Từ Chỉ thị 06 đến thực tiễn: Hà Nội có thoát khỏi “căn bệnh chiến dịch” trong quản lý vỉa hè?

Ngày 4/9, Sở Xây dựng Hà Nội ban hành văn bản số 11574/SXD-KCHTGT triển khai Chỉ thị số 06/CT-BXD của Bộ Xây dựng về việc rà soát, siết chặt quản lý hành lang an toàn đường bộ và tăng cường phòng cháy chữa cháy đối với hạ tầng giao thông. Văn bản gây chú ý bởi cách phân rõ trách nhiệm và đặt thời hạn cụ thể cho từng đơn vị.

Đây là một bước đi đáng hoan nghênh, khi chính quyền muốn thoát khỏi tình trạng “nói chung chung, làm lửng lơ” vốn đã tồn tại lâu nay. Nhưng liệu chỉ thị và văn bản triển khai có đủ để tạo ra chuyển biến thực sự, hay lại rơi vào vòng lặp quen thuộc của những chiến dịch ra quân rầm rộ rồi đâu lại vào đấy?

Không thể phủ nhận, việc “rõ người - rõ việc - rõ thời hạn” sẽ giúp hạn chế đùn đẩy, né tránh. Người dân có cơ sở để giám sát, lãnh đạo có căn cứ để truy trách nhiệm. Đặt mốc 15/9 để báo cáo, 30/10 để hoàn thành di dời bãi xe vi phạm cho thấy quyết tâm không để tình trạng chậm trễ, trì hoãn.

Ở khía cạnh quản lý, văn bản này cũng thể hiện cách tiếp cận liên hoàn: xử lý vi phạm trước mắt, sắp xếp lại bãi đỗ xe tạm thời và đồng thời tính đến quy hoạch lâu dài về giao thông tĩnh. Đó là sự kết hợp giữa giải pháp tình thế và giải pháp căn cơ.

Một vấn đề then chốt là: phát hiện vi phạm rồi thì xử lý ra sao? Văn bản của Sở Xây dựng đã nhấn mạnh yêu cầu phối hợp với chính quyền cơ sở và lực lượng công an để xử lý triệt để. Nhưng trên thực tế, hiệu quả phụ thuộc vào ba yếu tố:

Kiên quyết xử lý dứt điểm, tránh tình trạng nhắc nhở rồi để tồn tại kéo dài. Nếu là bãi xe trái phép, cần đình chỉ hoạt động, tháo dỡ toàn bộ, công khai danh tính đơn vị vi phạm.

Trách nhiệm cá nhân: ngoài xử phạt chủ cơ sở, phải xem xét trách nhiệm của cán bộ quản lý địa bàn để xảy ra tình trạng vi phạm tái diễn.

Tăng cường chế tài: không chỉ phạt hành chính, cần tính đến biện pháp mạnh như tước giấy phép kinh doanh, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu để xảy ra hậu quả nghiêm trọng liên quan đến cháy nổ hoặc tai nạn giao thông.

Chỉ khi cơ chế xử lý được thực thi nghiêm minh, các chỉ thị mới có “răng”, thay vì chỉ là lời kêu gọi.

Tuy vậy, câu hỏi lớn vẫn còn đó: Liệu có thoát khỏi căn bệnh chiến dịch?

Trong nhiều năm qua, Hà Nội từng nhiều lần ra quân “giành lại vỉa hè”, với những khẩu hiệu mạnh mẽ và hành động quyết liệt. Nhưng rồi chỉ ít tháng sau, tình trạng lấn chiếm tái diễn, bãi trông giữ xe trái phép mọc lên, vỉa hè lại bị chiếm dụng. Vấn đề không nằm ở thiếu chỉ thị hay thiếu quyết tâm ban đầu, mà ở thiếu sự giám sát liên tục và cơ chế chế tài đủ mạnh để duy trì kết quả.

Nếu lần này vẫn chỉ dừng ở những đợt kiểm tra ngắn hạn, thiếu kiểm soát thường xuyên, thì nguy cơ quay lại “vết xe đổ” là hoàn toàn có thật.

Điều người dân mong chờ không phải là thêm một văn bản chỉ đạo, mà là những thay đổi nhìn thấy được:

Bãi xe không đảm bảo quy định thực sự bị dẹp bỏ?

Cháy bãi xe dưới gầm cầu Vĩnh Tuy Lỗ hổng an toàn và bài toán quản lý đô thị Ngày 30/8 một vụ cháy bãi xe xảy ra tại bãi trông giữ dưới gầm cầu Vĩnh Tuy Hà Nội khiến dư luận không khỏi lo lắng Dù ngọn lửa đã được dập tắt kịp thời song sự việc đặt ra nhiều câu hỏi Tại sao một khu vực nhạy cảm như gầm cầu vốn phải được bảo vệ nghiêm ngặt lại bị biến thành bãi trông giữ phương tiện Và nếu sự cố lan rộng hậu quả sẽ nghiêm trọng đến mức nào

Bao nhiêu tuyến đường được quản lý đúng quy định, không còn tình trạng vỉa hè bị lấn chiếm?

Bao nhiêu dự án bãi đỗ đạt chuẩn được khởi công và đưa vào sử dụng để giải quyết tận gốc tình trạng thiếu chỗ gửi xe?

Chỉ khi trả lời được những câu hỏi ấy, văn bản của Sở Xây dựng và Chỉ thị 06 của Bộ Xây dựng mới chứng minh được giá trị.

Không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chức năng, bởi với hàng nghìn tuyến phố và vô số điểm trông giữ xe, việc kiểm tra thường xuyên là một thách thức lớn. Lúc này, người dân chính là lực lượng giám sát quan trọng.

Phản ánh kịp thời: Người dân có thể thông qua đường dây nóng, ứng dụng điện tử hoặc chính quyền phường để phản ánh các điểm lấn chiếm, bãi xe trái phép, nguy cơ cháy nổ.

Đồng hành, không tiếp tay: Một khi người dân từ chối gửi xe ở những bãi trông giữ trái phép, hoặc không chấp nhận việc vỉa hè bị chiếm dụng, các vi phạm sẽ mất đi nguồn lợi.

Giám sát cộng đồng: Các tổ dân phố, khu dân cư có thể trở thành “vòng tròn an toàn”, góp phần kiểm tra lẫn nhau, hạn chế tái diễn tình trạng vi phạm.

Vai trò của người dân không chỉ là “người thụ hưởng” chính sách mà còn là người đồng hành và bảo vệ chính sách. Sức mạnh giám sát xã hội nếu được phát huy sẽ tạo nên áp lực buộc các đơn vị quản lý phải hành động nghiêm túc, liên tục.

Phân rõ trách nhiệm là bước đi cần thiết, nhưng trách nhiệm phải đi kèm giám sát, giám sát phải gắn với chế tài, và chế tài phải đủ sức răn đe. Trong đó, người dân là mắt xích quan trọng: vừa là người giám sát, vừa là đối tượng trực tiếp góp phần duy trì trật tự đô thị.

Chỉ khi có sự kiên quyết từ trên xuống dưới, sự tham gia thực chất của cơ quan chức năng và sự đồng hành chủ động của người dân, Hà Nội mới có thể thoát khỏi căn bệnh chiến dịch để thực sự lập lại trật tự vỉa hè, xây dựng môi trường giao thông an toàn, văn minh và bền vững.

Đình Sáng