Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu toàn cầu bất ổn, đặc biệt là nguy cơ gia tăng hàng rào thuế quan từ Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) đang nổi lên như một điểm tựa tăng trưởng quan trọng của ngành tôm Việt Nam. Với mức tăng trưởng 16% trong nửa đầu năm 2025, EU được xem là thị trường ổn định và tiềm năng nhất, nhưng cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
EU – thị trường tăng trưởng ổn định nhất của tôm Việt
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 6 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam sang thị trường EU đạt hơn 252 triệu USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 12% tổng giá trị xuất khẩu tôm của cả nước. Đây là mức tăng trưởng ấn tượng trong bối cảnh nhiều thị trường lớn khác đang chững lại.
Các thị trường chủ lực trong khối như Đức, Bỉ và Pháp đều ghi nhận mức tăng khả quan, lần lượt là 24%, 31% và gần 20%. Duy chỉ có Hà Lan – vốn là thị trường lớn – giảm nhẹ 4%, cho thấy sự phân hóa tiêu dùng trong nội khối EU đang diễn ra và cần được doanh nghiệp Việt nắm bắt để điều chỉnh chiến lược.
Về cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối với kim ngạch đạt 206 triệu USD, chiếm 81,9% tổng xuất khẩu sang EU và tăng 17,8% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, cả hai dòng sản phẩm chính của tôm chân trắng đều ghi nhận mức tăng trưởng tốt: tôm chế biến (HS16) đạt 97,4 triệu USD, tăng 17%; còn tôm sống/tươi/đông lạnh (HS03) đạt 108,7 triệu USD, tăng 18,6%.
Tôm sú đạt kim ngạch 25 triệu USD, chiếm 9,9% và giảm nhẹ 7,1% so với cùng kỳ. Trong đó, sản phẩm đông lạnh giảm 7,6%, còn tôm sú chế biến giảm 3,9%, cho thấy nhu cầu đối với tôm sú chưa phục hồi mạnh tại thị trường EU.
Riêng nhóm “tôm khác” đạt 20,7 triệu USD, tăng mạnh 33,2%, đặc biệt là dòng sản phẩm chế biến tăng tới 50%, cho thấy xu hướng tiêu dùng tại EU đang nghiêng về các sản phẩm có giá trị gia tăng, tiện lợi và phù hợp với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm ngày càng cao.
“Vùng trú ẩn” giữa biến động thuế quan
Một trong những yếu tố thúc đẩy xuất khẩu tôm Việt sang EU là xu hướng dịch chuyển đơn hàng khỏi thị trường Mỹ – nơi đang tiềm ẩn nguy cơ gia tăng rào cản thuế quan. Việc cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế chống trợ cấp đối với hàng nhập khẩu từ nhiều quốc gia nếu tái đắc cử khiến các nhà xuất khẩu tôm, trong đó có Việt Nam, phải tính toán lại chiến lược. Trong bối cảnh đó, EU được xem là “vùng trú ẩn” an toàn hơn. Tăng trưởng kinh tế đang dần phục hồi, lạm phát được kiểm soát tốt và chính sách thương mại ít rủi ro là những yếu tố khiến thị trường này trở nên hấp dẫn.
Theo thống kê của Rabobank và Kontali, nhu cầu nhập khẩu tôm từ EU đã tăng liên tục kể từ đầu năm 2024. Riêng trong nửa đầu năm 2025, lượng tôm nhập khẩu vào EU ước tính tăng 25% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, nhập khẩu từ Ecuador tăng 49%, từ Ấn Độ tăng 42%, cho thấy mức độ cạnh tranh đang ngày càng gay gắt trong chính thị trường này.
Tuy nhiên, EU cũng là thị trường có yêu cầu chất lượng rất khắt khe. Doanh nghiệp muốn trụ vững tại đây phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vệ sinh an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu tại EU ngày càng ưu tiên sản phẩm có chứng nhận quốc tế như ASC, GlobalG.A.P hay Organic, cũng như sản phẩm có thương hiệu, đóng gói chuyên nghiệp. Một số quốc gia như Madagascar đã thành công trong việc định vị thương hiệu quốc gia cho sản phẩm tôm sú, qua đó chiếm lĩnh phân khúc cao cấp tại các thị trường như Pháp.
Đặc biệt, kênh bán lẻ tại EU đang trở thành động lực tiêu dùng chính khi người dân thắt chặt chi tiêu, còn các nhà hàng và chuỗi thực phẩm dịch vụ trở nên nhạy cảm hơn với giá cả. Các chuỗi bán lẻ xanh như Lidl, Aldi hay Waitrose ngày càng quan tâm đến sản phẩm có chứng nhận sinh thái và truy xuất rõ ràng. Đây là cơ hội để tôm Việt tiếp cận sâu hơn nếu có chiến lược bài bản và đầu tư đúng hướng.
Trong bối cảnh đó, để giữ vững và mở rộng thị phần tại EU trong nửa cuối năm 2025 và xa hơn, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam cần nhanh chóng định vị lại chiến lược cạnh tranh, chuyển từ chạy theo giá rẻ sang tập trung vào chất lượng, bền vững và minh bạch. Phát triển các dòng sản phẩm cao cấp như tôm hữu cơ, tôm sú có thương hiệu, tôm đạt chứng nhận ASC là hướng đi phù hợp. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc như QR code hay blockchain cũng cần được đẩy mạnh, nhằm gia tăng niềm tin và sự minh bạch đối với người tiêu dùng châu Âu.
Thị trường EU đang rộng mở nhưng không dễ tính. Cơ hội tăng trưởng đang hiện hữu, song chỉ những doanh nghiệp có chiến lược dài hạn, đầu tư bài bản và tuân thủ chuẩn quốc tế mới có thể biến EU thành thị trường trọng điểm thực sự trong tương lai.
Trung Anh