Tiền mặt đang dần biến mất ở châu Á

Tiền mặt đang dần trở nên ít phổ biến trong các giao dịch cá nhân ở châu Á, nhường chỗ cho mã QR và các công nghệ thanh toán di động khác.

Dần biến mất

Theo công ty thanh toán Worldpay, tiền mặt dự kiến chỉ chiếm 14% tổng số giao dịch vào năm 2027, giảm mạnh từ 47% vào năm 2019. Sự phát triển của các hệ thống thanh toán số trong nước và nỗ lực giảm bớt sự thống trị của các thương hiệu thẻ tín dụng phương Tây đã đẩy nhanh quá trình chuyển đổi này.

Tại Mumbai, Ấn Độ, các tài xế công nghệ thường giao hàng hóa trong vòng 10 phút, và mọi giao dịch đều thực hiện qua smartphone. Nhiều dịch vụ thậm chí không khuyến khích thanh toán bằng tiền mặt. Theo dự báo của Worldpay, tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt sẽ giảm từ 71% năm 2019 xuống chỉ còn 10% vào năm 2027.

Vào năm 2016, chính phủ Ấn Độ cùng các tổ chức tài chính đã giới thiệu hệ thống thanh toán di động UPI, cho phép người dùng thực hiện thanh toán theo thời gian thực. Hệ thống này hiện đã được tích hợp vào các dịch vụ giao hàng và kinh doanh khác. Theo PwC India, năm 2023, đã có hơn 131 tỷ giao dịch được thực hiện qua UPI. Tại Trung Quốc đại lục, nơi hơn 1 tỷ người sử dụng Alipay và các ứng dụng thanh toán số khác, dự báo tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt sẽ giảm xuống dưới 3% vào năm 2027.

Douglas Feagin, Chủ tịch Ant International – đơn vị vận hành Alipay ngoài Trung Quốc, cho biết công ty sẽ mở rộng mạng lưới người bán tại châu Á và các thị trường khác, với số lượng cửa hàng chấp nhận Alipay đã vượt 10 triệu. Xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt đang phát triển mạnh mẽ ở châu Á.

Dự báo tỷ lệ giao dịch bằng tiền mặt tại 14 quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực sẽ giảm xuống 14% vào năm 2027. Hãng tư vấn Capgemini dự báo châu Á – Thái Bình Dương sẽ có khoảng 1,46 nghìn tỷ giao dịch phi tiền mặt vào năm 2028, gấp hơn 4 lần Bắc Mỹ, nơi thẻ tín dụng phổ biến.

Việc sử dụng smartphone ngày càng tăng là một yếu tố thúc đẩy xu hướng này. Thanh toán phi tiền mặt vốn chậm phát triển tại Đông Nam Á, nơi ít sử dụng thẻ tín dụng như Mỹ và châu Âu, nhưng smartphone đã thay đổi điều này.

Chỉ cần một số điện thoại và vài thông tin cá nhân, người dùng có thể dễ dàng thực hiện giao dịch mà không cần tiền mặt. Dự báo đến năm 2027, tỷ lệ thanh toán bằng smartphone tại các cửa hàng toàn cầu sẽ đạt 46%, gấp đôi so với thanh toán bằng thẻ tín dụng.

Chủ nghĩa dân tộc cũng là yếu tố thúc đẩy thanh toán không tiền mặt ở châu Á, với Trung Quốc và Ấn Độ phát triển mạng lưới thanh toán riêng, cạnh tranh với các thương hiệu thẻ tín dụng quốc tế như Visa và Mastercard, vốn thu phí giao dịch và thu thập dữ liệu từ cả chủ thẻ lẫn người bán.

Tại Đông Nam Á, các quốc gia tích cực ứng dụng thanh toán qua mã QR, với người dùng PromptPay của Thái Lan và PayNow của Singapore giờ đây có thể chuyển tiền giữa hai quốc gia. Các nghiên cứu cũng đang được thực hiện để tạo ra hệ thống thanh toán thời gian thực xuyên biên giới trong khu vực, không phụ thuộc vào các mạng thanh toán quốc tế.

Việt Nam không nằm ngoài xu thế

Tại Việt Nam thanh toán qua kênh internet đã đạt gần 2 tỷ giao dịch, với tổng giá trị lên tới hơn 52 triệu tỷ đồng, tăng hơn 56% về số lượng và 5,8% về giá trị.

Thanh toán qua điện thoại di động đạt hơn 7 tỷ giao dịch, với giá trị vượt qua 49 triệu tỷ đồng, tăng 61% về số lượng và gần 12% về giá trị. Phương thức thanh toán qua QR code ghi nhận gần 183 triệu giao dịch, với tổng giá trị hơn 116 nghìn tỷ đồng, tăng gần 172% về số lượng và hơn 74% về giá trị so với năm trước.

Giá trị giao dịch qua ATM ước tính khoảng 2,6 triệu tỷ đồng, giảm hơn 9% so với năm 2022. Việc mở tài khoản trực tuyến đã được triển khai và đến nay, gần 27 triệu tài khoản thanh toán được mở qua phương thức điện tử (eKYC), trong khi 12,9 triệu thẻ đã được phát hành thông qua eKYC.

Mạng lưới ATM và POS đã phủ sóng khắp các tỉnh, thành trong cả nước. Đến cuối tháng 11/2023, toàn thị trường có 21.014 máy ATM và 513.550 máy POS, tăng 0,6% và 26,89% so với cùng kỳ năm 2022.

Tính đến cuối tháng 12/2023, Ngân hàng Nhà nước đã cấp giấy phép hoạt động cho 51 tổ chức không phải ngân hàng cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán, bao gồm các dịch vụ chuyển mạch tài chính, cổng thanh toán điện tử, thu hộ, chi hộ, chuyển tiền điện tử và ví điện tử.

Đến cuối năm 2024, có 36,23 triệu ví điện tử hoạt động (chiếm 63,23% trong tổng số gần 57,31 triệu ví đã được kích hoạt), với tổng số tiền trên các ví này khoảng 2,96 nghìn tỷ đồng. Mobile Money, sau hai năm thử nghiệm, đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, với gần 6 triệu tài khoản đăng ký, trong đó gần 70% là từ các vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Tổng số giao dịch đạt khoảng 47 triệu, với giá trị vượt 2,4 nghìn tỷ đồng.

Ba doanh nghiệp thí điểm Mobile Money (Viettel, VNPT, MobiFone) đã mở 11.700 điểm kinh doanh và hơn 195.000 đơn vị chấp nhận thanh toán, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ tài chính.

Ngày 18/11/2023, Chính phủ quyết định gia hạn thí điểm Mobile Money đến 31/12/2024 theo Nghị quyết số 192/NQ-CP, giao Ngân hàng Nhà nước chủ trì, phối hợp với các bộ ngành liên quan để nghiên cứu và ban hành các văn bản pháp lý quy định về dịch vụ này.

Để đảm bảo an toàn trong thanh toán trực tuyến, Ngân hàng Nhà nước đã ký kết với Bộ Công an triển khai Đề án 06, phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử, phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025. Nhiều công việc quan trọng đã được thực hiện trong năm 2023, bao gồm làm sạch dữ liệu của những người mở tài khoản thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và nghiên cứu sử dụng căn cước công dân gắn chip và số định danh VNeID trong các dịch vụ ngân hàng.

Đến cuối năm 2023, Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp với Cục C06 - Bộ Công an làm sạch hơn 42 triệu hồ sơ khách hàng liên quan đến thông tin tín dụng CIC. 53 tổ chức tín dụng đã hợp tác với các doanh nghiệp cấp phép của Bộ Công an để triển khai các giải pháp xác thực người dùng qua thẻ Căn cước công dân gắn chip, và 43 tổ chức tín dụng khác đã và đang triển khai kế hoạch làm sạch dữ liệu qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Thanh Cao