TP Hồ Chí Minh kết nối Đông Nam Bộ - ĐBSCL bằng chuỗi giá trị và logistics

Trong giai đoạn phát triển mới, liên kết giữa Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long cần chuyển từ tư duy “liên kết địa phương” sang “liên kết chuỗi giá trị”, cũng như xây dựng hệ thống logistics liên vùng thay vì phát triển hạ tầng riêng lẻ. Theo đó, TP Hồ Chí Minh cần phát huy vai trò trung tâm tài chính, công nghệ, thương mại và điều phối chuỗi giá trị, giúp hai vùng bổ trợ và nâng cao sức cạnh

Liên kết chuỗi giá trị

Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có những lợi thế khác nhau nhưng có khả năng bổ trợ rất lớn. TP Hồ Chí Minh có thị trường, tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, dịch vụ và năng lực kết nối quốc tế. Các địa phương có thế mạnh về công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng, logistics, du lịch, tài nguyên và không gian phát triển. Nếu kết nối được quy hoạch với hạ tầng; hạ tầng với đô thị; đô thị với logistics; vốn với dự án; công nghệ với sản xuất và sản phẩm với thị trường sẽ tạo ra một không gian phát triển có sức cạnh tranh cao hơn rất nhiều so với từng địa phương phát triển riêng lẻ.

Chia sẻ tại Hội nghị kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa TP Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, TS. Trần Du Lịch - nguyên Viện trưởng viện kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, với vai trò hạt nhân của Đông Nam Bộ, TP Hồ Chí Minh không chỉ giữ vai trò kết nối liên kết phát triển với vùng Đồng bằng sông Cửu Long, mà còn là sự kết nối phát triển giũa 2 không gian có những lợi thế khác nhau, nhưng bổ sung cho nhau.

Nếu Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp, thủy hải sản, thực phẩm lớn của cả nước, có tiềm năng phát triển công nghiệp chế biến và năng lượng. Mặt khác, Đông Nam Bộ là trung tâm công nghiệp, dịch vụ tài chính và thương mại quốc tế. Trong mối liên kết đó, TP Hồ Chí Minh có vị trí đặc biệt, vừa là trung tâm kinh tế lớn của cả nước, vừa là cửa ngõ kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với Đông Nam Bộ và thị trường quốc tế. Trong giai đoạn phát triển mới, theo ông cần chuyển từ tư duy “liên kết địa phương sang liên kết chuỗi giá trị”; chuyển tư duy xây dựng từng công trình giao thông riêng rẽ sang xây dựng một hệ thống logistics liên vùng.

Từ đó, về liên kết chuỗi giá trị sản xuất, TS Trần Du Lịch chỉ ra nghịch lý hiện nay, Đồng bằng sông Cửu Long có sản lượng rất lớn về lúa gạo, thủy hải sản, trái cây, tuy nhiên giá trị gia tăng của nhiều sản phẩm rất thấp. Thực tế xuất khẩu nhiều nhưng chưa giữ lại được tương xứng phần giá trị ở các khâu chế biến sâu, thương hiệu, tài chính, phân phối và dịch vụ; do đó, liên kết trong thời gian tới không nên chỉ là “Đồng bằng sông Cửu Long sản xuất - TP Hồ Chí Minh tiêu thụ hoặc xuất khẩu”, mà phải hình thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Theo đó, Đồng bằng sông Cửu Long cần tập trung vào vùng nguyên liệu, sản xuất chất lượng cao, nông nghiệp công nghệ cao, sơ chế và chế biến ban đầu. Đông Nam Bộ có thể đảm nhận mạnh hơn các khâu công nghiệp chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ, máy móc, bao bì và logistics, nhưng thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu; còn TP Hồ Chí Minh cần phát huy thế mạnh về tài chính, công nghệ, nghiên cứu phát triển, thương hiệu, thương mại quốc tế và phân phối. Nói cách khác, phải chuyển từ tư duy “bán sản phẩm” sang “bán giá trị”. Mỗi tấn gạo, mỗi tấn thủy sản, mỗi tấn trái cây xuất khẩu không chỉ tính bằng sản lượng, mà phải tính bằng lượng giá trị gia tăng giữ lại được trong vùng và trong nền kinh tế Việt Nam.

Tiếp theo, TS Trần Du Lịch cho rằng phải coi logistics là một hệ thống chung của hai vùng, đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với sức cạnh tranh của Đồng bằng sông Cửu Long. Hiện nay, hạ tầng đã được đầu tư lớn, với một vùng có mạng lưới sông ngòi như Đồng bằng sông Cửu Long, đường thủy phải được coi là một trong những xương sống của hệ thống logistics liên vùng. Hàng hóa từ vùng sản xuất có thể được tập kết tại các trung tâm logistics, sau đó vận chuyển bằng đường thủy, đường bộ và trong tương lai gần là đường sắt đến các cảng biển quốc tế. Đặc biệt, Đồng bằng sông Cửu Long cần phát triển mạnh logistics lạnh. Đối với trái cây, thủy sản và thực phẩm, nếu không có hệ thống bảo quản, kho lạnh và vận chuyển lạnh đồng bộ thì khó có thể xây dựng chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao.

TS Trần Du Lịch cho rằng không nên để mỗi địa phương tự xây dựng một hệ thống logistics riêng rồi cạnh tranh với nhau, thay vào đó cần quy hoạch thành một mạng lưới logistics liên vùng, trong đó mỗi trung tâm đảm nhận một chức năng và kết nối với nhau. Đối với vai trò của TP Hồ Chí Minh cần được nhìn nhận lại khi đó TP Hồ Chí Minh không nhất thiết phải trở thành nơi tập trung tất cả hàng hóa của Đồng bằng sông Cửu Long; ngược lại phải làm sao để hàng hóa có thể đi thẳng từ các trung tâm sản xuất đến các cảng biển thuận lợi nhất. Quan trọng hơn, vai trò của TP Hồ Chí Minh là trở thành trung tâm điều phối chuỗi giá trị và logistics của toàn vùng. TP Hồ Chí Minh có thể cung cấp tài chính, bảo hiểm, công nghệ, dữ liệu, thương mại quốc tế, dịch vụ logistics chất lượng cao và kết nối doanh nghiệp với thị trường toàn cầu.

Khi đó, Đồng bằng sông Cửu Long là trung tâm sản xuất và chế biến nông thủy sản; Đông Nam Bộ là trung tâm công nghiệp và logistics; TP Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính, công nghệ, thương mại và kết nối quốc tế. Nếu tổ chức được như vậy, sẽ không còn nhìn Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ như hai vùng đứng cạnh nhau, mà là một không gian kinh tế bổ sung cho nhau trong cùng một chuỗi giá trị.

Cực tăng trưởng mới

Để thúc đẩy chương trình hợp tác 2 nội dung nêu trên, TS Trần Du Lịch đưa ra kiến nghị phải có cơ chế điều phối liên vùng đủ mạnh, không để mỗi địa phương quy hoạch và đầu tư theo lợi ích riêng; cũng như phải thống nhất quy hoạch hạ tầng giao thông, các trung tâm logistics, kho lạnh và các đầu mối cảng biển của hai vùng.

Về giao thông, xương sống của logistics tập và ưu tiên thực hiện sớm nhất khai thông hệ thống giao thông thủy; xây dưng tuyến đường sắt dùng chung cho vận chuyển hành khách và hàng hóa nối kết TP Cần Thơ và TP Hồ Chí Minh (như đã quy hoạch) và tuyến đường bộ ven biển nối Cà Mau đến Vành đai 4 TP Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của liên kết; Nhà nước tạo thể chế và hạ tầng; còn doanh nghiệp phải là chủ thể tổ chức các chuỗi sản xuất, chế biến, logistics và thị trường.

TS Trần Du Lịch nhấn mạnh, Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ đang đứng trước một cơ hội rất lớn. Nếu kết nối tốt, không chỉ giải quyết bài toán logistics hay tiêu thụ nông sản, mà có thể hình thành một cực tăng trưởng mới có sức cạnh tranh quốc tế. Mục tiêu cuối cùng của liên kết vùng không phải là có thêm bao nhiêu chương trình hợp tác, mà là giảm được bao nhiêu chi phí, tạo thêm bao nhiêu giá trị và nâng cao được bao nhiêu sức cạnh tranh cho doanh nghiệp và người dân của cả vùng.

Nguyễn Trang