Thu phí tự động không dừng: Phải chăng bị "vướng" ở tính...minh bạch?

Việc nhanh chóng triển khai việc thu phí tự động không dừng (ETC) sẽ giúp công khai, minh bạch, chống lợi ích nhóm trong hoạt động thu phí, giảm ùn tắc và tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường, nhân công…

Công khai nhưng chưa minh bạch

Theo các chuyên gia, thu phí thủ công truyền thống đã bộc lộ nhiều khuyết tật, ai cũng thấy. Vì thu phí thủ công tạo điều kiện cho trạm thu phí quay vòng vé, gây tham nhũng, giấu doanh thu; gây ách tắc giao thông tại các trạm thu phí, tốn kém thời gian, chi phí xã hội... 

Chính vì vậy, việc nhanh chóng triển khai việc thu phí tự động không dừng (ETC) sẽ giúp công khai, minh bạch, chống lợi ích nhóm trong hoạt động thu phí, giảm ùn tắc và tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường, nhân công…

Theo thống kê của Tổng cục Đường bộ Việt Nam (Bộ GTVT), hiện nay trên cả nước có 96 trạm thu phí BOT, trong đó 74 trạm do Bộ GTVT quản lý, còn lại do UBND các tỉnh, thành phố quản lý. Từ năm 2015, Bộ GTVT đã bắt đầu tính đến chuyện thu phí không dừng, trước hết trên quốc lộ 1 và đường Hồ Chí Minh đoạn qua Tây Nguyên. Tuy nhiên, đến thời điểm này, mới lắp đặt được khoảng 30 trạm thu phí không dừng.

Việc triển khai chậm có khá nhiều nguyên nhân trong đó sự lo ngại về tính minh bạch, độc quyền vận hành, thu phí.

Cụ thể, theo phản ánh của báo chí, Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã ký hợp đồng độc quyền (chỉ có 1 nhà cung cấp thực hiện) với Công ty TNHH Thu phí tự động VETC (Công ty VETC - Công ty con của Công ty CP Tasco) thực hiện với lý giải là thời điểm đó chỉ có mỗi công ty này tham gia đấu thầu. Bên cạnh đó, sau các dự án BOT giao thông là các ngân hàng tài trợ vốn, mới là ông chủ thật sự của các dự án BOT. Trong khi đó, cơ quan quản lý nhà nước lại tạo cơ chế để dòng tiền thu phí tự động không dừng vào một ngân hàng. Tổng cục Đường bộ Việt Nam ký hợp đồng độc quyền cung cấp dịch vụ thu phí tự động không dừng với Công ty VETC, tài khoản của Công ty VETC và tài khoản giao thông của chủ phương tiện cùng một ngân hàng nên các ngân hàng cho vay vốn làm BOT giao thông không ủng hộ".

Phương tiện đi làn riêng thu phí không dừng trên cao tốc Hà Nội - Bắc Giang.

Trước những bất cập trong hoạt động thu phí BOT, nhiều ý kiến cho rằng việc thu phí cần phải công khai, minh bạch hơn.

Chia sẻ về vấn đề này, PGS-TS Ngô Trí Long - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, thực tế hiện nay chi phí, cách thức thu tại các trạm thu phí đều được doanh nghiệp công khai thông qua các số liệu từ sổ sách, chứng từ, nhưng chưa minh bạch, doanh nghiệp vẫn tìm đủ cách này đến cách khác để gian lận.

Theo ông Long, nguyên nhân giấu doanh thu là để trốn áp lực từ cơ quan nhà nước và xã hội, sợ phải giảm giá, giảm thời gian thu phí. Bên cạnh đó, tạo quỹ đen, tư lợi, lợi ích nhóm và trốn thuế. Nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước là tìm hiểu nguyên nhân, nắm bắt mánh khóe, từ đó đề ra các biện pháp cụ thể nhằm giải quyết tình trạng này.

Trao đổi với báo chí về tình trạng trạm BOT chậm triển khai thu phí không dừng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm VPCP Mai Tiến Dũng cho biết Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc quan tâm và chỉ đạo rất quyết liệt về việc này. Tinh thần là đến 31/12/2019, doanh nghiệp nào không hoàn tất việc triển khai thu phí tự động không dừng là sẽ cho dừng thu phí ngay.

Theo ông Dũng, thu phí tự động không dừng là giải pháp để tạo ra sự công khai, minh bạch trong hoạt động của các trạm BOT. “Đây là giải pháp nhằm tăng cường sự giám sát của các cơ quan, đơn vị và của người dân đối với hoạt động thu phí BOT. Do đó không thể để tình trạng doanh nghiệp thích thì làm, không thích thì thôi”, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng nói.

Sẽ không nương tay

Khánh Hà