Xuất khẩu thép của Việt Nam suy giảm trong bối cảnh phải đối diện với những bất ổn trong thương mại toàn cầu, đi kèm với làn sóng điều tra chống bán phá giá từ các nước. Trong khi đó, thị trường trong nước có nhiều yếu tố thúc đẩy ở hai nhóm chính là đầu tư công và bất động sản.
Xuất khẩu cá ngừ gặp trở ngại bởi nhiều yếu tố bất lợi
Báo cáo của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cho biết triển vọng thị trường thép bước vào những ngày đầu năm 2025 không có dấu hiệu tích cực chắc chắn. Tháng 1 trùng với cả hai kỳ nghỉ Tết Dương lịch và Tết Nguyên đán Ất Tỵ kéo dài, nhìn chung tình hình sản xuất và bán hàng các sản phẩm thép tháng 1/2025 giảm so với tháng 12/2024 và cùng kỳ năm 2024.
VSA thông tin sản xuất thép thô của Việt Nam đạt 683.226 tấn trong tháng 1/2025, giảm 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Sản xuất thép thành phẩm các loại đạt 2,3 triệu tấn, giảm 7,96% so với tháng 12.2024 và giảm 9,2% so với cùng kì năm 2024. Sản lượng bán thép thành phẩm của Việt Nam đạt 2,062 triệu tấn trong tháng 1/2025, giảm 15,2% so với cùng kỳ năm ngoái.
Về thị trường nguyên liệu sản xuất thép, theo VSA, giá quặng sắt bình quân tháng 1/2025 ở mức 101,9 USD/tấn, giảm 24,6% so với cùng kỳ năm 2024 và giảm 1,6% so với tháng trước đó.
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, tháng 1/2025, Việt Nam xuất khẩu 919.875 tấn sắt thép với kim ngạch 611 triệu USD, giảm lần lượt 19% về lượng và 24% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu trung bình đạt 664,2 USD/tấn, giảm 6% so với cùng kỳ. Giá trị xuất khẩu đạt hơn 611 triệu USD tăng 14,74% so với tháng trước nhưng giảm 25,72% so với cùng kỳ năm 2024.
Về thị trường, Mỹ là thị trường tiêu thụ nhiều nhất các loại sắt thép của Việt Nam đạt kim ngạch 75 triệu USD, giảm 32% so với cùng kỳ năm trước; Italy đạt kim ngạch 57,9 triệu USD, giảm 49% so với cùng kỳ; Campuchia với 53 triệu USD, giảm 22% so với cùng kỳ. Tiếp đến là các thị trường Tây Ban Nha với 47 triệu USD, giảm 30% so với tháng 1.2024; Bỉ với 30,5 triệu USD, giảm 18% so với cùng kỳ; Đài Loan (Trung Quốc) với 30,6 triệu USD, tăng 33% so với cùng kỳ; Australia với 30 triệu USD, tăng 66% so với cùng kỳ; Hàn Quốc với 24,9 triệu USD, giảm 36% so với cùng kỳ…
Ở chiều ngược lại, tháng 1.2025, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 950 ngàn tấn thép, giảm 38,89% so với tháng 12.2024 và giảm 36,18% so với cùng kỳ năm trước về lượng. Giá trị nhập khẩu đạt hơn 691 triệu USD, giảm 36,03% so với tháng trước và giảm 34,78% so với cùng kỳ năm 2024. Các quốc gia cung cấp thép chính cho Việt Nam trong tháng 1.2025 bao gồm: Trung Quốc tăng 56,56%, Nhật Bản (16,21%), Hàn Quốc (10,88%), ASEAN (8,57%) và Đài Loan (Trung Quốc) (6,64%).
Xuất khẩu thép của Việt Nam suy giảm trong bối cảnh phải đối diện với những bất ổn trong thương mại toàn cầu, đi kèm với làn sóng điều tra chống bán phá giá từ các nước.
Ngay từ đầu năm, thị trường thép toàn cầu nói chung đã phải đối mặt với yếu tố bất định liên quan đến chính sách thuế thép của Mỹ.
Theo đó, hồi đầu tháng 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh áp thuế 25% lên tất cả các mặt hàng thép và nhôm nhập khẩu, không có ngoại lệ cho các đồng minh như Canada, Mexico, Nhật Bản và Hàn Quốc. Động thái này nhằm tăng giá kim loại nhập khẩu, giúp các sản phẩm nội địa Mỹ cạnh tranh hơn và đối phó với các khoản trợ cấp từ các chính phủ khác, đặc biệt là Trung Quốc.
Đối với Việt Nam, ngành thép vốn đang chịu mức thuế 25% theo mục 232 mà Mỹ áp dụng với hầu hết quốc gia trên thế giới (trừ một số đối tác thân cận như Canada, Mexico, Brazil, Hàn Quốc và Vương quốc Anh) từ năm 2018, sau khi ông Trump lên nắm quyền ở nhiệm kỳ đầu tiên. Điều này đồng nghĩa với việc, thuế thép của Việt Nam không đổi, trong khi đó các nước trước đây đã được miễn trừ theo Mục 232 nay bị áp. Do đó, dưới góc nhìn tích cực, lệnh thuế này được xem là cơ hội đối với các sản phẩm thép Việt Nam bởi mức thuế khi bán hàng sang Mỹ đã được “cào bằng” giữa các quốc gia.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn còn lại, thép Việt Nam đang phải đối diện với những thách thức gián tiếp từ quyết định thuế mới của Mỹ.
“Mỹ áp thuế 25% với tất cả quốc gia, kể cả những nước đồng minh có thể khiến ‘dòng chảy’ của thép thay đổi. Các nước mới bị áp thuế có thể đẩy nguồn cung sang các nước khác, trong đó Việt Nam cũng đứng trước rủi ro này. Khi đó, áp lực thép nước ngoài nhập khẩu vào Việt Nam cũng sẽ lớn hơn”, ông Phạm Công Thảo - Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam chia sẻ.
Bên cạnh đó, thép được xem mặt hàng “nhạy” với các với các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại. Thống kê của VSA từ 2004 đến tháng 1/2025, Việt Nam đối mặt với 83 vụ việc, trong đó, kiện chống bán phá giá chiếm 49 vụ.
Tính riêng năm ngoái, chỉ trong vòng 4 tháng (tính từ tháng tháng 6/2024), đã có tới 7 vụ việc các nước sử dụng các biện pháp liên quan đến phòng vệ thương mại mặt hàng thép. Trong đó bao gồm 6 vụ khởi xướng điều tra, và 1 vụ kết luận. Tháng 12/2024, Ấn Độ khởi xướng điều tra thép cán phẳng hợp kim và không hợp kim của Việt Nam.
Bước sang năm 2025, Malaysia khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với mặt hàng tôn kẽm của Việt Nam. Do đó, trước làn sóng phòng vệ thương mại, thị trường nội địa đang được xem là lực đỡ cho ngành thép trong thời gian tới.
Thị trường nội địa sẽ là động lực chính
Ông Đào Minh Châu, Phó Giám đốc Phân tích cổ phiếu SSI Research, cho rằng thị trường nội địa sẽ đóng vai trò là động lực chính cho ngành thép trong thời gian tới. Bởi không chỉ Mỹ, các nước đang ngày có xu hướng áp dụng các biện các biện pháp bảo hộ hơn. Việc ông Trump áp thuế thép cũng không phải là vấn đề quá mới.
Trong khi đó, thị trường trong nước có nhiều yếu tố thúc đẩy ở hai nhóm chính là đầu tư công và bất động sản. Chính phủ đang nỗ lực tháo gỡ các vấn đề pháp lý của thị trường bất động sản, bên cạnh việc đẩy mạnh triển khai các dự án đầu tư công như cầu, cảng, sân bay, cao tốc...
Tại kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội đã thông qua Nghi quyết bổ sung kế hoạch phát triển kinh kinh tế-xã hội năm 2025 với mục tiêu tăng trưởng đạt 8% trở lên. Quy mô GDP năm 2025 đạt khoảng trên 500 tỷ USD. GDP bình quân đầu người khoảng trên 5.000 USD. Tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân khoảng 4,5-5%.
Để đạt mục tiêu trên, Quốc hội cơ bản tán thành các nhiệm vụ, giải pháp do Chính phủ và các cơ quan của Quốc hội kiến nghị. Đồng thời, Quốc hội yêu cầu Chính phủ và các cơ quan liên quan thúc đẩy các giải pháp trong đó tập trung nguồn lực hoàn thiện kết cấu hạ tầng chiến lược đồng bộ, hiện đại; khơi thông và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư công.
Theo đó, trong năm 2025, cơ bản hoàn thành cảng hàng không quốc tế Long Thành, các cảng khu vực Lạch Huyện, đưa vào khai thác nhà ga T3 Tân Sơn Nhất, T2 Nội Bài; khởi công xây dựng bến cảng Liên Chiểu; đẩy nhanh thủ tục chuẩn bị đầu tư các dự án hạ tầng giao thông chiến lược, quan trọng quốc gia.
Bổ sung khoảng 84.300 tỷ đồng vốn đầu tư công từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách nhà nước năm 2024 để đẩy nhanh tiến độ thực hiện một số dự án có khả năng hấp thụ vốn (đường cao tốc, đường ven biển…) ngay trong năm 2025.
Cũng tại kỳ họp này, Quốc hội thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.
Việc tăng cường hơn nữa các dự án đầu tư công sẽ giúp thúc đẩy nhu cầu thép trong năm 2025 cũng như các năm tới. Ngoài ra, nỗ lực tháo gỡ nút thắt trong lĩnh vực bất động sản sẽ giúp các dự án mới được khởi công, chính sách thúc đẩy nhà ở xã hội cũng góp phần hỗ trợ nhu cầu thép trong nước.
Chia sẻ với nỗi lo của các doanh nghiệp thép trước bối cảnh kinh tế quốc tế nhiều biến động như hiện nay, Chính phủ luôn theo dõi sát các diễn biến để có biện pháp phù hợp và giảm thiểu tác động từ các chính sách thương mại của các nước. Để giúp ngành thép Việt Nam đứng vững trong tình hình bất định, Chính phủ đã dành ưu tiên tối đa cho doanh nghiệp trong nước trong thực hiện các dự án, công trình trọng điểm quốc gia Đơn cử như Thủ tướng giao Tập đoàn Trường Hải (THACO) tham gia nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, sản xuất toa tàu đường sắt tốc độ cao, tiến tới nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và sản xuất đầu máy; giao Công ty cổ phần Thép Hòa Phát thuộc tập đoàn Hòa Phát nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất ray thép chất lượng cao phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc, đường sắt đô thị trong thời gian tới.
Điều này cho thấy sự đồng hành sát cánh của Chính phủ đối với ngành thép nói riêng và cộng đồng doanh nghiệp nói riêng. Chính sự sẻ chia, tin tưởng của Chính phủ là động lực giúp các các doanh phát huy tốt năng lực nội tại, ngày càng lớn mạnh và đứng vững trước những con sóng lớn.
Trung Anh