Tình trạng phân bón giả đang bào mòn niềm tin của người nông dân

Nạn phân bón giả vẫn tiếp tục hoành hành trong quý 1/2025 cho thấy cần sớm có giải pháp để người nông dân lấy lại niềm tin vào thị trường và hiệu quả của hệ thống quản lý.

Hàng loạt vụ phân bón giả bị phanh phui nửa đầu năm 2025

Theo thông tin từ UBND tỉnh Thanh Hóa, Phó Chủ tịch Nguyễn Văn Thi đã ký quyết định xử phạt hành chính hơn 370 triệu đồng đối với Công ty Sao Đỏ. Doanh nghiệp này bị phát hiện sản xuất phân bón không có giấy chứng nhận đủ điều kiện, đồng thời giả mạo nhãn hiệu các sản phẩm phân bón đang được bảo hộ. Số lượng hàng giả bị thu giữ lên đến 67,2 tấn, được sản xuất tại thôn Ban Thọ, xã Vạn Thắng, huyện Nông Cống.

Ngoài xử phạt tiền và đình chỉ hoạt động, công ty còn bị buộc tiêu hủy 2.000 bao bì giả nhãn hiệu Việt Xô và 1.300 bao nhãn hiệu Rồng Mỹ. Hơn 2.500 bao phân bón nhãn hiệu Rồng Mỹ và 188 bao Việt Xô cũng bị tạm giữ, buộc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại sau khi đã loại bỏ yếu tố vi phạm trên nhãn hàng hóa.

Không chỉ ở Thanh Hóa, trước đó, các tỉnh Tây Nguyên cũng ghi nhận nhiều vụ việc nghiêm trọng. Một vụ án lớn xảy ra tại Đắk Lắk, khi công an triệt phá hai nhà máy sản xuất hàng nghìn tấn phân bón NPK giả. Các nghi can, trong đó có Bùi Minh Chánh và Nguyễn Thị Cẩm My, đã bị khởi tố vì hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón theo quy định tại Điều 195, Bộ luật Hình sự.

Theo kết quả điều tra, hai công ty đứng sau là Công ty CP TM phân bón Nam Dương (tại Bình Định) và Công ty CP tập đoàn phân bón Quốc tế Hoa Kỳ – VINA (tại Long An). Các đối tượng đã lập tới 7 công ty thành viên để phân phối sản phẩm giả đi khắp cả nước. Khi khám xét, lực lượng chức năng thu giữ hơn 513 tấn phân bón NPK giả và hơn 4.000 tấn nguyên liệu sản xuất, cùng hàng loạt tài liệu liên quan.

Mở rộng điều tra, 32 đại lý tại các tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông, Gia Lai và Kon Tum bị kiểm tra và thu giữ hơn 848 tấn phân bón giả đã bán ra. Cơ quan chức năng lập tức ban hành thông báo khẩn, yêu cầu các đại lý nộp lại toàn bộ số hàng và cảnh báo sẽ xử lý nghiêm nếu còn bán ra thị trường. Trong năm 2023 và 2024, các đối tượng đã sản xuất và bán ra thị trường gần 30.000 tấn phân bón giả.

Nguyên nhân, hệ lụy và giải pháp
 

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này được xác định là do lợi nhuận khổng lồ từ phân bón giả, cùng với việc giám sát lỏng lẻo ở một số địa phương. Nhiều doanh nghiệp đã tận dụng lỗ hổng trong quản lý để sản xuất phân bón kém chất lượng, với nguyên liệu rẻ tiền, thậm chí không có dinh dưỡng cần thiết.

Việc sử dụng phân bón giả khiến đất bạc màu, cây trồng phát triển kém, dẫn tới giảm năng suất, gây thiệt hại trực tiếp cho người dân và làm suy giảm niềm tin vào thị trường phân bón chính thống. Đây không chỉ là hành vi gian lận kinh tế, mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới năng suất cây trồng, thu nhập nông dân và môi trường đất đai.

Phân bón giả mang nhãn hiệu nổi tiếng không chỉ đánh lừa người tiêu dùng mà còn gây ra hậu quả nghiêm trọng cả về kinh tế lẫn niềm tin thị trường. Người nông dân tin tưởng vào uy tín thương hiệu, sẵn sàng chi tiền mua sản phẩm nhưng lại nhận về phân bón không đạt chất lượng.

Về lâu dài, việc này không chỉ gây thiệt hại tài chính trực tiếp mà còn khiến người dân mất lòng tin vào thị trường phân bón nói chung, ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp chân chính và làm méo mó môi trường kinh doanh nông nghiệp.

Hiện nay, pháp luật Việt Nam đã có khung pháp lý tương đối đầy đủ để xử lý các hành vi liên quan. Nghị định 84/2019/NĐ-CP quy định rõ điều kiện sản xuất, buôn bán, kiểm tra chất lượng phân bón. Phân bón giả được định nghĩa là sản phẩm có chỉ tiêu chất lượng chính đạt dưới 70% so với mức đăng ký. Nghị định này cũng nêu rõ các trường hợp bị thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, đặc biệt là khi sử dụng tài liệu giả hoặc sửa đổi sai lệch nội dung.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc thực thi còn nhiều bất cập. Cần có sự phối hợp đồng bộ hơn giữa các cơ quan chức năng từ trung ương đến địa phương, kết hợp tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất, cũng như nâng cao nhận thức của người dân về cách nhận biết và tố giác hành vi vi phạm.

Ngoài ra, việc hoàn thiện các quy định pháp luật theo hướng tăng mức xử phạt, thu hồi giấy phép có thời hạn dài hơn, và rút ngắn quy trình xử lý vi phạm cũng là những giải pháp cần thiết.

Chỉ khi có sự quyết liệt từ cơ quan quản lý và sự vào cuộc của cả cộng đồng, đặc biệt là người nông dân - những người chịu thiệt hại trực tiếp, mới có thể ngăn chặn hiệu quả vấn nạn phân bón giả, bảo vệ ngành nông nghiệp và phát triển bền vững.

Tiến Kiên