Theo TS Vũ Đình Ánh, chúng ta đang sai lầm trong cách hiểu về giá và định giá đất. Ví dụ, một mảnh đất nông nghiệp có giá 300.000 đồng/m2, một ngày đẹp trời được chuyển thành đất ở thì giá lên 3 triệu đồng/m2, thậm chí lên đến 300 triệu/m2.
Cần đưa ngay các chi phí của doanh nghiệp vào nghị định
Dự thảo nghị định quy định về giá đất đang được Bộ TN-MT lấy ý kiến. Theo các chuyên gia, bên cạnh những nội dung đã sửa đổi thì Dự thảo sửa đổi nghị định quy định về giá đất đang lấy ý kiến vẫn tồn tại nhiều quy định chưa hợp lý. Việc xây dựng các yếu tố đầu vào để xác định giá đất sai bản chất kinh tế có thể làm triệt tiêu động lực phát triển dự án mới, khiến nút thắt về nguồn cung vẫn chưa thể cởi bỏ. Các khoản chi của doanh nghiệp không được tính đủ có thể dẫn tới chi phí phát triển dự án bị đội lên cao, khiến giá nhà chỉ có thể tăng, không thể giảm...
Tại Hội thảo "Định giá đất: Đúng và đủ" diễn ra mới đây, TS Trần Du Lịch khẳng định việc định giá đất hiện nay đang vướng ở khắp nơi, không chỉ ở TP.HCM mà cả các tỉnh miền Trung. Trước đây, một số dự án khi áp dụng Nghị định 44/2014 bị tắc thì chờ, nghe ngóng nghị định mới ra đời có thể giảm TSDĐ. Tuy nhiên, khi đến Nghị định 12/2024 ra đời thì TSDĐ tăng lên nên nhiều doanh nghiệp xin quay lại Nghị định 44 để đóng tiền nhưng địa phương không chịu vì Nghị định 12 đã ban hành rồi. Từ đây phát sinh "tắc đến tắc", Nghị định 12 không gỡ được nên các nơi lại đang chờ nghị định mới để tháo gỡ.
TS Trần Du Lịch đề xuất cần cho doanh nghiệp đưa các chi phí hợp lý vào việc định giá đất. Cái cần gỡ ngay là mạnh dạn đưa chi phí lãi vay, chi phí dự phòng vào trong chi phí khi định giá đất. Sau này quyết toán thì lời ăn, lỗ chịu. Nếu làm được điều này thì tất cả các dự án vướng hiện nay sẽ gỡ được hết.
"Chúng ta hướng dẫn để doanh nghiệp tự làm, sau khi xong dự án nhà nước hậu kiểm, quyết toán. Nếu có chênh lệch, doanh thu tăng lên thì doanh nghiệp phải đóng TSDĐ bổ sung phần đó. Thật sự doanh nghiệp cũng phải làm khai báo trung thực nhất, nhà nước cũng không mất gì. Nâng trách nhiệm của doanh nghiệp lên và giảm trách nhiệm của nhà nước để làm sao các anh mạnh dạn ký. Có như vậy mọi việc sẽ thông. Chứ nếu loay hoay thế này mãi thì sẽ rất khó", TS Trần Du Lịch nói.
Việc định giá đất hiện nay đang vướng ở khắp nơi, không chỉ ở TP.HCM mà cả các tỉnh miền Trung.
Lắng nghe tất cả ý kiến từ doanh nghiệp đến các chuyên gia kinh tế, ông Vũ Sỹ Kiên, Phó cục trưởng Cục Quy hoạch và Phát triển tài nguyên đất (Bộ TN-MT), cho hay Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt các bộ ngành liên quan sớm hoàn thiện các nghị định thi hành luật Đất đai có hiệu lực cùng thời điểm Quốc hội bấm nút thi hành luật Đất đai, luật Kinh doanh BĐS... Trong quá trình soạn thảo sửa đổi luật Đất đai, hay dự thảo nghị định quy định về giá đất, Bộ xác định phải gắn với thực tiễn, nên các quy định cố gắng làm sao khi được ban hành có thể thực hiện được.
"Thế nên, khi soạn dự thảo về giá đất, chúng tôi, các ban ngành liên quan rất trăn trở rằng chi phí nào có thể bỏ ra, chi phí nào được đưa vào. Trong khi giá thì liên quan nhiều thứ, sửa quy định về giá phải sửa các quy định liên quan về thuế, các quy định về kinh doanh BĐS, đầu tư, xây dựng, môi trường... Hay quy định về thống kê ảnh hưởng đến số lượng đầu vào trong giá đất, đặc biệt liên quan khoa học công nghệ thay đổi thì chắc chắn giá thay đổi", ông Kiên nói và thừa nhận thực tế vẫn còn quá nhiều quy định phải được sửa đổi. Bộ TN-MT trong quá trình xây dựng dự thảo nghị định rất mong muốn hoàn thành, sát thực tiễn và được Chính phủ sớm ban hành nghị định, đưa vào sử dụng. Bởi hơn ai hết, Bộ hiểu rõ đất đai là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội. Ông Vũ Sỹ Kiên cập nhật là theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, dự thảo dự tính hoàn thành trong tháng 6 này với kỳ vọng sau khi nghị định đưa vào thực tiễn, hạn chế vướng mắc, sớm đưa đất đai - nguồn lực phát triển xã hội - vào khai thác.
Chúng ta đang sai lầm trong cách hiểu về giá và định giá đất
Phát biểu tại Hội thảo, TS Vũ Đình Ánh cho rằng, Chính phủ đang giao cho Bộ Tài nguyên và Môi trường một việc quá khó. Khi Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan soạn thảo Nghị định quy định về giá đất, hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2024 nhưng phần định giá lại không thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường mà thuộc Bộ Tài chính. Các công ty về thẩm định giá cũng do Bộ Tài chính cấp phép. Đúng ra quy định về các phương pháp định giá đất này nên do Bộ Tài chính thực hiện.
"Nghị định quy định giá đất là vấn đề rộng lớn, liên quan đến định giá tài sản và liên quan đến đặc thù về đất đai. Không hiểu sao Bộ Tài nguyên - Môi trường lại trừ đi chi phí sử dụng đất, trừ chi phí lãi vay? Cách làm này cho thấy, chúng ta đang hiểu thặng dư chưa chuẩn theo kinh tế thị trường. Thặng dư khác với thu nhập, lợi nhuận. Trong khi chúng ta xử lý thặng dư theo cách hiểu lúc thì thu nhập, lúc thì lợi nhuận trước thuế hay lợi nhuận sau thuế là chưa ổn", ông Ánh dẫn đề.
Theo TS Vũ Đình Ánh, chúng ta đang sai lầm trong cách hiểu về giá và định giá. Ví dụ, một mảnh đất nông nghiệp có giá 300.000 đồng/m2, một ngày đẹp trời được chuyển thành đất ở thì giá lên 3 triệu đồng/m2, thậm chí lên đến 300 triệu/m2.
Chuyên gia kinh tế, TS Vũ Đình Ánh.
Vị chuyên gia cho rằng: "Như vậy, chúng ta đang định giá theo giá trị sử dụng của mảnh đất đó chứ không phải là giá trị. Vì thế, phải trả lại định giá đất theo đúng giá trị của nó chứ không phải giá trị sử dụng".
"Tương tự, tại sao nghĩ ra chi phí này lại được mà chi phí kia lại không được? Về nguyên tắc, lợi nhuận hay thặng dư là tổng doanh thu trừ đi tổng chi phí. Tiền sử dụng đất là khoản chi phí cực kỳ lớn của doanh nghiệp phát triển dự án mà lại bỏ ra là bỏ đi đâu? Hay trong định giá có phương pháp chi phí. Giá cả phải hình thành từ chi phí. Việc đưa quy định lợi nhuận định mức là không ổn về mặt kinh doanh. Bởi thực tế giá là vượt xa chi phí. Điển hình là hàng hiệu được bán giá rất cao. Người ta cũng có thể bán giá dưới chi phí, chấp nhận lỗ trong một thời gian...", ông Ánh nhấn mạnh.
Đối với nghị định quy định về giá đất, ông Ánh kiến nghị Bộ Tài nguyên và Môi trường nên lùi thời điểm ban hành, có thể vào giữa tháng 7/2024, để có thêm thời gian tiếp thu ý kiến.
Chuyên gia Vũ Đình Ánh đưa ra một ví dụ khác, 1m2 ở Nguyễn Đình Chiểu - TP. HCM (nơi diễn ra hội thảo) giả sử là 100 triệu đồng, thì điều đó không có nghĩa là người sở hữu 10m2 thì định giá 1 tỷ còn người sở hữu 100m2 thì sẽ 10 tỷ đồng.
"Khi trở thành một mảnh đất, thì không thể đơn thuần là cứ nhân đơn giá với diện tích để ra giá đất. Vậy, chúng ta đang muốn tính đơn giá hay muốn tính giá đất, chưa kể mục đích? Tất cả những cái này chúng ta phải xử lý bằng mặt khoa học", ông Ánh khẳng định.
Cũng theo vị chuyên gia kinh tế, định giá đất phải đảm bảo tính khách quan, không được để xung đột lợi ích trong quá trình định giá.
"Ai định giá? Kết quả định giá ai chịu trách nhiệm? Người dùng kết quả định giá vào việc gì... là những điều mà cơ quan quản lý cần quan tâm hơn trong việc định giá đất, thay vì đi sâu vào xác định chi tiết các loại chi phí có được tính vào giá đất hay không", TS Ánh cho hay.
Ông Ánh còn cho rằng các loại chi phí sẽ thuộc vấn đề kỹ thuật, và sẽ thuộc trách nhiệm của các công ty định giá. Không nên chỉ sử dụng 1 phương pháp định giá, mà nên kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, để từ đó xác định xem mức chênh lệch bao nhiêu là hợp lý và bao nhiêu là không chấp nhận được, để cuối cùng đưa ra một giá đất đúng.
"Đừng sa vào kỹ thuật. Tôi rất mong muốn cơ quan quản lý thiết kế ra một cơ chế định giá, tiếp nhận kết quả và chịu trách nhiệm về quyết định chấp nhận định giá đó. Định giá đất phải chuyên nghiệp, khách quan và trung thực. Điều đó sẽ tránh được nhiều vấn đề, hệ lụy có nghĩa về mặt kinh tế lẫn chính trị, xã hội", vị chuyên gia khuyến nghị.
Hồng Quang