Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, quy hoạch với tầm nhìn 100 năm cùng những cơ chế mới đang mở ra không gian phát triển rất lớn cho TP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, “siêu đô thị” không đồng nghĩa với “siêu cơ hội” tự động trở thành hiện thực.
Quy hoạch 100 năm mở rộng không gian phát triển
PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, khái niệm “siêu đô thị” đang mở ra một sức hấp dẫn rất lớn đối với tương lai TP Hồ Chí Minh, nhưng đi cùng với đó là những thách thức tương xứng về tài chính, năng lực quản trị và khả năng tổ chức thực hiện.
Theo ông, “siêu cơ hội” chỉ có thể trở thành lợi ích phát triển thực tế khi thành phố có đủ “siêu năng lực” để chuyển hóa. Đây cũng là bài toán lớn đặt ra trong quá trình TP Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới.
Một trong những nền tảng quan trọng là Luật Phát triển Đô thị cùng với quy hoạch TP Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm. Nếu quy hoạch tạo ra không gian phát triển mới thì luật pháp và cơ chế mới sẽ cung cấp công cụ để thành phố chủ động hiện thực hóa không gian đó.
PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam.
“Đây chính là một cặp đi liền với nhau”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định, đồng thời cho rằng sự kết hợp giữa quy hoạch và thể chế sẽ tạo ra điều kiện để TP Hồ Chí Minh có thêm quyền chủ động, sáng tạo trong phát triển.
Theo ông, điều này cũng đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp phải nhìn nhận cơ hội và rủi ro trong một tổng thể mới, thay vì chỉ tiếp cận từng dự án hoặc từng khu vực riêng lẻ.
Đặc biệt, sau quá trình tổ hợp không gian phát triển giữa TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố đang đứng trước một cấu trúc kinh tế có quy mô lớn hơn.
Trong đó, TP Hồ Chí Minh được định hướng phát triển các dịch vụ cao cấp, với những lĩnh vực tiêu biểu như trung tâm tài chính quốc tế và đổi mới sáng tạo; Bình Dương hướng tới trung tâm công nghiệp công nghệ cao gắn với đổi mới sáng tạo; còn Bà Rịa - Vũng Tàu có lợi thế về thương mại tự do, cảng biển nước sâu, logistics, hàng hải và du lịch.
Điểm quan trọng, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nằm ở khả năng kết nối giữa ba trung tâm. Khi được tổ chức hiệu quả, sức mạnh của ba khu vực không đơn thuần là phép cộng mà có thể tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, hình thành một không gian phát triển có tầm vóc quốc gia và hướng tới vị thế quốc tế.
“Siêu đô thị” đối mặt với những bài toán rất thực
Dù triển vọng lớn, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, TP Hồ Chí Minh không thể chỉ nhìn vào những mục tiêu dài hạn mà bỏ qua các áp lực trước mắt.
Một trong những thách thức ngắn hạn là mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. Đây là mức tăng trưởng tạo sức ép rất lớn đối với doanh nghiệp, người dân và đặc biệt là bộ máy quản lý, trong khi thực lực của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế và môi trường kinh doanh còn nhiều điểm nghẽn.
Theo ông, nếu chỉ tập trung vào viễn cảnh dài hạn mà không giải quyết các vấn đề hiện hữu, thành phố có thể nhìn thấy một tương lai đầy triển vọng nhưng lại khó tạo được nền tảng đủ mạnh để tiến tới tương lai đó.
“Siêu đô thị” đối mặt với những bài toán rất thực.
Một thách thức khác nằm ở quá trình trao quyền và xây dựng cơ chế thực thi. Việc trao thêm quyền chủ động cho địa phương sẽ tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhưng để những quyền hạn mới phát huy hiệu quả cần thời gian hoàn thiện cơ chế, nâng cao năng lực bộ máy và tạo sự đồng thuận của người dân.
Bên cạnh thể chế, hạ tầng cũng là bài toán đặc biệt đáng lưu ý. TP Hồ Chí Minh nằm trong khu vực chịu tác động của sụt lún, nguy cơ ngập và những ảnh hưởng ngày càng rõ của biến đổi khí hậu. Đây là vấn đề cần được tính toán đầy đủ trong quá trình triển khai quy hoạch dài hạn.
PGS.TS Trần Đình Thiên đồng thời cảnh báo về năng lực của khu vực doanh nghiệp. Theo ông, TP Hồ Chí Minh có mạng lưới doanh nghiệp rộng nhưng còn thiếu những doanh nghiệp lớn có khả năng dẫn dắt, cũng như các chuỗi sản phẩm và ứng dụng do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.
Vì vậy, một yêu cầu quan trọng là phải hình thành được lực lượng doanh nghiệp Việt Nam đủ mạnh, có khả năng cạnh tranh không chỉ tại TP Hồ Chí Minh mà trên phạm vi cả nước và khu vực. Đây cũng là lĩnh vực mà TP Hồ Chí Minh có thể đi đầu trong việc thu hút, kết nối và phát huy nguồn lực của người Việt.
Cùng với đó, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ thâm dụng lao động sang công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao sẽ đòi hỏi lượng vốn rất lớn. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nhu cầu vốn trong ít nhất 10 năm tới sẽ còn tăng mạnh khi thành phố phải thay đổi cả cấu trúc phát triển.
Bài toán không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu vốn, mà còn là khả năng tiếp cận, giải ngân và sử dụng hiệu quả nguồn vốn, song song với nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo.
Từ đó, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ sức liên kết, tạo thành tổ hợp sức mạnh và đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế.
Thiên An