Việc Mỹ chính thức áp dụng mức thuế quan từ 10% đến 41% đối với hàng loạt quốc gia, trong đó Việt Nam chịu mức 20% đối với cá ngừ, đang tạo ra sức ép lớn lên hoạt động xuất khẩu. Dù từng có tốc độ tăng trưởng ấn tượng tại thị trường Mỹ, cá ngừ Việt Nam hiện đối mặt nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ như Ecuador – quốc gia đang nổi lên nhờ ưu đãi thuế và lợi thế địa lý.
Ngày 1/8 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp áp đặt mức thuế quan đối ứng từ 10% đến 41% đối với hàng nhập khẩu từ hàng chục đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam. Đáng chú ý, các quốc gia đang giữ vai trò là nguồn cung cá ngừ lớn cho thị trường Mỹ như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Ecuador đều nằm trong danh sách bị điều chỉnh thuế. Riêng Việt Nam phải đối mặt với mức thuế lên tới 20% – mức cao nhất trong nhóm các nước xuất khẩu cá ngừ chính vào Mỹ.
Động thái này được nhận định sẽ tạo bước ngoặt lớn trong chuỗi cung ứng cá ngừ chế biến vào thị trường Mỹ – nơi được xem là thị trường tiêu thụ cá ngừ lớn nhất thế giới, với sản lượng nhập khẩu trung bình hơn 300.000 tấn mỗi năm. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và sức ép chi phí tăng cao, sắc lệnh thuế quan mới không chỉ đe dọa trực tiếp tới lợi thế giá của cá ngừ Việt Nam mà còn làm dấy lên lo ngại về khả năng mất thị phần vào tay các đối thủ cạnh tranh.
Thống kê từ Bộ Nông nghiệp Mỹ cho thấy, Thái Lan hiện đang dẫn đầu với 28% thị phần trong tổng lượng cá ngừ nhập khẩu của Mỹ, theo sau là Việt Nam với 18%, Indonesia 13%, Mexico 8% và Ecuador 6%. Năm 2024, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Mỹ đã tăng trưởng mạnh mẽ sau giai đoạn suy giảm trước đó, đưa nước ta trở thành một trong những nguồn cung tăng trưởng tốt nhất tại thị trường này.
Tuy nhiên, bước sang năm 2025, xuất khẩu cá ngừ Việt Nam sang Mỹ đang chững lại. Dù trong 5 tháng đầu năm, nhập khẩu từ Việt Nam vẫn tăng 25% nhờ các nhà nhập khẩu Mỹ đẩy mạnh mua hàng tích trữ trước khi sắc lệnh thuế chính thức có hiệu lực, nhưng đến quý II/2025, tốc độ tăng trưởng bắt đầu chững lại và sụt giảm mạnh. Riêng tháng 6, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Mỹ đã giảm tới 41% so với cùng kỳ.
Trong khi đó, Ecuador nổi lên là đối thủ đáng gờm với mức thuế thấp nhất chỉ 15%, kết hợp lợi thế về vị trí địa lý gần Mỹ, chi phí logistics thấp và năng lực chế biến đạt chuẩn quốc tế. Trong 5 tháng đầu năm, lượng cá ngừ Ecuador xuất khẩu sang Mỹ tăng vọt 64%, vượt xa các nước còn lại trong nhóm cung ứng chính. Indonesia và Thái Lan cũng ghi nhận mức tăng lần lượt là 11% và 22%, tuy nhiên đều chịu mức thuế cao hơn Ecuador.
Rủi ro lớn hiện nay đối với cá ngừ Việt Nam là khả năng dịch chuyển đơn hàng khỏi thị trường do các nhà phân phối và bán lẻ Mỹ – đặc biệt là các chuỗi siêu thị và doanh nghiệp chế biến thực phẩm – có xu hướng ưu tiên những nguồn cung ổn định và ít rủi ro thuế quan hơn. Mức chênh lệch thuế từ 4 đến 5% giữa Ecuador và các nước như Việt Nam, Thái Lan hay Indonesia được đánh giá là đáng kể trong lĩnh vực thực phẩm, nơi mà biên lợi nhuận vốn đã mỏng và tính cạnh tranh về giá cực kỳ cao.
Các chuyên gia thương mại cảnh báo, nếu không có những điều chỉnh phù hợp trong chiến lược tiếp cận thị trường, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ mất thị phần vào tay Ecuador – quốc gia đang có đầy đủ điều kiện để mở rộng hiện diện tại thị trường Mỹ. Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam cần nhanh chóng đánh giá lại năng lực cạnh tranh, tối ưu chi phí sản xuất, đồng thời tận dụng các thị trường thay thế nhằm giảm thiểu phụ thuộc vào một thị trường trọng điểm đang ngày càng nhiều rủi ro như Mỹ.
Trung Anh