Thị trường vận tải container toàn cầu đang bước vào giai đoạn đầy thách thức khi những bất ổn về thuế quan từ Hoa Kỳ, căng thẳng kéo dài tại Biển Đỏ và tốc độ gia tăng đội tàu vượt xa nhu cầu vận chuyển bắt đầu gây áp lực rõ rệt.
Nửa đầu năm ổn định hơn kỳ vọng
Đây là những nhận định đáng chú ý từ ông Daniel Richards – chuyên gia phân tích cấp cao tại Maritime Strategies International (MSI), trong cuộc trao đổi với Seatrade Maritime Podcast.
Trái ngược với những biến động mạnh mẽ trong năm 2024, nửa đầu năm 2025 chứng kiến thị trường vận tải container vận hành ổn định hơn kỳ vọng. Ngoài khu vực Mỹ, thị trường phần lớn đi theo quy luật mùa vụ truyền thống: suy yếu từ tháng 1 đến tháng 5 và bắt đầu nhích lên vào tháng 6 do tắc nghẽn tại các cảng châu Âu.
Tuy nhiên, tại thị trường Hoa Kỳ, diễn biến giá cước lại đi lệch khỏi quy luật thường thấy. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự thiếu rõ ràng trong chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump – điều đang khiến các nhà nhập khẩu, hãng tàu và nhà phân tích toàn cầu phải thận trọng quan sát.
“Tình hình thuế quan cực kỳ biến động, trong khi rủi ro địa chính trị tại Biển Đỏ vẫn chưa được giải quyết, còn tốc độ mở rộng đội tàu diễn ra đúng như dự báo,” ông Richards nhận định.
Ông Richards cho biết, giá cước container trong quý I năm nay giảm 5% so với quý cuối năm 2024, nhưng vẫn cao hơn 7% so với cùng kỳ năm ngoái. Quý II duy trì ở mức ổn định hoặc giảm nhẹ, song các dấu hiệu cảnh báo về sức ép cung vượt cầu đã bắt đầu rõ rệt – đặc biệt khi thị trường bước vào mùa cao điểm vận chuyển nửa cuối năm.
“Tam giác rủi ro” siết chặt thị trường container
Trong số các rủi ro, thuế quan từ Hoa Kỳ được xem là yếu tố đáng lo ngại nhất. Giá cước vận chuyển sang Mỹ đã sụt giảm đáng kể trong những tuần gần đây. Nếu các mức thuế mới được áp dụng từ tháng 8 tới, nhu cầu nhập khẩu vào Mỹ – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại toàn cầu – có thể tiếp tục giảm mạnh. MSI cảnh báo rằng, dù khối lượng container vận chuyển trong nửa đầu năm đã tăng 4–6% so với cùng kỳ năm 2024, xu hướng này có thể đảo chiều trong nửa cuối năm 2025 và tiếp tục kéo dài sang năm 2026. Đặc biệt, việc các doanh nghiệp gom hàng sớm để tránh thuế đang khiến nhu cầu tương lai bị “rút ngắn”, tạo hiệu ứng giảm tốc rõ rệt sau mùa cao điểm.
Song song đó, căng thẳng địa chính trị tại khu vực Biển Đỏ vẫn là một ẩn số lớn đối với ngành vận tải biển toàn cầu. Sau một giai đoạn tạm lắng, các vụ tấn công nhằm vào tàu hàng trong tháng 7 đã khiến nhiều hãng vận tải phải trì hoãn kế hoạch quay lại tuyến qua Kênh đào Suez. Điều này buộc các hãng tiếp tục lựa chọn lộ trình vòng qua Mũi Hảo Vọng, làm kéo dài thời gian hành trình, tăng chi phí nhiên liệu và làm giảm hiệu suất khai thác đội tàu. Ông Richards nhận định, hiện không có tín hiệu nào cho thấy tình hình tại Biển Đỏ sẽ được giải quyết sớm, và rủi ro địa chính trị vẫn đang hiện hữu từng ngày.
Một yếu tố khác đang tạo áp lực lớn là tốc độ mở rộng đội tàu vượt xa tốc độ tăng trưởng thương mại. Tính đến thời điểm hiện tại, đã có khoảng 2 triệu TEU tàu container được đặt đóng mới trong năm 2025, phần lớn là các tàu lớn sử dụng nhiên liệu kép. Quy mô đội tàu đặt hàng hiện chiếm hơn 30% tổng quy mô đội tàu toàn cầu – một con số đáng báo động trong bối cảnh tăng trưởng thương mại container được dự báo chỉ đạt 3,5–4% cho cả năm. Trong khi đó, đội tàu có thể tăng trưởng tới 6,5%, đẩy cán cân cung – cầu vào thế mất cân đối, đặc biệt sau khi mùa cao điểm kết thúc.
Bước sang năm 2026, MSI cho rằng tốc độ tăng trưởng đội tàu có thể chững lại do tạm dừng việc giao tàu mới. Tuy nhiên, áp lực từ số lượng tàu đã ký hợp đồng trong 18 tháng qua vẫn còn rất lớn. Nguy cơ dư cung thực tế là hoàn toàn có thể xảy ra, kể cả trong trường hợp tình hình tại Biển Đỏ vẫn chưa được giải quyết. Điều này khiến thị trường vận tải container toàn cầu đối mặt với viễn cảnh đầy thách thức: nhu cầu không tăng tương xứng, trong khi chi phí vận hành ngày càng phức tạp và cạnh tranh giữa các hãng tàu ngày một khốc liệt.
Trong bối cảnh đó, các hãng tàu cần có chiến lược điều chỉnh linh hoạt, bao gồm quản lý năng lực hiệu quả hơn, giảm thiểu chi phí, và chuẩn bị sẵn sàng cho những kịch bản bất ổn kéo dài. Khi thương mại toàn cầu không còn dễ đoán định, sự chủ động và thích ứng nhanh sẽ là yếu tố sống còn của ngành vận tải biển trong năm 2025 và xa hơn.
Trung Anh