Việt Nam nên tái cân đối chính sách phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo

Báo cáo "Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (STI)" do Ngân hàng Thế giới và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp thực hiện, đã khuyến nghị Việt Nam nên tái cân đối chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển từ tập trung đầu tư tạo ra công nghệ tiên tiến sang thúc đẩy hấp thụ và phổ biến công nghệ giữa nhóm các doanh nghiệp.

Ngày 3/11, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN) phối hợp với Đại sứ quán Australia tại Việt Nam và Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức hội thảo công bố báo cáo về đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Sự kiện đã công bố 3 báo cáo: "Đổi mới sáng tạo ở các quốc gia đang phát triển khu vực Đông Á - Yêu cầu cấp thiết"; "Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam"; “Đổi mới công nghệ ở Việt Nam: Đánh giá tác động của công nghệ đến tăng trưởng kinh tế”.

Báo cáo "Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (STI)" do Ngân hàng Thế giới và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp thực hiện đã nghiên cứu chính sách và khuôn khổ phát triển hiện tại của STI, phân tích các rào cản gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình đổi mới, đề xuất chương trình cải cách toàn diện để thúc đẩy tăng trưởng đổi mới sáng tạo.

Báo cáo khuyến nghị Việt Nam nên tái cân đối chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển từ tập trung đầu tư tạo ra công nghệ tiên tiến sang thúc đẩy hấp thụ và phổ biến công nghệ giữa nhóm các doanh nghiệp. Sự lan tỏa công nghệ không chỉ là nghiên cứu và phát triển có thể mang lại hiệu quả năng suất và chuyển đổi kinh tế đáng kể. Đây chính là điểm mà các can thiệp chính sách và hỗ trợ từ Chính phủ có thể mang lại lợi ích lớn nhất.

Cùng với đó, việc quan tâm xây dựng năng lực để tận dụng tối đa các công nghệ hiện đại nhất nên là ưu tiên hàng đầu. Việc thu hẹp khoảng cách về kỹ năng của lực lượng lao động cả chất lượng và số lượng cũng sẽ rất quan trọng để khai thác toàn bộ sức mạnh của đổi mới sáng tạo.

Báo cáo cũng chỉ ra một số lĩnh vực mà hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện nay có dư địa để cải thiện như hệ thống STI còn tập trung nhiều vào R&D; năng lực doanh nghiệp còn hạn chế về kỹ năng, khả năng quản lý… là những yếu tố quan trọng để tiếp thu đổi mới sáng tạo.

Những phát hiện và khuyến nghị này phù hợp với báo cáo cấp khu vực do Ngân hàng Thế giới thực hiện trước đó với tiêu đề “Đổi mới sáng tạo ở các quốc gia đang phát triển khu vực Đông Á- yêu cầu cấp thiết. Báo cáo cho rằng việc áp dụng đổi mới sáng tạo sâu rông hơn nữa có thể giúp các quốc gia vượt lên các thách thức mới để tiếp tục phát triển, kể cả đại dịch Covid-19, biến đổi khí hậu và sự sụt giảm tăng trưởng năng suất.

Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo đòi hỏi một chương trình cải cách toàn diện. Ngoài việc định hướng lại các chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho phù hợp hơn với năng lực và nhu cầu của doanh nghiệp, các quốc gia cần tăng cường các yếu tố bổ trợ quan trọng cho đổi mới sáng tạo như kỹ năng của người lao động và khả năng tiếp cận tài chính cho các dự án đổi mới sáng tạo.

Bà Carolyn Turk, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, nhận định Việt Nam sẽ cần những động lực mới cho tăng trưởng kinh tế để có thể đạt được tham vọng trở thành một nền kinh tế có thu nhập cao vào năm 2045 và đổi mới sáng tạo sẽ là nền tảng cơ bản trong việc nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng tăng trưởng. Tuy nhiên, có nhiều cách tiếp cận khác nhau để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và báo cáo này đưa ra những ý tưởng có thể phù hợp cho Việt Nam.

Theo các chuyên gia, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo chính là chìa khóa để đạt được tăng trưởng bền vững, phát triển kinh tế, giải quyết được các thách thức mới hiện có. Đây sẽ là một trong những lĩnh vực đột phá chiến lược đột biến để đạt được tốc độ tăng trưởng cao, bền vững cho Việt Nam.

Phát biểu tại lễ công bố, Bộ trưởng Bộ KHCN Huỳnh Thành Đạt cho rằng, các báo cáo đã chỉ rõ vai trò đóng góp quan trọng của KHCN và đổi mới sáng tạo trong tăng trưởng kinh tế - xã hội ở Việt Nam và con đường để Việt Nam tiến về phía trước, không ngừng hoàn thiện và nâng cao năng lực hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia để thúc đẩy mạnh mẽ hơn quá trình sáng tạo, truyền bá, ứng dụng tri thức và công nghệ phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững đất nước đến năm 2030 và 2045. Bộ KHCN đánh giá cao hỗ trợ của Chính phủ Australia và WB trong các nỗ lực này và mong muốn có thêm các sáng kiến hợp tác tiếp theo để đưa các khuyến nghị, công cụ hữu ích này vào thực tiễn” - Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh.

Hồng Quang