Xuất khẩu thủy sản Việt Nam tiếp tục duy trì tăng trưởng trong 7 tháng đầu năm 2026 với kim ngạch gần 6,78 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tốc độ tăng đang có dấu hiệu chậm lại khi nhiều thị trường chủ lực suy giảm, trong khi các rào cản thương mại mới từ Mỹ và EU bắt đầu tạo áp lực lên doanh nghiệp.
Xuất khẩu vẫn tăng nhưng động lực không còn mạnh
Theo VASEP, kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong tháng 7/2026 đạt gần 1,02 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 7 tháng đầu năm, xuất khẩu đạt gần 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%.
Việc duy trì kim ngạch trên 1 tỷ USD trong tháng 7 tiếp tục củng cố kỳ vọng ngành thủy sản có thể vượt mốc 12 tỷ USD trong cả năm 2026. Tuy nhiên, VASEP cho rằng đây cũng là thời điểm thị trường phát đi tín hiệu cho thấy giai đoạn tăng trưởng thuận lợi nhất có thể đã qua.
Mức tăng chung của toàn ngành trong tháng 7 chỉ còn 4,8%, thấp hơn đáng kể so với các tháng trước. Trong đó, xuất khẩu cá tra giảm 6,1%, cá ngừ gần như đi ngang, còn nhiều thị trường quan trọng như EU, Hàn Quốc và khu vực Trung Đông đều giảm hai con số.
Trung Quốc tiếp tục là động lực chính. (Ảnh minh hoạ)
Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 7 với kim ngạch hơn 267 triệu USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ. Lũy kế 7 tháng, thị trường này đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng 34,5%.
Theo VASEP, phần lớn mức tăng trưởng của toàn ngành trong 7 tháng qua đến từ thị trường Trung Quốc và Hong Kong. Nhiều mặt hàng như tôm hùm, tôm chân trắng, cá tra, cua ghẹ và các sản phẩm hải sản khác đều ghi nhận mức tiêu thụ tích cực.
Nếu loại trừ phần tăng thêm hơn 445 triệu USD từ thị trường này, bức tranh xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sẽ kém khả quan hơn đáng kể.
Đối với thị trường Mỹ, xuất khẩu tháng 7 đạt hơn 159 triệu USD, tăng 6,3%; lũy kế đạt hơn 1,05 tỷ USD, chỉ tăng 0,3%.
Trong khi đó, Nhật Bản đạt hơn 144 triệu USD trong tháng 7, tăng 3,8%; lũy kế tăng 2,6%. Khối CPTPP mang về hơn 1,783 tỷ USD sau 7 tháng, tăng 8,1% và tiếp tục là khu vực thị trường tương đối ổn định.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang EU giảm 10,9% trong tháng và giảm 2,7% sau 7 tháng. Hàn Quốc giảm 10,8%, ASEAN giảm 6% và Trung Đông giảm tới 16%.
Theo VASEP, ngoài yếu tố nhu cầu tiêu dùng, thị trường EU còn chịu tác động từ việc áp dụng bắt buộc hệ thống số hóa hồ sơ CATCH từ ngày 10/1/2026 đối với các sản phẩm thủy sản thuộc Chương 03 và nhóm mã HS 1604-1605. Quy định này khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ chậm thông quan nếu thông tin về chứng thư, mã hàng, trọng lượng, tàu khai thác hoặc hồ sơ chế biến không đồng nhất.
Áp lực gia tăng từ thuế của Mỹ
Một trong những yếu tố được VASEP đặc biệt lưu ý là từ ngày 24/7, thủy sản Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ bắt đầu chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%.
Do đặc thù thời gian ký hợp đồng và vận chuyển, tác động của chính sách này chưa phản ánh đầy đủ trong kim ngạch tháng 7, song dự kiến sẽ bộc lộ rõ hơn từ tháng 8 và trong quý IV.
Theo VASEP, mức thuế mới sẽ tạo ra ba tác động đáng chú ý.
Thứ nhất, nhiều hợp đồng mới với đối tác Mỹ có thể phải đàm phán lại khi nhà nhập khẩu yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam chia sẻ chi phí thuế hoặc giảm giá FOB.
Thứ hai, thủy sản Việt Nam sẽ chịu bất lợi cạnh tranh so với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia - các quốc gia hiện chỉ chịu mức thuế 10%. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến những mặt hàng có tính cạnh tranh cao như tôm chân trắng, cá ngừ đóng hộp và các sản phẩm đông lạnh tiêu chuẩn.
Thứ ba, thuế Section 301 sẽ được cộng với thuế MFN cùng các loại thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp (nếu có), khiến chi phí nhập khẩu tăng lên và quyết định mua hàng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào từng doanh nghiệp cũng như từng mã sản phẩm.
Ở chiều tích cực, Việt Nam đã ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, có hiệu lực từ đầu tháng 9/2026. VASEP cho rằng đây là cơ sở để tiếp tục trao đổi với phía Mỹ trong thời gian tới. Tuy nhiên, trước mắt chưa có thông tin chính thức nào cho thấy mức thuế Section 301 đối với thủy sản Việt Nam sẽ sớm được điều chỉnh.
Nhật Hạ (t/h)