Xuất khẩu cá tra Việt Nam năm 2025 được kỳ vọng tiếp tục là điểm sáng tăng trưởng, lấy người nông dân, ngư dân làm động lực chính cho nuôi trồng, chế biến, sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, cá tra Việt Nam năm nay có thể sẽ phải đối mặt với những thách thức mới, cả về thị trường, đối thủ cạnh tranh và những yếu tố địa chính trị tác động.
Nhiều thị trường trọng điểm lấy lại “phong độ”
Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, tháng 2/2025 XK cá tra Việt Nam sang các thị trường lấy lại đà tăng trưởng. Kim ngạch XK đạt 150 triệu USD, tăng 66% so với tháng 2/2024. Lũy kế XK cá tra trong 2 tháng đầu năm nay đạt 284 triệu USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong đó, Trung Quốc & HK vẫn duy trì là nhà NK nhiều nhất cá tra Việt Nam. XK cá tra sang thị trường này trong tháng 2/2025 đạt 36 triệu USD, tăng 56% so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng giá trị XK cá tra sang Trung Quốc & HK trong 2 tháng đầu năm nay đạt 67 triệu USD, giảm 11% so với cùng kỳ năm ngoái. Sự sụt giảm này chủ yếu do kim ngạch XK trong tháng đầu năm giảm, khi Việt Nam có kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài.
Khối các quốc gia được trợ lực bởi Hiệp định CPTPP là thị trường tiêu thụ nhiều thứ 2 cá tra của Việt Nam. Trước đó, vị trí này thuộc về Mỹ. Hai tháng đầu năm nay, XK cá tra sang CPTPP đạt 53 triệu USD, tăng 42% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng 2/2025, kim ngạch XK cá tra sang CPTPP đạt 29 triệu USD, tăng 128% so với tháng 2/2024.
Mặc dù tụt xuống vị trí thứ 3 trong danh sách top các thị trường & khối thị trường NK nhiều nhất cá tra Việt Nam, tháng 2/2025, XK cá tra sang Mỹ đạt 22 triệu USD, tăng 37% so với tháng 2/2024. Lũy kế XK cá tra sang thị trường này trong 2 tháng đầu năm nay đạt 39 triệu USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái.
Mỹ là một trong những thị trường trọng điểm của ngành XK cá tra Việt Nam. Tuy nhiên, từ đầu năm nay, khi Tổng thống Donald Trump chính thức trở lại Nhà trắng, cùng với những chính sách “nước Mỹ trên hết” được áp dụng nhanh chóng, đã có tác động đối với Việt Nam, trong đó có ngành XK cá tra. Không dễ để dự đoán trước điều gì sẽ xảy ra kế tiếp, mức thuế nào sẽ được áp dụng tiếp theo, cho quốc gia nào và tác động ra sao đến cá tra Việt Nam, tuy nhiên, sự lớn mạnh của cá rô phi, đặc biệt là từ Trung Quốc đang là chủ đề nóng hơn bao giờ hết.
XK cá tra Việt Nam sang Brazil tiếp tục giữ đà tăng trưởng. Kim ngạch XK trong tháng 2/2025 đạt 15 triệu USD, tăng 159% so với cùng kỳ năm ngoái. Lũy kế XK cá tra trong cả 2 tháng đầu năm nay sang Brazil đạt 28 triệu USD, tăng 42% so với cùng kỳ năm 2024.
XK sang EU cũng tiếp sóng tăng trưởng, kim ngạch XK trong tháng 2/2025 đạt gần 13 triệu USD, tăng 61% so với tháng 2/2024. Lũy kế XK cá tra trong 2 tháng đầu năm nay đạt 26 triệu USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm ngoái. Hà Lan vẫn là quốc gia NK nhiều nhất cá tra Việt Nam trong khối này, với mức tăng trưởng 24% trong 2 tháng đầu năm nay.
Chinh phục rào cản kỹ thuật là cơ hội để phát triển bền vững
Một trong những thách thức lớn nhất của con cá tra hiện nay là khó khăn khi xuất bán ở thị trường Mỹ, mặc dù đây là thị trường có giá xuất cao nhưng yêu cầu về chất lượng rất khắt khe (nổi bật nhất là luật Farmbill).
Luật Nông trại (Farm Bill) vừa được Quốc hội Mỹ thông qua sẽ áp dụng bộ tiêu chuẩn để quản lý việc nhập khẩu cá tra Việt Nam. Còn mới đây Nga thông báo tạm ngưng nhập khẩu cá tra đông lạnh một số doanh nghiệp từ Việt Nam. Nguyên nhân mà nước nhập khẩu này đưa ra do không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Đây là những rào cản kỹ thuật mà các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra đang gặp phải. Tuy nhiên, về lâu dài nhiều ý kiến cho rằng, đây cũng là cơ hội để ngành cá tra cơ cấu lại sản xuất và phát triển hướng bền vững.
Theo các chuyên gia, Farm Bill 2014 có nhiều quy định được xem là trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu cá tra của Việt Nam. Theo đó, các sản phẩm nhập khẩu vào Mỹ phải dán nhãn xuất xứ nơi nuôi trồng, xây dựng kế hoạch thú y thủy sản quốc gia và đặc biệt là điều kiện công nhận quốc gia được phép xuất khẩu thực phẩm thịt vào Mỹ.
Quốc hội Mỹ cũng chuyển chức năng giám sát cá da trơn trong đó có cá tra và ba sa của Việt Nam đang do Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ quản lý sang Bộ Nông nghiệp Mỹ. Nghĩa là, thay vì kiểm soát chất lượng vệ sinh thực phẩm, Mỹ sẽ kiểm soát cả các vùng nuôi của Việt Nam.
Như vậy, để được xuất khẩu vào thị trường Mỹ, các vùng nuôi cá da trơn của ViệtNam phải nâng cấp để đạt tiêu chuẩn giống như các vùng nuôi cá hiện nay ở Mỹ đang áp dụng.
Một số ý kiến cho rằng ngành cá tra Việt Nam sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi Luật Farm Bill áp dụng nếu được Mỹ thông qua. Tuy nhiên, trong tiến trình hội nhập, luật này sẽ là cơ hội để ngành cá tra thay đổi, khẳng định vị thế cá tra Việt Nam.
Ông Nguyễn Việt Thắng- Chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam khẳng định, mặc dù các tiêu chuẩn của Farm Bill là rất cao nhưng so với các tiêu chuẩn GlobalGAP, ASC,… mà Việt Nam triển khai thực hiện thời gian qua cũng tương đương nhau.
Vì vậy, trước rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, nếu các nhà quản lý làm việc chặt chẽ với nhau thì khả năng liên thông để đạt được là hoàn toàn có thể.
Cũng theo ông Nguyễn Việt Thắng, xu thế phát triển đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao, nên hướng tới không chỉ khuyến khích mà có thể là bắt buộc.
Phải làm để người tiêu dùng trong và ngoài nước biết được rằng: thương hiệu cá tra và thủy sản Việt Nam đạt trình độ vệ sinh an toàn thực phẩm tốt, đảm bảo được các yêu cầu của thị trường thế giới!
Cho đến nay, sau nhiều năm nỗ lực thay đổi, áp dụng các quy trình nuôi trồng, chế biến theo tiêu chuẩn thế giới, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã lấy được các chứng nhận chất lượng khắt khe như bộ tiêu chuẩn BAP (tiêu chuẩn thực hành nuôi tốt nhất).
Hiện Mỹ vẫn đang áp dụng bộ tiêu chuẩn này để quản lý việc nhập khẩu cá tra ViệtNam. Ngoài BAP, ngành cá tra Việt Nam còn đáp ứng được các tiêu chuẩn của Châu Âu như ASC, GlobalGAP và tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm (BRC) của Anh.
Do đó, với việc ngành cá tra Việt Nam đã phát triển theo hướng bền vững từ nhiều năm nay, đáp ứng đầy đủ các bộ tiêu chuẩn của thế giới nên dù Luật Farm Bill có ra đời cũng không gây cản trở gì quá lớn cho ngành.
Trung Anh (t/h)