Vĩnh Long đề xuất xây dựng chuỗi giá trị với doanh nghiệp phân phối, xuất khẩu giữ vai trò dẫn dắt. Cùng với chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc, tỉnh định hướng đầu tư logistics theo vùng sản xuất và tăng cường liên kết với TP Hồ Chí Minh, các địa phương phía Nam để mở rộng đầu ra.
Điểm nghẽn trong sản xuất và phân phối
Số liệu ghi nhận, 9 tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long đạt 152.765 tỷ đồng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 4,918 tỷ USD, tăng 21,22% so với cùng kỳ và bằng 79,31% kế hoạch năm. Riêng xuất khẩu hàng hóa đạt 3.289 triệu USD, tăng 22,12% so với cùng kỳ, trong đó xuất khẩu nông sản đạt 334 triệu USD.
Các đại biểu tham quan tại Hội chợ xúc tiến thương mại, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và sản phẩm OCOP tỉnh Vĩnh Long (Ảnh: Cổng thông tin điện tử tỉnh Vĩnh Long)
Bên cạnh sự tăng trưởng, ngành công thương tỉnh cũng thẳng thắn chỉ ra rằng nhóm công nghiệp chế biến chiếm 86,98% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 25,40%, phần còn lại thuộc khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nói cách khác, hàng hóa của tỉnh đi được xa, nhưng phần chuỗi giá trị do doanh nghiệp, hợp tác xã trong nước nắm giữ còn mỏng. Theo đó, muốn nâng tỷ trọng trên nhất là với nông sản, không có cách nào khác ngoài việc tổ chức lại chuỗi phân phối và chuỗi cung ứng, để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ cùng đứng trong chuỗi, chứ không đứng bên lề.
Từ thực tiễn triển khai, Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cho biết tỉnh đang gặp các vấn đề cần giải quyết như nông sản phụ thuộc mùa vụ, quy mô cung ứng giữa các chủ thể không đồng đều, quan hệ giữa vùng nguyên liệu, doanh nghiệp và nhà phân phối chưa luôn ổn định, hợp đồng tiêu thụ dài hạn còn ít. Nhà phân phối cần đơn hàng đều đặn, còn nông hộ chỉ có sản lượng theo vụ.
Thêm vào đó, hệ thống kho, kho lạnh, sơ chế, đóng gói và trung tâm phân phối còn thiếu và chưa đồng bộ, làm gia tăng chi phí vận chuyển, bảo quản và hao hụt, qua đó đẩy giá thành sản phẩm lên cao. Trong khi đó, xu hướng bảo hộ thương mại và căng thẳng địa chính trị tiếp tục làm gia tăng chi phí logistics, gây thêm áp lực lên sức cạnh tranh của hàng hóa.
Để vào siêu thị, chợ đầu mối hay sang thị trường khó tính, sản phẩm phải có chất lượng, cũng như đảm bảo an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về tài chính, công nghệ và quản trị chất lượng; việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới chưa tương xứng với tiềm năng
Mặt khác, nhà sản xuất chưa biết thị trường cần gì, vào lúc nào, với tiêu chuẩn nào; nhà phân phối chưa biết vùng nào có hàng, bao nhiêu, khi nào thu hoạch. Thông tin cung - cầu còn rời rạc, chưa thành một “bản đồ chung”.
Xây dựng chuỗi giá trị gắn với doanh nghiệp đầu chuỗi
Để giải quyết thực trạng trên, Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long đề xuất cũng như cam kết phối hợp triển khai các giải pháp như xây dựng chuỗi giá trị gắn với "doanh nghiệp đầu chuỗi". Trong đó, doanh nghiệp phân phối, xuất khẩu đóng vai trò dẫn dắt, đặt ra tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu thị trường; doanh nghiệp chế biến, thu mua làm cầu nối tổ chức vận hành; hợp tác xã là đơn vị tổ chức, quản lý vùng nguyên liệu; nông hộ trực tiếp sản xuất theo hợp đồng cam kết. Trong hệ sinh thái này, cơ quan quản lý Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ chuẩn hóa tiêu chuẩn, kiểm soát truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tuyệt đối không làm thay vai trò của doanh nghiệp.
Tiếp đến, áp dụng một bộ tiêu chuẩn dùng chung cho cả hai thị trường. Mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc, nhãn mác, bao bì được xây dựng từ đầu theo chuẩn của hệ thống phân phối hiện đại và của thị trường xuất khẩu. Một sản phẩm đạt chuẩn sẽ vào được siêu thị, chợ đầu mối, sàn thương mại điện tử và đi tiếp ra nước ngoài, mà không phải làm lại từ đầu. Sở sẽ phối hợp với ngành nông nghiệp, khoa học công nghệ và Liên minh Hợp tác xã để hỗ trợ; quý IV, Sở tổ chức hội nghị triển khai Thông tư số 31/2026/TT-BCT ngày 11/6/2026 về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa.
Sở Công Thương tỉnh cũng đặt hạ tầng logistics và trung chuyển theo vùng nguyên liệu. Logistics phải đi trước một bước ở những vùng có sản lượng hàng hóa lớn. Chợ đầu mối nông sản không chỉ là nơi mua bán, mà là điểm tập kết, sơ chế, phân loại, đóng gói và phân phối. Tỉnh sẽ ưu tiên kêu gọi đầu tư kho lạnh, trung tâm phân phối gắn với chợ đầu mối và các vùng sản xuất tập trung, theo danh mục dự án ưu tiên của tỉnh.
Cùng với đó, tỉnh Vĩnh Long sẽ xây dựng “bản đồ cung - cầu” theo mùa vụ là vùng nào, sản phẩm nào, sản lượng và thời điểm thu hoạch ra sao, nhà phân phối nào đang cần. Dữ liệu ấy gắn với truy xuất nguồn gốc, với sàn thương mại điện tử và livestream, để nhân rộng kinh nghiệm từ mô hình Chợ Lách sang các vùng sản xuất khác, đưa sản phẩm OCOP và nông sản chủ lực lên không gian số một cách bài bản.
Đáng chú ý, Vĩnh Long sẵn sàng cùng thành phố và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cụ thể hóa Thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026 - 2030 bằng các chương trình theo ngành hàng như chia sẻ thông tin thị trường, liên kết vùng nguyên liệu, tránh cạnh tranh nội bộ trên cùng một sản phẩm, gom sản lượng lớn để đáp ứng đơn hàng lớn, và tổ chức logistics liên vùng.
Vĩnh Long thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị
Đồng thời, Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cũng kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục làm đầu mối thúc đẩy kết nối giữa các địa phương, hệ thống phân phối lớn, doanh nghiệp logistics và doanh nghiệp xuất khẩu; xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin về nhu cầu phân phối, tiêu chuẩn và chuỗi cung ứng.
Vĩnh Long đề nghị các tỉnh, thành phố phía Nam chuyển từ hội chợ, sự kiện đơn lẻ sang chương trình liên kết theo nhóm ngành hàng, có doanh nghiệp đầu mối và hợp đồng tiêu thụ cụ thể; lấy số hợp đồng được ký, chứ không phải số gian hàng, làm thước đo kết quả.
Ngoài ra, tăng cường liên kết TP Hồ Chí Minh và Đồng bằng sông Cửu Long, hình thành các chuỗi như vùng nguyên liệu Đồng bằng sông Cửu Long, trung tâm logistics, hệ thống phân phối TP Hồ Chí Minh, thị trường xuất khẩu.
Nguyễn Trang