TP Hồ Chí Minh dẫn đầu giải ngân vốn đầu tư công, nhưng vốn chuyển tiếp vẫn là điểm nghẽn

Với khoảng 111.000 tỷ đồng vốn đầu tư công được giải ngân trong 10 tháng năm 2026, TP Hồ Chí Minh đứng thứ hai cả nước, đồng thời nằm trong nhóm 13 địa phương có kết quả thực hiện kế hoạch vốn năm nay rất tốt. Tuy nhiên, điểm số đối với nguồn vốn kéo dài từ các năm trước chỉ đạt 50/100, cho thấy áp lực xử lý dự án tồn đọng vẫn hiện hữu trong giai đoạn nước rút cuối năm.

Giải ngân hơn 111.000 tỷ đồng, vốn cũ vẫn chậm

Theo báo cáo số 908/BC-BTC của Bộ Tài chính, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công cả nước đến hết ngày 31/10 đạt 708.567,4 tỷ đồng, tương đương 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nếu không tính 5% kế hoạch vốn ngân sách địa phương dành tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 76,6%.

So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân cao hơn 19,7% về tỷ lệ và tăng 217.524,1 tỷ đồng về giá trị tuyệt đối. Trong cơ cấu nguồn vốn, ngân sách địa phương giải ngân 526.520,2 tỷ đồng, đạt 81% kế hoạch; trong khi vốn ngân sách Trung ương đạt 182.047,2 tỷ đồng, tương đương 59,6%.

Dù tiến độ chung có chuyển biến, kết quả giữa các bộ, ngành và địa phương vẫn còn khoảng cách đáng kể. Tính đến hết tháng 10, có 25 bộ, cơ quan Trung ương và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân cả nước. Điều này cho thấy khối lượng vốn lớn đã được đưa vào nền kinh tế, nhưng khả năng tổ chức thực hiện tại từng đơn vị vẫn là yếu tố quyết định tiến độ chung.

Trong bức tranh đó, TP Hồ Chí Minh là một trong những địa phương có quy mô giải ngân lớn nhất. Thành phố đã giải ngân khoảng 111.000 tỷ đồng trong 10 tháng, đứng thứ hai cả nước, sau Hà Nội với 125.400 tỷ đồng. Hải Phòng đứng tiếp theo với 33.900 tỷ đồng.

Trong đó, tại kết quả chấm điểm của Bộ Tài chính đối với kế hoạch vốn năm 2026, TP Hồ Chí Minh đạt 96,45/100 điểm, thuộc nhóm 13 địa phương được đánh giá giải ngân rất tốt. Đây là kết quả cho thấy những biện pháp điều hành, điều chuyển vốn và thúc đẩy thi công đã phát huy tác dụng, nhất là trong bối cảnh thành phố có danh mục dự án đầu tư công quy mô lớn.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn đồng đều nếu xét đến nguồn vốn được phép kéo dài từ các năm trước. Với nhóm vốn này, TP Hồ Chí Minh chỉ đạt 50/100 điểm, nằm trong nhóm địa phương giải ngân chưa tốt. Khoảng cách giữa kết quả thực hiện kế hoạch vốn năm 2026 và vốn chuyển tiếp cho thấy việc xử lý các dự án kéo dài, tồn đọng vẫn là bài toán cần tập trung giải quyết.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 trên cả nước là 137.710,2 tỷ đồng. Đến hết ngày 31/10, số vốn giải ngân từ nguồn này đạt 67.519,4 tỷ đồng, tương đương 49% kế hoạch. Như vậy, hơn một nửa lượng vốn chuyển tiếp vẫn chưa được giải ngân, tạo thêm áp lực cho các chủ đầu tư và địa phương trong những tháng cuối năm.

Với TP Hồ Chí Minh, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục duy trì tốc độ giải ngân nguồn vốn năm nay, mà còn phải rà soát từng dự án sử dụng vốn kéo dài, xác định rõ nguyên nhân chậm trễ và khả năng hoàn thành. Những vướng mắc về thủ tục đầu tư, điều chỉnh thiết kế, bồi thường, tái định cư và giải phóng mặt bằng nếu không được xử lý kịp thời có thể tiếp tục khiến nguồn lực đã bố trí chưa phát huy hiệu quả.

Áp lực này càng lớn khi thành phố đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Trước đó, tại hội nghị sơ kết tình hình kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết GRDP thành phố tăng 9,01%. Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm 10,02%, thành phố cần đạt mức tăng trưởng 13,23% trong quý IV.

Trong bối cảnh thời gian còn lại của năm không nhiều, đầu tư công được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò tạo lực kéo cho tăng trưởng thông qua hoạt động xây dựng, nhu cầu vật liệu, việc làm và khả năng cải thiện kết nối hạ tầng. Tuy nhiên, hiệu quả của nguồn vốn không chỉ được đo bằng số tiền đã giải ngân, mà còn ở tiến độ hoàn thành công trình và khả năng đưa các dự án vào khai thác.

Cao tốc, vành đai và dự án chỉnh trang đô thị vào giai đoạn nước rút

Để tạo chuyển biến trong những tháng cuối năm, TP Hồ Chí Minh đang tập trung nguồn lực cho các công trình giao thông trọng điểm, dự án kết nối liên vùng và hạ tầng môi trường. 

Ở nhóm giao thông, cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài giai đoạn 1 đã khởi công tuyến chính từ ngày 1/7. Các nhà thầu đang triển khai nhiều mũi thi công, tập trung san lấp, xử lý nền đất yếu và xây dựng cầu. Công tác giải phóng mặt bằng đạt hơn 75% tại TP Hồ Chí Minh và 98% tại Tây Ninh. Các đơn vị tiếp tục chi trả cho những trường hợp bị ảnh hưởng, đồng thời hoàn thiện thủ tục pháp lý để phê duyệt hai gói thầu xây lắp còn lại. Dự án dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác cuối năm 2027.

Với Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh, thành phố đang đẩy nhanh tiến độ thi công, phấn đấu đưa đoạn cầu cạn phía Đông vào khai thác trong tháng 11/2026 và hoàn thành toàn bộ dự án theo kế hoạch. Khi được đưa vào sử dụng, tuyến đường được kỳ vọng cải thiện kết nối giữa TP Hồ Chí Minh với các địa phương trong vùng, giảm áp lực giao thông khu vực nội đô và mở rộng không gian phát triển.

Bên cạnh các dự án đang thi công, trong quý IV, Sở Xây dựng dự kiến tham mưu khởi công khoảng 9 công trình, dự án hạ tầng trọng điểm, cấp bách. Danh mục gồm nâng cấp đường trục Bắc - Nam đoạn từ đường Nguyễn Văn Linh đến cao tốc Bến Lức - Long Thành; nâng cấp, mở rộng quốc lộ 22; xây dựng cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2; đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu kết nối Vành đai 3 và hoàn chỉnh nút giao Gò Công.

Nhóm dự án cải tạo môi trường, thoát nước tại rạch Văn Thánh, rạch Ông Bé và rạch Bà Lớn cũng nằm trong kế hoạch triển khai. Đây là những công trình gắn với yêu cầu giảm ngập, cải thiện môi trường sống và chỉnh trang các khu vực đô thị.

Đối với dự án hạ tầng và cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, khối lượng thực hiện hiện đạt khoảng 80%. Khoảng 62km tuyến kè đã hoàn thành, 48km đường giao thông dọc hai bên kênh đã thông xe. Chủ đầu tư đang huy động nguồn lực, tháo gỡ khó khăn để phấn đấu cơ bản hoàn thành các hạng mục thuộc phạm vi dự án được phê duyệt vào cuối năm 2026.

Trong khi đó, dự án nạo vét, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi đang triển khai ba gói thầu xây lắp. Gói thầu số 1 đạt khoảng 60% khối lượng, gói thầu số 2 đạt 77%, còn gói thầu số 3 đạt khoảng 30%. Tiến độ giữa các gói thầu vẫn có sự chênh lệch, đòi hỏi chủ đầu tư và nhà thầu tiếp tục phối hợp để bảo đảm tiến độ chung.

Tại dự án rạch Xuyên Tâm, ba gói thầu xây lắp cũng đang được triển khai nhưng mức độ thực hiện chưa đồng đều. Gói XL-01 mới đạt khoảng 4%, XL-02 đạt 10%, trong khi XL-03 đạt khoảng 80%. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào cuối năm 2027.

Một công trình môi trường quy mô lớn khác là dự án Vệ sinh môi trường TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2, gồm 29 gói thầu. Trong đó, 7/9 gói thầu xây lắp đã hoàn thành, một gói thầu chấm dứt hợp đồng. Trọng tâm hiện nay là hoàn thiện Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè với công suất 480.000m³/ngày đêm. Đến giữa tháng 9/2026, khối lượng thực hiện nhà máy đạt trên 75%, dự kiến hoàn thành vào quý III/2027.

Ở lĩnh vực giao thông công cộng, tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) đã hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng. Việc di dời, tái lập hạ tầng kỹ thuật tại 12/12 vị trí đang được triển khai, đạt khoảng 72,3%; các hạng mục thi công nhà ga cũng được thực hiện tại nhiều vị trí trên tuyến.

Theo kế hoạch, trong quý IV, thành phố còn dự kiến khởi động thêm 5 dự án đường sắt đô thị, gồm hai dự án thực hiện theo phương thức PPP là tuyến metro số 2 đoạn Tham Lương - An Hạ và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành; cùng ba dự án đầu tư công gồm metro số 1 và số 2 trên địa bàn Bình Dương, metro số 6 giai đoạn 1 đoạn Tân Sơn Nhất - Phú Hữu.

Để các dự án chuyển biến thành khối lượng giải ngân thực tế, UBND TP Hồ Chí Minh yêu cầu phân công rõ trách nhiệm lãnh đạo và chủ đầu tư đối với từng công trình; thường xuyên kiểm tra hiện trường, rà soát khối lượng còn lại, kịp thời xử lý vướng mắc về thủ tục đầu tư, thiết kế, đấu thầu, bồi thường, tái định cư, giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu xây dựng.

Các ban quản lý dự án chuyên ngành phải xây dựng kế hoạch giải ngân cụ thể cho từng công trình, tổ chức thi công phù hợp điều kiện thực tế, nghiệm thu và thanh toán ngay khi có khối lượng. Những dự án không có khả năng giải ngân theo tiến độ cần được rà soát để điều chuyển vốn theo quy định.

Với quy mô vốn lớn và danh mục công trình trải rộng từ giao thông, đường sắt đô thị đến chống ngập, chỉnh trang kênh rạch, dư địa thúc đẩy giải ngân của TP Hồ Chí Minh vẫn còn. Nhưng kết quả chấm điểm 50/100 đối với nguồn vốn kéo dài là cảnh báo rõ ràng: bên cạnh việc tăng tốc các dự án mới, thành phố cần xử lý dứt điểm những điểm nghẽn tồn tại, tránh để vốn đã bố trí tiếp tục nằm chờ trong khi nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng cấp thiết.

Thiên An