Vị "thuyền trưởng" tai tiếng của Eximbank là ai?

Là thành viên HĐQT độc lập, ngay từ ngày đầu tham gia Eximbank, ông Lê Minh Quốc đã đem lại cho Eximbank những bất ổn, những nghi vấn về sự “độc lập”, về sự gắn kết giữa ông Quốc với một nhóm cổ đông.

Lùm xùm quanh chức chủ tịch HĐQT 

Còn nhớ Đại hội cổ đông Eximbank năm 2015, nhiều cơ quan báo chí đưa tin ban đầu kết quả kiểm phiếu dành cho ông Lê Minh Quốc là 45,76%, không đạt số phiếu cần thiết (trên 51%) để trở thành thành viên HĐQT. Theo thông tin từ một số cổ đông phản ánh tới báo chí lúc đó sau khi kết quả công bố, bà Ngô Thu Thúy (là một cổ đông) đã vào phòng kiểm phiếu và kết quả được công bố lại ngay sau đó, ông Quốc đạt số phiếu bầu là 58,11 %, đủ số phiếu trở thành thành viên HĐQT. (?!). Không những trở thành thành viên HĐQT trong “hiệp phụ”, ông Lê Minh Quốc còn được bầu làm Chủ tịch HĐQT Eximbank ngay sau đó.

Là chủ tịch HĐQT, ông Lê Minh Quốc phải điều hành hoạt động, tổ chức thông qua nghị quyết của HĐQT. Là thành viên độc lập, ông Lê Minh Quốc phải đảm bảo khách quan, cân bằng lợi ích của các cổ đông, đặt lợi ích của Eximbank lên trên hết, triệt để tuân thủ các quy định về quản trị, về bảo đảm quyền và nghĩa vụ của cổ đông.

Trên thực tế, ông Lê Minh Quốc đã liên tục tự ý hủy hoặc vắng mặt tại nhiều cuộc họp HĐQT trong nhiều tháng qua. Ngay trong thời điểm Eximbank đang phải giải quyết những vấn đế cấp bách, hệ trọng như: Hợp đồng lao động với Tổng giám đốc (đại diện theo pháp luật) của Eximbank hết hạn; chuẩn bị cho họp ĐHCĐ năm 2019; Chuẩn bị cho phiên tòa tranh chấp với “đại gia” Chu Thị Bình, mà Eximbank phải chịu thiệt hại hàng trăm tỷ đồng; xem xét về ý kiến của Ủy ban độc lập và các nhà tư vấn nước ngoài đánh giá, kiến nghị về hoạt động của Eximbank…

Nhiều thành viên HĐQT Eximbank nhiều lần yêu cầu ông Quốc triệu tập họp, bổ sung chương trình họp HĐQT để giải quyết các nội dung cấp bách, nhưng ông Quốc đều từ chối, bất chấp các quy định pháp luật, bất chấp các vấn đề Eximbank đang phải đối mặt. Rất nhiều tài liệu họp ĐHCĐ 2019 đã thiếu, không đầy đủ, hoặc nội dung không đạt yêu cầu, được công bố sát ngày họp, vi phạm quy định pháp luật như: Dự thảo Điều lệ, Tờ trình về việc đầu tư trụ sở, Báo cáo của HĐQT … Đây là điều không thể chấp nhận được với hàng ngàn cổ đông Eximbank nhiều năm qua phải chịu thiệt hại do kết quả kinh doanh yếu kém của ngân hàng.

Yêu cầu ông Quốc triệu tập họp, bổ sung chương trình họp để xử lý các vấn đề cấp bách của ngân hàng không thành, căn cứ quyền của mình theo luật định, một số thành viên HĐQT đã triệu tập họp và 7/10 thành viên đã quyết định bãi nhiệm ông Lê Minh Quốc. Dù được thông báo trước, ông Quốc tiếp tục vắng mặt tại cuộc họp này. Không khiếu nại với HĐQT, Đại hội đồng cổ đông, ông Quốc kiện thẳng ra Tòa, yêu cầu Tòa tạm dừng quyết định bãi nhiệm ông Quốc. Các thành viên HĐQT tiếp tục đề nghị tổ chức họp HĐQT để xem xét về Nghị quyết bãi nhiệm ông Quốc, nhưng chính ông Quốc lại từ chối tổ chức họp.

Theo quy định của pháp luật và Điều lệ Eximbank, Chủ tịch phải triệu tập họp HĐQT khi có đề nghị của ít nhất hai thành viên. Thành viên có quyền đề nghị, Chủ tịch có nghĩa vụ triệu tập họp mà không được từ chối. Các quyết định trong cuộc họp thuộc quyền của HĐQT. Trước nhiều đề nghị của các thành viên, ông Lê Minh Quốc tự ý đưa ra nhận định và từ chối triệu tập họp.

Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC), tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản, cổ đông chiến lược, sở hữu 15% vốn Eximbank. Ngày 22/4/2019, SMBC có văn bản gửi HĐQT kiến nghị đưa một số vấn đề vào chương trình ĐHCĐ 2019. Nhiều thành viên HĐQT đồng ý với ý kiến của SMBC và đề nghị ông Quốc tổ chức thông qua quyết định của HĐQT để trình ĐHCĐ vào ngày 26/4/2019.

Theo nhiều thành viên HĐQT và cổ đông, các kiến nghị của SMBC là cần thiết, thuộc thẩm quyền của ĐHCĐ, đặc biệt là việc đánh giá tín nhiệm các thành viên HĐQT. Theo Luật, các kiến nghị của SMBC phải được HĐQT xem xét thông qua và trình ĐHCĐ quyết định bổ sung chương trình họp. Ông Quốc không tổ chức thông qua quyết định của HĐQT. Không những thế, ông Quốc tự ý làm văn bản trả lời các kiến nghị của SMBC là “chưa phù hợp”, “không thể đồng ý” … Văn bản trả lời của ông Quốc cho SMBC là trái thẩm quyền và không có căn cứ.

Ngay cả với Ban Kiểm soát, cơ quan có quyền giám sát hoạt động của HĐQT, ông Quốc cũng bất chấp các nguyên tắc. Trước thực trạng của Eximbank, với trách nhiệm của mình, Ban kiểm soát đã có nhiều khuyến nghị gửi HĐQT, thậm chí có báo cáo gửi Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng. Theo luật định, chỉ có ĐHCĐ mới có quyền đánh giá và thông qua các báo cáo của Ban kiểm soát. Tuy nhiên, trước các thông tin bất lợi cho mình thì ông Quốc tự đưa ra đánh giá báo cáo của Ban kiểm soát là “không trung thực”.

Chưa dừng lại ở đó, trước khi họp ĐHCĐ vào ngày 26/4/2019, không thông qua HĐQT, ông Quốc tự ý mời họp một số cổ đông mà ông Quốc tự coi là “quan trọng” để bàn trước về ĐHCĐ. Theo thông tin từ cổ đông, nói là bàn trước, nhưng ông Quốc lại đề nghị các cổ đông hoãn Đại hội để tổ chức vào ngày khác. Cuộc họp do ông Quốc tự ý tổ chức đã bị nhiều thành viên HĐQT và cổ đông phản ứng. ĐHCĐ sau đó đã không thể diễn ra vì không đủ tỷ lệ.

Với những diễn biến trong nội bộ HĐQT Eximbank như phản ánh của cổ đông ngân hàng này, có lẽ cuộc chiến nội bộ trong ngân hàng xuất phát từ “thuyền trưởng” Chủ tịch HĐQT sẽ gây bất ổn và tác động tiêu cực đến sự phát triển của ngân hàng.

Theo kết quả bỏ phiếu bầu nhân sự thành viên Hội đồng Quản trị của đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 15/12/2015, ông Lê Minh Quốc được bầu vào thành viên Hội đồng Quản trị nhiệm kỳ 2015-2020 của Eximbank.

Tại đại hội trên, ông Quốc do Hội đồng Quản trị Eximbank đề cử, không nắm giữ cổ phần cũng như không đại diện cho tổ chức nào nắm giữ cổ phần tại Eximbank.

Được biết, ông Lê Minh Quốc (sinh năm 1951 tại Tp.HCM) là cử nhân quản trị kinh doanh tại Thụy Sĩ. Trước khi được bầu vào Hội đồng Quản trị Eximbank, ông Quốc từng kinh qua nhiều vị trí quản lý các ngân hàng trong nước và nước ngoài.

Ông Lê Minh Quốc

Ông Quốc từng là Phó tổng giám đốc Ngân hàng BNP Canada, Canada; giám đốc phụ trách tài trợ thương mai vùng châu Á, Úc và Ấn Độ - Ngân hàng Banque Nationale de Paris, Pháp; Giám đốc phụ trách tài trợ thương mai vùng châu Á, Úc và Ấn Độ - Ngân hàng BNP Paribas, Singapore; Giám đốc điều hành Ngân hàng BNP Paribas, Đài Loan.

Tại Việt Nam, ông Quốc từng là Tổng giám đốc Ngân hàng BNP Paribas Việt Nam; Phó tổng giám đốc, Phó trưởng ban kiểm soát Ngân hàng Phương Đông (OCB); Phó chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Âu Lạc.

Trong hơn 3 năm nắm quyền điều hành ngân hàng, hoạt động kinh doanh của Eximbank cũng có nhiều biến động so với thời điểm trước đó ông Minh Quốc chưa nắm quyền lãnh đạo.

Theo báo cáo tài chính của ngân hàng này, năm 2016, Eximbank đạt 390 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, gấp hơn 6 lần năm 2015. Tổng tài sản của ngân hàng đạt trên 128.000 tỷ đồng. Cho vay khách hàng đạt hơn 86.000 tỷ đồng, tăng 2,5%. Tiền gửi của khách hàng đạt 102.000 tỷ đồng, tăng gần 4%, nợ xấu ghi nhận là 2.558 tỷ đồng, chiếm 2,94% tổng dư nợ (cao hơn mức 1,85% của đầu năm).

Sang đến năm 2017, hoạt động kinh doanh của ngân hàng này tiếp tục ghi nhận những nỗ lực phát triển.

Theo đó, tổng tài sản của Eximbank ghi nhận khi kết thúc năm 2017 là 149.000 tỷ đồng, tăng 16% so với thời điểm đầu năm.

Huy động vốn tăng 15,6%, đạt 117.500 tỷ đồng. Dư nợ cho vay khách hàng tăng 17% so với năm 2016, đạt 101.300 tỷ đồng. Tại thời điểm 31/12/2017, nợ ngắn hạn của Eximbank đạt gần 47.000 tỷ đồng, tăng 37% so với đầu năm.

Đặc biệt, lợi nhuận trước thuế đạt hơn 1.118 tỷ đồng, gấp hơn 2,5 lần năm 2016 và đạt 169% kế hoạch năm. Đây cũng là năm đầu tiên kể từ năm 2012, ngân hàng này có lợi nhuận trước thuế vượt ngưỡng nghìn tỷ.

Có được những thành tựu này không phải đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi mà bởi các hoạt động khác cũng như ngân hàng mạnh tay cắt giảm chi phí dự phòng rủi ro tín dụng cũng như bán cổ phần tại Ngân hàng Sacombank.

Sang năm 2018 là một năm kinh doanh không mấy khả quan của Eximbank khi ngân hàng này liên tiếp xảy ra 2 vụ "bốc hơi" hàng trăm tỷ đồng trong tài khoảng của khách hàng.

Kết quả là, cả năm 2018, Eximbank báo lãi trước thuế chỉ đạt 827 tỷ đồng, giảm 19% so với năm 2017, hoàn thành gần 51,7% chỉ tiêu đề ra.

Trong năm này, 2 mảng đem lại tăng trưởng cao nhất là thu nhập lãi thuần tăng 20,2% đạt 3.207 tỷ đồng; thu nhập góp vốn mua cổ phần tăng gần 5 lần đạt 519 tỷ đồng, chủ yếu nhờ thoái vốn khỏi Sacombank.

Lãi từ hoạt động dịch vụ chỉ tăng nhẹ 4,7% đạt 347 tỷ đồng, lãi từ kinh doanh ngoại hối tăng 18,1% đạt 269 tỷ. Hoạt động mua bán chứng khoán lỗ 116 tỷ; lãi từ hoạt động khác giảm 48% chỉ còn đạt 226 tỷ đồng.

Chi phí hoạt động cả năm của Eximbank là 2.901 tỷ đồng, tăng 31,5%. Chi phí dự phòng rủi ro tăng 19,7% lên 723 tỷ đồng. Cuối năm 2018, tổng tài sản của ngân hàng đạt 152.709 tỷ đồng, tăng 2,2% so với đầu năm.

3 năm qua, Eximbank mới chỉ xử lý được 1.900 tỷ đồng nợ xấu tại VAMC. Kết thúc năm 2018, lượng nợ xấu tại VAMC vẫn còn tới 3.351 tỷ đồng, chiếm 3,1% tổng dư nợ cho vay.

Cập nhật thông tin của ngân hàng này từ đầu năm 2019 đến nay có thể thấy.

Huy động vốn từ tổ chức và cư dân tăng 3,2% so đầu năm; lợi nhuận trước thuế đạt 327 tỷ đồng. Lượng tiền gửi tại các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước trên 18.000 tỷ đồng. Giá trị vốn hóa của ngân hàng tăng gần 24% so với cuối năm 2018.

Như vậy, dưới thời ông Lê Minh Quốc nắm quyền, Eximbank đã có nhiều nỗ lực cải biến, thay đổi tình hình kinh doanh, tuy nhiên, kết quả không có mấy khởi sắc.

Nguyên An