Gián đoạn nguồn cung và vận chuyển tại Trung Đông, cùng giá khí tăng cao tại châu Âu, đang làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt urê trong ngắn hạn trên thị trường thế giới. Trong khi đó, Việt Nam có công suất urê cao hơn nhu cầu trong nước và xuất khẩu phân bón 8 tháng đầu năm 2026 tăng mạnh cả về lượng và kim ngạch, mở ra thêm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.
Giá khí tăng cao, nguồn cung urê thế giới chịu sức ép
Theo báo cáo cập nhật ngành phân bón của Mirae Asset Securities (Vietnam), căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên thị trường năng lượng. Trong báo cáo tháng 9/2026, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) đã nâng dự báo giá dầu Brent bình quân trong nửa cuối năm lên khoảng 90 USD/thùng, cao hơn 8 USD/thùng so với dự báo tháng trước. Giá Brent thực tế tăng lên 107,6 USD/thùng vào ngày 15/9 sau khi đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia bị gián đoạn và lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz sụt giảm. EIA nhận định sản lượng và xuất khẩu dầu của khu vực khó bình thường hóa trước quý II/2027.
Trong khi giá khí tại Mỹ duy trì tương đối ổn định nhờ nguồn cung dồi dào, thị trường châu Âu và châu Á chịu áp lực lớn hơn từ rủi ro nguồn cung LNG vận chuyển từ Trung Đông. Tại châu Âu, giá khí TTF tăng lên khoảng 82,8 EUR/MWh vào ngày 15/9/2026, tăng 34% so với một tháng trước và hơn 156% so với cùng kỳ. Quy đổi theo tỷ giá hiện tại, mức giá này tương đương khoảng 28 USD/MMBtu, cao gần 10 lần giá Henry Hub của Mỹ. Theo Mirae Asset Securities, đà tăng chủ yếu đến từ nguồn LNG Trung Đông bị gián đoạn, rủi ro vận chuyển qua eo biển Hormuz, một số sự cố nguồn cung tại Na Uy và nhu cầu tích trữ trước mùa đông.
Giá khí tăng cao làm giảm khả năng cạnh tranh và gia tăng nguy cơ các nhà máy ammonia, urê tại châu Âu cắt giảm công suất, qua đó hỗ trợ nhu cầu nhập khẩu phân đạm. Trong bối cảnh này, châu Âu đã tạm đình chỉ thuế nhập khẩu một số sản phẩm nitrogen, ammonia và urê trong thời gian một năm nhằm hạ chi phí đầu vào cho nông dân và đa dạng hóa nguồn cung.
Bên cạnh giá năng lượng, hoạt động vận chuyển qua Trung Đông cũng là yếu tố ảnh hưởng tới nguồn cung phân bón toàn cầu. Theo báo cáo, lượng hàng đi qua eo biển Hormuz chiếm khoảng 34% thương mại urê toàn cầu, 23% amoniac, 18% MAP và DAP và 49% lưu huỳnh. Sau giai đoạn phục hồi cục bộ giữa năm, rủi ro vận chuyển qua eo biển này tăng mạnh trở lại trong tháng 9/2026. Theo Reuters, ngày 14/9 chỉ có 4 tàu hàng hóa đi qua Hormuz, thấp hơn đáng kể mức khoảng 125 lượt/ngày trước chiến tranh.
Theo Mirae Asset Securities, những vấn đề liên quan đến giá khí, nguồn cung và vận chuyển đang cùng lúc tạo ra sự thiếu hụt urê trong ngắn hạn, qua đó tạo thuận lợi cho nhóm doanh nghiệp xuất khẩu urê trên thế giới. Diễn biến này cũng đặt trong bối cảnh giá lưu huỳnh dù đã điều chỉnh từ đỉnh tháng 6 nhưng vẫn ở mức cao. Đến giữa tháng 9, giá lưu huỳnh tại Trung Quốc đạt khoảng 1.038 USD/tấn, tăng 216% so với cùng kỳ; tại Trung Đông và Canada lần lượt đạt 1.000 USD/tấn và 1.025 USD/tấn, tương ứng tăng 251% và 269%.
Việt Nam có dư cung urê, xuất khẩu phân bón tăng mạnh
Theo Mirae Asset, Việt Nam có cấu trúc cung – cầu urê khá đặc biệt khi nguồn cung trong nước cao hơn nhu cầu, trong khi vẫn phụ thuộc nhập khẩu đối với một số loại phân bón và nguyên liệu. Nhu cầu urê nội địa hiện khoảng 1,8 triệu tấn/năm, còn tổng công suất thiết kế của 4 nhà máy lớn vào khoảng 2,6 triệu tấn/năm, tạo mức chênh lệch khoảng 0,8 triệu tấn về mặt lý thuyết.
Trong bối cảnh nguồn cung urê thế giới có những biến động, cấu trúc này tạo thêm cơ hội xuất khẩu cho các nhà sản xuất trong nước có chi phí cạnh tranh. Số liệu thực tế cũng cho thấy xuất khẩu phân bón của Việt Nam tăng mạnh trong 8 tháng đầu năm 2026, với khoảng 2,05 triệu tấn được xuất khẩu, thu về hơn 1,11 tỷ USD. So với cùng kỳ, lượng xuất khẩu tăng 36,6%, kim ngạch tăng 78,2%, trong khi giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 542 USD/tấn, tăng khoảng 30,5%.
Đà tăng về lượng, giá trị và giá xuất khẩu diễn ra cùng thời điểm thị trường phân bón thế giới chịu tác động từ giá năng lượng cao và những gián đoạn về nguồn cung, vận chuyển. Theo báo cáo, đây là tín hiệu tích cực đối với nhóm doanh nghiệp có sản phẩm đầu nguồn và khả năng xuất khẩu, đồng thời cho thấy thị trường quốc tế đang tạo thêm dư địa đối với nguồn cung phân bón từ các quốc gia có khả năng sản xuất và xuất khẩu.
Việt Nam hiện có lợi thế về công suất urê so với nhu cầu nội địa, trong khi hoạt động xuất khẩu phân bón đã tăng đáng kể trong năm 2026. Với nhu cầu urê trong nước khoảng 1,8 triệu tấn/năm và công suất thiết kế khoảng 2,6 triệu tấn/năm, phần chênh lệch về công suất là cơ sở để sản phẩm có thể hướng tới thị trường xuất khẩu khi điều kiện thị trường thuận lợi.
Cơ hội đối với xuất khẩu phân bón Việt Nam đang được đặt trong bối cảnh nguồn cung urê toàn cầu chịu tác động đồng thời từ giá khí, sản xuất ammonia và urê tại châu Âu, nguồn LNG từ Trung Đông và hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz. Đặc biệt, giá khí TTF tại châu Âu đã tăng mạnh trong tháng 9, trong khi rủi ro vận chuyển tại tuyến hàng hải quan trọng này gia tăng trở lại, làm ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại của nhiều loại phân bón và nguyên liệu.
Theo Mirae Asset, sự kết hợp của các yếu tố trên đang tạo ra thiếu hụt urê trong ngắn hạn và tạo thuận lợi cho các nhà xuất khẩu urê trên thế giới. Đối với Việt Nam, cơ hội này gắn với việc nguồn cung urê trong nước hiện cao hơn nhu cầu, trong khi số liệu 8 tháng đầu năm cho thấy xuất khẩu phân bón tăng 36,6% về lượng và 78,2% về kim ngạch so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy triển vọng của ngành vẫn phụ thuộc vào diễn biến của thị trường năng lượng và nguồn cung urê quốc tế. Giá dầu tăng có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận, trong khi nguồn cung urê từ Trung Quốc mở rộng cũng có khả năng thu hẹp biên lợi nhuận của các nhà sản xuất. Vì vậy, cơ hội xuất khẩu của Việt Nam trong ngắn hạn được đặt trong mối tương quan với diễn biến nguồn cung, giá năng lượng và thương mại phân bón trên thị trường thế giới.
Trung Anh