách tính hiện nay vốn chỉ dựa trên sản lượng tiêu thụ, chưa phản ánh đầy đủ chi phí ngành điện như khấu hao tài sản, đường dây hay trạm biến áp.
Theo phương án mới, khách hàng sẽ phải trả tiền điện theo hai phần: sản lượng tiêu thụ thực tế và công suất đã đăng ký hàng tháng với nhà cung cấp. Dù không sử dụng điện, khách hàng vẫn phải thanh toán phần công suất này thay vì để ngành điện bù đắp thông qua việc điều chỉnh giá chung.
Lộ trình áp dụng gồm bốn giai đoạn. Giai đoạn đầu, từ năm 2025 đến giữa năm 2026, được triển khai với các khách hàng sản xuất tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp từ các nhà phát điện năng lượng tái tạo. Trong thời gian này, Bộ Công Thương sẽ tiến hành khảo sát, thu thập dữ liệu về sản lượng và đặc điểm tiêu thụ điện để xây dựng các văn bản pháp lý cũng như xác định nhóm khách hàng phù hợp cho thí điểm chính thức.
Giai đoạn hai, từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2026, sẽ triển khai thí điểm trên giấy. Khách hàng được áp dụng sẽ nhận hóa đơn tính theo biểu giá mới song song với hóa đơn hiện hành, nhưng không phải thanh toán. Đồng thời, các hoạt động truyền thông và hội thảo sẽ được tổ chức để phổ biến cơ chế giá điện hai thành phần.
Bộ Công Thương dự kiến triển khai cơ chế giá bán lẻ điện hai thành phần từ đầu năm 2026, bước vào giai đoạn thử nghiệm chính thức từ giữa năm và mở rộng áp dụng từ tháng 8/2027.
Bước sang giai đoạn ba, từ tháng 7/2026 đến tháng 7/2027, việc thử nghiệm chính thức sẽ bắt đầu. Các khách hàng được lựa chọn sẽ thực hiện thanh toán thực tế theo giá điện hai thành phần. Trong giai đoạn này, cơ quan quản lý sẽ theo dõi mức độ thay đổi phụ tải, hành vi tiêu thụ, phản ứng của khách hàng cũng như tác động đến doanh thu của ngành điện để nghiên cứu điều chỉnh cấu trúc biểu giá.
Giai đoạn cuối cùng, bắt đầu từ tháng 8/2027, Bộ Công Thương sẽ tổng kết hiệu quả về mặt tài chính, kỹ thuật và hành vi tiêu thụ để mở rộng áp dụng trên diện rộng. Theo dự thảo, EVN có trách nhiệm xây dựng và đề xuất phương án giá bán lẻ điện hai thành phần trình Bộ Công Thương phê duyệt và tổ chức triển khai.
So với kế hoạch mà EVN từng đưa ra vào tháng 11/2024, lộ trình này muộn hơn. Thời điểm đó, EVN mong muốn áp dụng thí điểm ngay từ năm 2025 đối với một số nhóm khách hàng trước khi mở rộng.
Trong báo cáo cùng năm, đơn vị tư vấn cũng đề xuất thử nghiệm cơ chế này từ đầu 2025 với các doanh nghiệp sản xuất tiêu thụ lượng điện lớn, chia thành ba cấp điện áp gồm cao áp, trung áp và hạ áp. Theo tính toán, giá công suất sẽ được tính theo cấp điện áp, còn giá điện năng sẽ áp dụng theo ba khung giờ bình thường, cao điểm và thấp điểm.
Cơ chế giá điện hai thành phần được đánh giá phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Văn kiện này yêu cầu cải cách cơ chế giá, tiến tới xóa bỏ tình trạng bù chéo giữa các nhóm khách hàng và giữa các vùng miền.
Tổng giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn cho rằng việc sớm áp dụng cơ chế giá điện hai thành phần là cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu này, đồng thời phản ánh đúng chi phí ngành điện phải bỏ ra cho từng khách hàng.
Quang Anh