Việt Nam đang ghi nhận tín hiệu tích cực trong xuất khẩu tôm sang Nhật Bản với mức tăng trưởng ổn định từ cuối năm 2024 đến nửa đầu 2025. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh từ các quốc gia như Indonesia, cùng ảnh hưởng tỷ giá đồng yên và yêu cầu chất lượng cao từ thị trường Nhật, đang tạo ra nhiều thách thức mới.
Tăng trưởng khả quan sau thời gian dài trầm lắng
Trong tháng 5/2025, kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam sang Nhật Bản đạt 49 triệu USD, tăng 14% so với cùng kỳ 2024. Tính chung 5 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt hơn 218 triệu USD, tăng 19%, nối tiếp đà tăng trong nửa cuối 2024 Năm 2024, xuất khẩu tôm sang thị trường này đạt 517 triệu USD, tăng nhẹ 1% so với năm 2023.
Sau nhiều năm trồi sụt hoặc tăng trưởng chậm, con số 14% là bước chuyển tích cực, phần nào phản ánh xu hướng dịch chuyển thị trường trước những trở ngại về thuế ở Mỹ.
Hiện, Nhật Bản là thị trường nhập khẩu đơn lẻ lớn thứ ba của tôm Việt Nam, chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch xuất khẩu ngành hàng này. Đây cũng là thị trường có yêu cầu khắt khe về vệ sinh an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và đặc biệt ưa chuộng các sản phẩm chế biến sâu – vốn là thế mạnh của Việt Nam.
Hiện hơn 90% tôm Việt xuất khẩu sang Nhật là hàng chế biến có giá trị gia tăng như tôm sushi, tôm bao bột, tôm chiên sẵn, tôm duỗi thân thẳng… Điều này giúp tôm Việt có vị thế vững chắc trong các chuỗi siêu thị lớn của Nhật như Aeon, Ito-Yokado, Seiyu, Life…
Tuy nhiên, đồng yên mất giá mạnh trong vài năm qua (giảm gần 40%) khiến giá nhập khẩu bằng nội tệ trở nên đắt đỏ, ảnh hưởng đến sức mua. Ngoài ra, những rào cản kỹ thuật, quy định chất lượng khắt khe vẫn là thách thức thường trực với doanh nghiệp Việt.
Indonesia tăng tốc, Việt Nam đối diện cạnh tranh gay gắt
Indonesia – đối thủ cạnh tranh truyền thống – đang nỗ lực dịch chuyển thị trường xuất khẩu từ Mỹ sang Nhật và EU, trong bối cảnh nguy cơ bị áp thuế đối ứng từ Mỹ ngày càng rõ rệt.
Trong 4 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm từ Indonesia sang Nhật đạt 101 triệu USD, tăng 9,4%. Trong khi đó, Việt Nam xuất khẩu hơn 150 triệu USD, tăng 12,6%. Mặc dù vẫn dẫn đầu, khoảng cách giữa Việt Nam và Indonesia đang thu hẹp dần.
Bên cạnh đó, Nhật cũng tăng nhập khẩu từ Ecuador (+49,9%) và Ấn Độ (+5%). Việc Nhật Bản mở rộng nguồn cung cho thấy sự cạnh tranh ngày càng lớn, đòi hỏi Việt Nam phải củng cố năng lực cạnh tranh, nhất là trong khâu logistics, chi phí và kiểm soát chất lượng.
Trong cơ cấu xuất khẩu sang Nhật, tôm chân trắng chiếm khoảng 67%, tôm sú 18%. Phần còn lại là các sản phẩm tôm chế biến như tôm chiên, tôm sushi-ready – vốn được xem là lợi thế cạnh tranh chính của Việt Nam. Trình độ chế biến cao, mẫu mã đẹp và kiểm soát chất lượng tốt giúp tôm Việt Nam có chỗ đứng vững chắc trong các hệ thống phân phối lớn tại Nhật.
Tuy nhiên, để giữ vững và mở rộng thị phần, Việt Nam cần liên tục cải thiện chất lượng, giảm giá thành và đầu tư vào mô hình nuôi bền vững – hướng đi được người tiêu dùng Nhật Bản và quốc tế đánh giá cao.
Nhật Bản vẫn là thị trường giàu tiềm năng và khá ổn định đối với tôm Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu còn nhiều biến động. Để đẩy mạnh xuất khẩu tôm sang Nhật Bản, DN Việt cần tăng cường xuất khẩu sản phẩm chế biến GTGT phù hợp với thị hiếu tiêu dùng tại Nhật (tôm bao bột, chiên, sushi, ready-to-eat…). Tuân thủ nghiêm ngặt quy định về an toàn thực phẩm, đầu tư vào mô hình nuôi thân thiện môi trường, hướng tới sản phẩm “xanh, sạch” và điều chỉnh chiến lược giá linh hoạt trước sự biến động tỷ giá của đồng yên.
Cộng đồng DN cũng đề xuất, kiến nghị các cơ quan như Bộ Ngoại giao, Bộ Công Thương đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, xúc tiến thương mại song phương nhằm tháo gỡ rào cản, mở rộng thị phần tại Nhật, hỗ trợ doanh nghiệp cải thiện hệ thống logistics để giảm chi phí và thời gian giao hàng.
Tóm lại, thị trường Nhật Bản vẫn là điểm đến ổn định và tiềm năng cho tôm Việt Nam, đặc biệt nhờ ưu thế về chế biến sâu và sự ưa chuộng của người tiêu dùng đối với sản phẩm GTGT. Tuy nhiên, trước áp lực tỷ giá và cạnh tranh quốc tế gia tăng, việc giữ vững và mở rộng thị phần đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện liên tục về chất lượng, chi phí, logistics và khả năng thích ứng với yêu cầu thị trường.
Trung Anh