Xuất khẩu tôm và cá tra của Việt Nam tiếp tục tăng trong 8 tháng đầu năm 2026, nhưng diễn biến giữa các thị trường đang phân hóa rõ. Trong khi Trung Quốc tiếp tục ghi nhận mức tăng mạnh và trở thành động lực quan trọng của cả hai ngành hàng, xuất khẩu sang Mỹ và một số thị trường khác lại chịu sức ép, cho thấy doanh nghiệp đang phải thích ứng với nhu cầu và yêu cầu ngày càng khác biệt.
Trung Quốc tiếp tục kéo tăng trưởng xuất khẩu tôm, cá tra
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), xuất khẩu tôm của Việt Nam trong tháng 8 đạt 478,5 triệu USD, tăng 4,2% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 3,3 tỷ USD, tăng 12%.
Trong cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 2 tỷ USD, tăng 7,6%. Tôm sú đạt gần 318 triệu USD, tăng 7,4%, trong khi nhóm tôm loại khác đạt 936,6 triệu USD, tăng tới 25%.
Đáng chú ý, Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục là khu vực tạo động lực lớn nhất cho xuất khẩu tôm Việt Nam. Trong 8 tháng, kim ngạch đạt gần 1,12 tỷ USD, tăng 35,9%, chiếm 34,1% tổng xuất khẩu tôm. Riêng Trung Quốc đạt hơn 1,07 tỷ USD, tăng 38,2%.
Trung Quốc cũng tiếp tục giữ vị trí thị trường nhập khẩu cá tra lớn nhất của Việt Nam.
Xuất khẩu cá tra sang thị trường này trong tháng 8 đạt 60 triệu USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng, kim ngạch đạt 417 triệu USD, tăng 29% và chiếm 27% tổng giá trị xuất khẩu cá tra của Việt Nam.
Đà tăng tại Trung Quốc đang có ý nghĩa đáng kể trong bối cảnh một số thị trường truyền thống khác chịu sức ép. Theo VASEP, nhu cầu tại Trung Quốc vẫn được duy trì, tạo thêm dư địa để doanh nghiệp Việt Nam khai thác những nhóm sản phẩm phù hợp với thị hiếu tiêu dùng và nhu cầu chế biến của thị trường này.
Không chỉ tôm và cá tra, xu hướng tăng trưởng tại Trung Quốc đang cho thấy thị trường này ngày càng có vai trò quan trọng đối với xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Đây cũng là yếu tố giúp bù đắp phần nào sự suy giảm tại một số thị trường lớn khác.
Tuy nhiên, việc một thị trường tăng trưởng mạnh không đồng nghĩa toàn ngành đều hưởng lợi đồng đều. Diễn biến 8 tháng cho thấy xuất khẩu đang phân hóa ngày càng rõ giữa từng khu vực, từng sản phẩm và từng nhóm khách hàng.
Mỹ và EU chịu sức ép, cạnh tranh những tháng cuối năm gia tăng
Trong khi Trung Quốc duy trì đà tăng, xuất khẩu tôm sang Mỹ lại giảm. Tính chung 8 tháng, kim ngạch đạt 436,1 triệu USD, thấp hơn 11,7% so với cùng kỳ. Riêng tháng 8, xuất khẩu tôm sang thị trường này giảm 12,6%.
Tại EU, kim ngạch xuất khẩu tôm trong 8 tháng đạt 355,3 triệu USD, giảm 3,6%. Đáng chú ý, riêng tháng 8, mức giảm lên tới 23,5%, cho thấy nhu cầu tại thị trường này đang chịu sức ép rõ hơn.
Ở chiều ngược lại, một số thị trường vẫn duy trì tăng trưởng. Xuất khẩu tôm sang Nhật Bản tăng 6,1%, đạt 388,5 triệu USD; Australia tăng 18,2% và Canada tăng 6,5%. Tổng kim ngạch xuất khẩu tôm sang khối CPTPP đạt 901 triệu USD, tăng 11%.
Bức tranh này cho thấy doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang phải vận hành trong một thị trường không đồng nhất. Cùng một mặt hàng nhưng nhu cầu, mức độ cạnh tranh và yêu cầu của từng thị trường có thể diễn biến theo những hướng khác nhau. Trong bối cảnh đó, khả năng lựa chọn sản phẩm, quy cách và phân khúc phù hợp sẽ ngày càng quan trọng.
Với cá tra, xu hướng cũng có sự phân hóa khi Trung Quốc tăng mạnh trong lúc xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục giảm. Điều này cho thấy tăng trưởng của ngành vẫn phụ thuộc đáng kể vào khả năng duy trì sức mua tại các thị trường chủ lực, đồng thời mở rộng thêm những điểm đến có dư địa tiêu thụ.
Theo VASEP, những thông tin mới nhất từ Global Shrimp Forum 2026 diễn ra đầu tháng 9 cho thấy những tháng cuối năm sẽ tiếp tục là giai đoạn cạnh tranh quyết liệt đối với ngành tôm. Nguồn cung thế giới còn tăng trong khi người mua ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, quy cách sản phẩm, sự ổn định và khả năng đáp ứng đúng yêu cầu từng thị trường.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu tương tự đối với cá tra. Khi các thị trường ngày càng phân hóa, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế về sản lượng mà cần điều chỉnh sản phẩm theo từng nhu cầu cụ thể, đồng thời duy trì chất lượng và khả năng cung ứng ổn định.
Đáng chú ý, đà tăng mạnh tại Trung Quốc đang tạo thêm dư địa cho thủy sản Việt Nam, nhưng mức độ tập trung cao cũng đặt ra yêu cầu về cân bằng thị trường. Khi một số đầu ra truyền thống như Mỹ hoặc EU suy yếu, việc mở rộng và duy trì thêm các thị trường khác sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng ổn định tăng trưởng.
Sau 8 tháng, tôm đạt 3,3 tỷ USD và cá tra đạt 1,5 tỷ USD xuất khẩu, đều ghi nhận mức tăng so với cùng kỳ. Song, phía sau kết quả tích cực là sự chuyển dịch trong cấu trúc thị trường. Trung Quốc đang nổi lên như một điểm tựa quan trọng, trong khi doanh nghiệp phải tiếp tục tìm cách thích ứng với sức mua, tiêu chuẩn và mức độ cạnh tranh tại từng khu vực.
Những tháng cuối năm vì vậy sẽ không chỉ là câu chuyện duy trì tốc độ tăng kim ngạch, mà còn là bài toán phân bổ thị trường, nâng chất lượng sản phẩm và tăng khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng cụ thể của người mua quốc tế.
Hoàng Hậu