Tổng mức đầu tư của dự án Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội ước tính sẽ tăng thêm khoảng 2.881 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư ban đầu theo Nghị quyết của Quốc hội. Nguyên nhân chủ yếu do áp dụng đơn giá bồi thường đất ở tính theo giá thị trường.
Đội vốn do áp dụng đơn giá bồi thường đất ở theo giá thị trường
Mới đây, Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Văn Thắng vừa có văn bản báo cáo Quốc hội về tình hình triển khai thực hiện Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội.
Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô có tổng chiều dài gần 113 km, đi qua địa phận thành phố Hà Nội, tỉnh Hưng Yên, Bắc Ninh; được chia thành 7 dự án thành phần. Các địa phương đã hoàn thành phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi 6/7 dự án thành phần.
Theo chỉ đạo của Chính phủ, sau khi hoàn thành phê duyệt dự án, UBND các tỉnh, thành bảo đảm khởi công trước ngày 30/6. Tuy nhiên, đến hết tháng 9, trong 4 dự án thành phần xây dựng, chỉ có dự án thành phần 2.1, do thành phố Hà Nội làm cơ quan chủ quản đáp ứng tiến độ, đã hoàn thành lựa chọn nhà thầu và đang triển khai thi công.
Các dự án thành phần 2.2 do tỉnh Hưng Yên làm cơ quan chủ quản; 2.3 do tỉnh Bắc Ninh làm cơ quan chủ quản và dự án thành phần 3 - đầu tư xây dựng đường cao tốc dài 112,km theo phương thức PPP do Hà Nội làm cơ quan chủ quản) tiến độ triển khai chậm so với yêu cầu.
Phối cảnh đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô
Chính phủ cũng cho biết, tỷ lệ giải ngân các dự án thành phần có cấu phần xây dựng còn chậm. Ngoài dự án thành phần 2.1 (Hà Nội) đã giải ngân đạt 80,45% nguồn vốn đã bố trí năm 2023, dự án thành phần 2.2 (Hưng Yên) mới chỉ giải ngân được 4,76% vốn đã bố trí năm 2023 và dự án thành phần 2.3 (Bắc Ninh) chưa giải ngân.
Hiện tại, diện tích giải phóng mặt bằng tại các địa phương đã thực hiện khoảng 86,5%, tuy nhiên chủ yếu thuộc phạm vi đất nông nghiệp. Phạm vi đất chưa thực hiện giải phóng mặt bằng chủ yếu thuộc khu vực đất ở của các hộ gia đình, đất liên quan đến tín ngưỡng, các cơ quan, tổ chức...
Công tác di dời hạ tầng kỹ thuật và xây dựng các khu tái định cư triển khai còn chậm, chưa hoàn thành nên rất khó khăn trong việc di dời người dân đến nơi ở mới để thực hiện giải phóng mặt bằng.
Theo báo cáo của Bộ GTVT, năm 2022, Quốc hội phê duyệt sơ bộ tổng mức đầu tư toàn bộ dự án 85.810 tỷ đồng. Tuy nhiên, báo cáo của các địa phương khi triển khai thực tế cho thấy, ước tính tổng mức đầu tư dự án tăng thêm 2.880 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu là áp dụng đơn giá bồi thường đất ở, tính theo giá thị trường.
Cụ thể, dự án thành phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Hưng Yên tăng 1.500 tỷ đồng và tại Bắc Ninh tăng 2.870 tỷ đồng. Dự án thành phần đầu tư xây cao tốc do UBND TP Hà Nội triển khai giảm 1.480 tỷ đồng.
Sau khi phê duyệt nghiên cứu khả thi các dự án thành phần, ba địa phương sẽ rà soát xác định chính xác tổng mức đầu tư toàn bộ dự án, nếu vượt mức vốn được Quốc hội phê duyệt sẽ làm thủ tục điều chỉnh. Đến nay, tổng vốn đã bố trí cho dự án đạt 12.600 tỷ đồng, trong đó giải ngân được 64%.
Mặt bằng đã bàn giao còn xôi đỗ, khó thi công đồng loạt
Bộ Giao thông Vận tải cũng cho biết, tiến độ khởi công các dự án thành phần làm đường song hành chậm. Tại Hà Nội, dự án đường song hành khởi công từ tháng 6, nhưng đến nay hiện trường chủ yếu chỉ xây dựng lán trại, thi công lớp đất hữu cơ, đắp nền một số phân đoạn và xây dựng đường công vụ.
Nguyên nhân là phải hoàn thiện thủ tục khai thác mỏ vật liệu phục vụ dự án. Việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại ba địa phương đều chậm. Diện tích giải phóng mặt bằng đạt 86,5%, nhưng chủ yếu là đất nông nghiệp. Khu vực chưa giải phóng mặt bằng thuộc đất ở của người dân, cơ quan, tổ chức hoặc đất liên quan tín ngưỡng.
Bộ Giao thông Vận tải đánh giá đây là khu vực rất khó khăn để thu hồi, do ảnh hưởng đến sinh kế người dân, doanh nghiệp, nhiều thủ tục. "Tỷ lệ mặt bằng đã bàn giao khá lớn, tuy nhiên còn xôi đỗ, khó thi công đồng loạt", báo cáo nêu.
Vành đai 4 vùng Thủ đô đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh.
Báo cáo cũng cho thấy, thực tế triển khai, tổng diện tích thu hồi đất khoảng 1.397 ha (tăng 56 ha so với Nghị quyết số 56 của Quốc hội). Trong đó, đất nông nghiệp khoảng 1.054 ha (giảm 20 ha), đất dân cư (đất ở) khoảng 42 ha (giảm 16 ha) và đất khác khoảng 301 ha (tăng 92 ha).
Theo quy định của pháp luật về đầu tư công phải thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Trường hợp tăng tổng mức đầu tư của dự án thành phần, địa phương được giao làm cơ quan chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền của dự án thành phần có trách nhiệm cân đối bổ sung nguồn vốn từ ngân sách địa phương để thực hiện dự án thành phần đó.
Sau khi hoàn thành phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi các dự án thành phần, các địa phương sẽ rà soát kỹ, xác định chính xác tổng mức đầu tư theo đúng quy định, UBND TP. Hà Nội sẽ chủ trì, tổng hợp hồ sơ và thực hiện các thủ tục theo quy định, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án.
Hồng Quang