Từ vụ việc 300 tấn thịt lợn bệnh bị triệt phá, một mắt xích đáng lo ngại dần lộ diện: con đường đưa thực phẩm vào trường học không chỉ nằm ở khâu kiểm soát chất lượng, mà còn bắt đầu từ cách lựa chọn nhà thầu. Tại phường Đông Ngạc (Hà Nội), việc Công ty Dịch vụ suất ăn công nghiệp Hà Nội có tên trong danh sách đủ an toàn cung cấp suất ăn học đường đã đặt ra hàng loạt câu hỏi về tính minh bạch.
Dấu hỏi từ danh sách “đủ điều kiện”
Vụ án liên quan đến đường dây tiêu thụ 300 tấn thịt lợn bệnh do Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế, tham nhũng, buôn lậu (PC03) Công an Hà Nội triệt phá đã gây chấn động dư luận. Theo thông tin từ Đại tá Chu An Thanh – Trưởng phòng PC03, nhiều đơn vị đã nhập thịt lợn từ Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát để cung cấp cho bếp ăn tập thể.
Điểm gây chú ý nằm ở chỗ: Công ty Dịch vụ suất ăn công nghiệp Hà Nội trước lúc được chỉ định thầu đã có tên trong danh sách các đơn vị được UBND phường Đông Ngạc xác nhận “đủ điều kiện” cung cấp thực phẩm cho các trường học trên địa bàn, trong đó có gói thầu tại Trường Tiểu học Cổ Nhuế 2B năm học 2025-2026.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Thương Trường, bà Ngô Thị Bích Hằng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Cổ Nhuế 2B cho biết, “việc lựa chọn nhà thầu được thực hiện dựa trên danh sách đã được phường thẩm định. Phường có Ban kiểm tra, nhà trường căn cứ vào đó để chỉ định thầu,” bà Hằng nói, đồng thời khẳng định hiện tại đơn vị cung cấp suất ăn không còn nhập thịt từ Công ty Cường Phát.
Tuy nhiên, cách lý giải này lại làm dấy lên câu hỏi lớn hơn: tiêu chí nào để khẳng định một doanh nghiệp non trẻ vẫn được đánh giá là “đủ điều kiện, uy tín”?
UBND phường Đông Ngạc căn cứ vào đâu để ra quyết định phê duyệt cho Công ty Dịch vụ Suất ăn Công Nghiệp Hà Nội đủ điều kiện an toàn thực phẩm?
Sự xuất hiện của những doanh nghiệp này trong danh sách “đạt chuẩn” cho thấy quá trình đánh giá có thể chưa phản ánh đầy đủ các rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt trong lĩnh vực nhạy cảm như thực phẩm cho học sinh.
Chỉ định thầu “lối tắt” hay kẽ hở hệ thống?
Theo ghi nhận, từ đầu năm 2025, nhiều trường học trên địa bàn Hà Nội đã lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn theo hình thức chỉ định thầu tức là không thông qua đấu thầu cạnh tranh. Về lý thuyết, đây là cơ chế hợp pháp trong một số trường hợp đặc biệt như tình huống khẩn cấp hoặc yêu cầu kỹ thuật đặc thù…
Tuy nhiên, trong thực tế, việc áp dụng rộng rãi hình thức này lại bộc lộ nhiều bất cập.
Thứ nhất, khi không có cạnh tranh, áp lực về giá và chất lượng gần như bị triệt tiêu. Nhà thầu không cần chứng minh mình tốt hơn đối thủ, mà chỉ cần “được chọn”. Điều này dễ dẫn đến nguy cơ giá suất ăn bị đẩy lên cao trong khi chất lượng chưa chắc tương xứng.
Thứ hai, quy trình chỉ định thầu thường thiếu minh bạch hơn so với đấu thầu rộng rãi. Việc UBND phường Đông Ngạc ban hành danh sách các đơn vị “đủ điều kiện” đã khiến một số chuyên gia đặt vấn đề về khả năng phát sinh “giấy phép con” - một dạng rào cản hành chính có thể tạo lợi thế cho một nhóm nhà thầu nhất định.
Thứ ba, thị trường bị thu hẹp cơ hội cạnh tranh. Những doanh nghiệp mới hoặc không nằm trong danh sách sẵn có sẽ khó tiếp cận, dù có thể đáp ứng tiêu chuẩn tốt hơn. Lâu dài, điều này có thể dẫn đến tình trạng “độc quyền mềm” trong cung cấp suất ăn học đường.
Trường hợp của Công ty Dịch vụ suất ăn công nghiệp Hà Nội là một ví dụ đáng suy ngẫm. Doanh nghiệp này thành lập từ tháng 3/2023, nhưng chỉ sau khoảng 2 năm đã ký hợp đồng cung cấp suất ăn cho 93 trường học với tổng giá trị lên tới 382 tỷ đồng. Ngoài ra, công ty còn mở rộng sang Hưng Yên với 21 hợp đồng trị giá 41 tỷ đồng và Ninh Bình với 10 hợp đồng trị giá 20 tỷ đồng…
Tốc độ phát triển nhanh chóng của một doanh nghiệp mới thành lập đặt ra câu hỏi về quá trình thẩm định năng lực. Liệu các tiêu chí đánh giá đã đủ chặt chẽ, hay việc “lọt vào” danh sách đủ điều kiện mang yếu tố thuận lợi nào khác?
Đáng chú ý, sự bùng nổ của doanh nghiệp này diễn ra cùng thời điểm thành phố Hà Nội triển khai chính sách hỗ trợ tài chính cho bữa ăn bán trú. Khi dòng tiền ngân sách tăng lên, việc lựa chọn nhà thầu càng trở nên nhạy cảm và cần được giám sát chặt chẽ hơn.
Hồi chuông cảnh tỉnh từ một vụ việc
Từ một vụ án thực phẩm bẩn, câu chuyện đã mở rộng sang một vấn đề mang tính hệ thống: cách lựa chọn nhà thầu trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe học sinh.
Rõ ràng, việc chỉ định thầu không phải là sai về mặt pháp lý. Nhưng khi được áp dụng rộng rãi, thiếu minh bạch và không đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nó có thể trở thành “kẽ hở” để những rủi ro lớn len vào.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm tra nguồn gốc thực phẩm, mà còn phải rà soát lại toàn bộ quy trình lựa chọn nhà cung cấp. Từ tiêu chí đánh giá, cơ chế thẩm định, cho tới trách nhiệm của từng cấp quản lý, tất cả đều cần được làm rõ.
Vụ việc tại Đông Ngạc vì thế không chỉ là câu chuyện của một phường, một doanh nghiệp hay một gói thầu. Nó là lời cảnh báo về nguy cơ khi “lối tắt” trong quản lý có thể dẫn tới những hệ lụy dài hạn, đặc biệt khi đối tượng chịu ảnh hưởng là học sinh.
Câu hỏi cuối cùng vẫn còn bỏ ngỏ: UBND phường Đông Ngạc đã dựa trên những tiêu chí cụ thể nào để khẳng định các doanh nghiệp là “đủ điều kiện, uy tín”? Và quan trọng hơn, cơ chế nào sẽ đảm bảo những đánh giá đó thực sự phản ánh đúng năng lực thay vì chỉ là một bước thủ tục mang tính hình thức?
Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin!
Nhóm PV