Trong báo cáo sơ nét về thị trường bất động sản TPHCM trong 11 tháng đầu năm 2024 của Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) cho thấy, hiện trên địa bàn TP chỉ có 6 dự án nhà ở xã hội đang triển khai thi công cầm chừng do “vướng mắc pháp lý” và 2 dự án đã hoàn thành xây dựng nhưng chưa nghiệm thu.
Chỉ có 1 dự án nhà ở xã hội được chấp thuận chủ trương đầu tư
Trong 11 tháng đầu năm 2024, trên địa bàn thành phố chỉ có 1 dự án nhà ở xã hội được chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư là Dự án nhà ở xã hội Lê Thành - Tân Kiên, đã được động thổ vào ngày 29/08/2024 nhưng cho đến nay đã hơn 03 tháng nhưng vẫn chưa được Ủy ban nhân dân huyện Bình Chánh phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 nên vẫn chưa được cấp Giấy phép xây dựng, chưa được triển khai thi công, mặc dù vào tháng 08/2024 Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành quyết định “điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000” và đã ban hành quyết định “chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư” cho Dự án này.
Trong 11 tháng đầu năm 2024, trên địa bàn thành phố chỉ có 1 dự án nhà ở xã hội được chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư .
Bên cạnh đó, Dự án Nhà lưu trú công nhân Khu Chế xuất Linh Trung 2 (giai đoạn 2) do Công ty CP Đầu tư Xây dựng Sản xuất Dịch vụ Du lịch Thiên Phát làm chủ đầu tư cũng bị “vướng mắc” dù đã được Ủy ban nhân dân Thành phố chỉ đạo, nhưng đến nay vẫn chưa được Ban Quản lý Khu Chế xuất Linh Trung và Ban Quản lý khu chế xuất, khu công nghiệp Thành phố (Hepza) hỗ trợ để hoàn thành thủ tục để có thể sớm khởi công giai đoạn 2.
Hiện nay, trên địa bàn thành phố chỉ có 06 dự án nhà ở xã hội với 4.754 căn hộ đang triển khai thi công cầm chừng do “vướng mắc pháp lý” và 02 dự án nhà ở xã hội với 1.512 căn hộ đã hoàn thành xây dựng nhưng chưa nghiệm thu.
Tổng hợp kết quả phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố từ năm 2021 đến nay, Sở Xây dựng cho biết chỉ có 10 dự án nhà ở xã hội, trong đó 06 dự án đã hoàn thành, 04 dự án đang triển khai thi công với tổng số căn nhà gần 6.000 căn, chỉ đạt 8,6% kế hoạch phát triển 69.700 căn hộ nhà ở xã hội (mức thấp) giai đoạn 2021-2030 là kết quả khiêm tốn và đặt ra nhiều thách thức để thành phố thực hiện được chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội.
Tháo gỡ khó khăn để tái khởi động lại các dự án tồn kho
Theo Văn bản 3213/SXD-PTN&TTBĐS ngày 16/04/2024 của Sở Xây dựng báo cáo “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý thị trường bất động sản và phát triển nhà ở xã hội từ năm 2015 đến hết năm 2023” đã cho thấy, trong giai đoạn 2015-2023 TPHCM chỉ có 138 dự án nhà ở thương mại được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc “chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với chấp thuận nhà đầu tư”, nhưng trên thực tế chỉ có 52 dự án đang triển khai thực hiện có quy mô sử dụng đất là 3.425.817,5 m2 (342,58 ha) với 41.637 căn nhà gồm 35.556 căn hộ và 6.081 nhà thấp tầng.
Bên cạnh đó, lại có đến 86 dự án nhà ở thương mại đã ngưng thi công hoặc chưa thi công (dự án “tồn kho”) bao gồm 30 dự án đã ngưng thi công có quy mô sử dụng đất lên đến 2.103.082,4 m2 (210,30 ha) với 21.676 căn nhà gồm 18.826 căn hộ và 2.850 nhà thấp tầng và có đến 56 dự án chưa thi công có quy mô sử dụng đất là 7.540.800,4 m2 (754,08 ha) với 32.375 căn nhà gồm 28.160 căn hộ và 4.215 nhà thấp tầng và trong số 56 dự án chưa thi công, trong đó có dự án vẫn còn đang giải phóng mặt bằng chưa xong là Dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội Khu Trung tâm dân cư Tân Tạo - Khu A, phường Tân Tạo, quận Bình Tân có quy mô diện tích đất rất lớn lên đến 329,96 ha.
Hiệp hội nhận thấy, 86 dự án tồn kho do nhiều nguyên nhân, chủ yếu do vướng mắc pháp lý mà hiện nay với hệ thống các luật, văn bản dưới luật vừa ban hành sẽ cơ bản được giải quyết trong thời gian tới. Nhưng, với việc có đến 86 dự án tồn kho trong giai đoạn 2015-2023 đã dẫn đến các hệ quả tiêu cực.
Cụ thể, với tổng quy mô sử dụng đất của 86 dự án tồn kho lên đến 964,38 ha dẫn đến tình trạng cực kỳ lãng phí nguồn lực đất đai, bởi lẽ đã vi phạm nguyên tắc “sử dụng đất tiết kiệm, có hiệu quả” của Luật Đất đai.
Đối với tổng số nhà ở của 86 dự án tồn kho lên đến 54.051 căn gồm 46.986 căn hộ và 7.065 nhà thấp tầng làm tăng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhà ở và tình trạng mất cân đối sản phẩm nhà ở dẫn đến tình trạng “lệch pha” về phân khúc nhà ở cao cấp, thiếu nhà ở bình dân và là nguyên nhân chủ yếu làm cho giá nhà tăng liên tục trong nhiều năm qua vượt quá sức mua của người thu nhập trung bình, thu nhập thấp trong xã hội.
Với tổng số 86 dự án tồn kho dẫn đến hệ quả là có đến 86 chủ đầu tư rơi vào tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan”, bị mất cơ hội kinh doanh, bị “chôn vốn” mà nguồn lực của doanh nghiệp cũng là nguồn lực của nền kinh tế, của xã hội.
Hiệp hội nhận thấy, số lượng 138 dự án trong giai đoạn 2015-2023 thấp hơn rất nhiều so với thời điểm năm 2012, Sở Xây dựng và Hiệp hội đã tiến hành khảo sát để đánh giá thực trạng triển khai thực hiện các dự án nhà ở thương mại trên địa bàn thành phố để thống kê số lượng, giá trị hàng tồn kho bất động sản và là cơ sở thực tiễn (cùng với thành phố Hà Nội) để Chính phủ ban hành Nghị quyết 02/NQ-CP ngày 07/1/2013 với gói tín dụng ưu đãi 30.000 tỷ đồng và một số cơ chế, chính sách đặc thù để hỗ trợ thị trường bất động sản vượt qua khó khăn và phục hồi trở lại, tại thời điểm đó toàn thành phố có khoảng 1.200 dự án bất động sản, nhà ở thương mại tính từ khoảng năm 1990 đến 2012.
Bởi lẽ kể từ ngày 01/07/2015 Luật Nhà ở 2014 có hiệu lực đến ngày 31/12/2020 (ngày 01/01/2021 Luật Đầu tư 2020 có hiệu lực) theo quy định tại khoản 1 và khoản 4 Điều 23 Luật Nhà ở 2014, doanh nghiệp bất động sản chỉ được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất ở hoặc đang có quyền sử dụng đất ở thì mới được thực hiện dự án nhà ở thương mại.
Nhưng, trước ngày 01/07/2015 thì doanh nghiệp bất động sản được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất (không bắt buộc phải là đất ở) phù hợp quy hoạch để thực hiện dự án nhà ở thương mại.
Do vậy, Hiệp hội đề nghị các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khẩn trương vào cuộc tháo gỡ khó khăn để tái khởi động lại các dự án tồn kho này.
Tâm An