Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế và những hạn chế về khả năng tiếp cận vốn, TP Hồ Chí Minh đang thúc đẩy kết nối nguồn lực tài chính tư nhân, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, tạo điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Gỡ nút thắt vốn, khơi thông năng lực doanh nghiệp nội địa
Phát biểu tại Diễn đàn đầu tư tác động với chủ đề “Mở khóa thương mại và chuỗi cung ứng”, ông Nguyễn Lộc Hà - Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh cho biết, trên nền tảng hợp tác Việt Nam - Canada và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), TP Hồ Chí Minh mong muốn mở rộng hợp tác đầu tư, thương mại, gắn huy động vốn tư nhân với phát triển kinh tế xanh và nâng cao năng lực doanh nghiệp; cũng như, hoan nghênh các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và doanh nghiệp Canada tìm hiểu cơ hội kinh doanh tại thành phố.
Tính đến nay, Dự án IIRV (Dự án Sẵn sàng cho đầu tư tác động tại Việt Nam) đã hỗ trợ cho khoảng 250 doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có 77 doanh nghiệp tại TP Hồ Chí Minh trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững, công nghệ, công nghiệp nhẹ, giáo dục, y tế, du lịch và môi trường. Thành phố trân trọng những đóng góp này và mong tiếp tục mở rộng hợp tác, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Lộc Hà - Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh hoan nghênh các sáng kiến hợp tác giữa tổ chức tài chính, quỹ đầu tư và đối tác quốc tế nhằm huy động nguồn lực cho phát triển bền vững
Từ những định hướng đó, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh đề nghị làm rõ các điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn phù hợp, cũng như các nhà đầu tư, quỹ đầu tư, tổ chức tài chính chia sẻ rõ tiêu chí lựa chọn, yêu cầu về phương án kinh doanh cùng năng lực tiếp nhận vốn, qua đó giúp doanh nghiệp chuẩn bị tốt hơn để tiếp cận nguồn vốn đầu tư tác động và tài chính bền vững.
Tiếp theo xác định những năng lực cần nâng cao để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng. Các trao đổi cần bám sát yêu cầu của nhà mua hàng về sản xuất, quản trị và tiêu chuẩn môi trường, xã hội; chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo và doanh nghiệp có giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.
Cùng với đó, ông đề nghị các bên xác định rõ nhu cầu, đối tác và nội dung tiếp tục làm việc; gắn kết nguồn vốn với phát triển sản xuất, mở rộng đơn hàng và hợp tác thương mại, nhất là với các đối tác Canada, hướng đến những quan hệ hợp tác thiết thực, lâu dài.
Tiếp nối ý kiến, ông Jim Nickel - Đại sứ Canada tại Việt Nam cho rằng, khoảng trống tài chính hằng năm của khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại Việt Nam ước tính vào khoảng 24 tỷ USD, đòi hỏi phải phát huy vai trò xúc tác của nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức và đầu tư tác động để huy động thêm nguồn vốn tư nhân. Trọng tâm hợp tác trong giai đoạn tới không chỉ dừng lại ở hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ nâng cao năng lực tiếp nhận vốn, mà cần hướng tới củng cố toàn bộ chuỗi giá trị từ nhà sản xuất, nhà cung ứng đến đơn vị chế biến và xuất khẩu trong các ngành thế mạnh chung như nông nghiệp, thực phẩm, chế biến gỗ, năng lượng, công nghệ sạch và dịch vụ tài chính.
Ông Jim Nickel - Đại sứ Canada tại Việt Nam
Thông tin thêm về tiềm năng hợp tác Việt Nam - Canada, ông Phạm Quang Nhật - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP Hồ Chí Minh (ITPC) phân tích khi kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng 18,8% và đạt khoảng 6,91 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm 2026. Tính đến tháng 8 năm 2026, Canada có 321 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn gần 4,93 tỷ USD, đứng thứ 14 trong các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam; riêng tại TP Hồ Chí Minh ghi nhận khoảng 130 dự án với tổng vốn hơn 133 triệu USD tính đến ngày 30/6/2026.
Để tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ CPTPP, ITPC đề xuất 3 hướng hợp tác trọng tâm gồm đầu tư nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm trong ngành nông sản, thực phẩm và gỗ; gắn kết nguồn vốn với việc xây dựng và duy trì quan hệ cung ứng theo đơn hàng và hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ chứng nhận, quy tắc xuất xứ, truy xuất nguồn gốc cùng dữ liệu môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Ông Phạm Quang Nhật - Giám đốc ITPC đã chia sẻ về môi trường đầu tư và các ưu tiên chiến lược của TP Hồ Chí Minh
Phân tích thực trạng chuỗi cung ứng từ góc độ tài chính quốc tế, ông Robert Kraybill - Giám đốc Đầu tư, Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX) dẫn số liệu công bố tháng 10/2026 của Tổng cục Thống kê Việt Nam cho thấy trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cả nước đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ, nhưng tỷ trọng đóng góp của khu vực nội địa chỉ đạt 19,3% với mức tăng trưởng 7,5%, trong khi khu vực FDI chiếm 80,7% với mức tăng trưởng 29,4%.
Đáng chú ý, tỷ trọng xuất khẩu của khối doanh nghiệp nội địa đã giảm liên tiếp qua các năm, từ mức 27,9% năm 2024 xuống 24,5% năm 2025 và còn 19,3% trong 9 tháng đầu năm 2026 (tương ứng khu vực FDI tăng từ 72,1% năm 2024 lên 75,5% năm 2025 và 80,7% trong 9 tháng đầu năm 2026). Theo các báo cáo của Ngân hàng Thế giới (tháng 11/2024) và Ngân hàng Phát triển châu Á (tháng 5/2026), chỉ có 18% doanh nghiệp nội địa tham gia liên kết chuỗi giá trị toàn cầu trong năm 2023, giảm 17 điểm phần trăm so với năm 2009; chênh lệch năng suất với khối doanh nghiệp có vốn nước ngoài ở mức 70% và khả năng gia nhập chuỗi giá trị của doanh nghiệp nhỏ thấp hơn 25% so với doanh nghiệp lớn.
Làm rõ thêm bài toán tài chính và áp lực thị trường, ông cho biết theo ước tính công bố tháng 3/2026, khoảng 62% nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được đáp ứng và theo Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam năm 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), 75,5% doanh nghiệp khảo sát cho biết không thể tiếp cận vốn vay nếu thiếu tài sản bảo đảm. Áp lực càng gia tăng khi các thị trường lớn đồng loạt áp dụng quy định mới như Hoa Kỳ áp mức thuế đối ứng 20% từ tháng 8/2025, Liên minh châu Âu chính thức áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) từ ngày 1/1/2026 với kỳ kê khai chứng chỉ đầu tiên đến hạn vào ngày 3/9/2027 và Quy định chống phá rừng (EUDR) có hiệu lực từ ngày 30/12/2026 (đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ từ ngày 30/6/2027).
Trước thực tế chi phí tuân thủ đang dồn về phía các nhà sản xuất và cung ứng trong nước, ông đề xuất thiết kế các gói giải pháp kết hợp giữa tài chính hỗn hợp (kết hợp vốn thương mại và vốn ưu đãi), bảo lãnh tín dụng chia sẻ rủi ro, tài trợ theo đơn đặt hàng và hỗ trợ kỹ thuật xuyên suốt bốn giai đoạn từ xây dựng năng lực đến mở rộng quy mô, tương tự mô hình Dự án IIRV đã góp phần huy động khoảng 12,75 triệu USD vốn tư nhân cho các doanh nghiệp tham gia.
Đáp ứng chuẩn quốc tế, mở rộng cơ hội vào chuỗi cung ứng
Mang đến góc nhìn thực tiễn của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong nước, ông Trịnh Công Qui - Nhà sáng lập kiêm CEO, Công ty Cổ phần Giải pháp BioWraps đặt vấn đề từ xu hướng chuyển dịch rõ nét của thị trường bao bì toàn cầu khi thế giới sản xuất hơn 400 triệu tấn nhựa mỗi năm (trên 50% dùng cho bao bì một lần), 91 quốc gia và vùng lãnh thổ đã ban hành lệnh cấm túi nhựa một phần hoặc toàn phần và hơn 170 quốc gia đang thúc đẩy lộ trình loại bỏ dần nhựa dùng một lần hướng tới mục tiêu năm 2030. Dù giai đoạn 2024-2026 cho thấy nhiều doanh nghiệp công nghệ xanh tại Việt Nam đã làm chủ công nghệ sản xuất vật liệu thân thiện môi trường và bước đầu tiếp cận thị trường xuất khẩu, khối doanh nghiệp này vẫn đối mặt 3 trở ngại chính về thiếu nguồn vốn dài hạn để mở rộng công suất, hạn chế năng lực quản trị tài chính khi chuẩn hóa hồ sơ thẩm định và chi phí gia nhập thị trường quốc tế cao.
Đặc biệt, tình trạng thiếu hụt vốn lưu động buộc doanh nghiệp phải ứng trước chi phí nguyên liệu, nhân công và kiểm nghiệm quốc tế trong khi chu kỳ thanh toán đơn hàng xuất khẩu thường kéo dài từ 60 đến 90 ngày. Từ kinh nghiệm hoàn thiện mô hình tài chính và tiếp cận nhà đầu tư thông qua Dự án IIRV, ông kiến nghị các chương trình hỗ trợ cần gắn kết chặt chẽ giữa chuẩn bị năng lực gọi vốn với các cam kết thu mua dài hạn và giải pháp tài trợ theo đơn đặt hàng, giúp doanh nghiệp biến các hoạt động kết nối thành hợp đồng thương mại cụ thể.
Ông Trịnh Công Qui - Nhà sáng lập kiêm CEO, Công ty Cổ phần Giải pháp BioWraps chia sẻ từ thực tiễn doanh nghiệp
Bổ sung góc nhìn từ phía các nhãn hàng quốc tế, ông Jack Nguyễn - Tổng Giám đốc Ascentium Vietnam nhận định trên nền tảng tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2025 đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17% với 88,7% là hàng công nghiệp chế biến chế tạo, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tiêu chí lựa chọn của các thương hiệu quốc tế đã vượt ra ngoài các yếu tố truyền thống về giá cả, chất lượng và tiến độ giao hàng, chuyển sang yêu cầu đối tác chiến lược hội tụ bốn trụ cột gồm năng lực vận hành ổn định, hiệu quả; hệ thống dữ liệu minh bạch đáp ứng yêu cầu kiểm tra, đánh giá; quản trị tác động ESG đo lường được; và tư duy hợp tác cùng phát triển.
Ông Jack Nguyễn - Tổng Giám đốc Ascentium Vietnam đã có chia sẻ từ góc nhìn của các nhãn hàng quốc tế
Theo ông, để thu hẹp khoảng cách đáp ứng chuẩn mực của bên mua, doanh nghiệp trong nước cần triển khai lộ trình chuyển đổi bài bản theo ba giai đoạn. Cụ thể, trong 0-6 tháng đầu tập trung rà soát tuân thủ và hoàn thiện hồ sơ, chứng từ cơ bản; trong 6-18 tháng tiếp theo theo đuổi các chứng nhận quốc tế, đo lường ESG và đầu tư truy xuất nguồn gốc số và trong giai đoạn 18-36 tháng hướng tới thiết lập quan hệ đối tác nhiều năm gắn đầu tư công suất với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng toàn cầu.
Nguyễn Trang