Căng thẳng quân sự tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đang tạo ra những biến động đáng kể đối với chuỗi logistics toàn cầu. Trong bối cảnh khu vực này là thị trường tiêu thụ thủy sản quan trọng của Việt Nam, đặc biệt đối với mặt hàng tôm, những rủi ro về vận tải và chi phí đang bắt đầu tác động tới hoạt động xuất khẩu cũng như triển vọng của thị trường tôm thế giới.
Trung Đông - thị trường xuất khẩu tôm quan trọng của Việt Nam
Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Trung Đông được xem là một trong những khu vực thị trường thủy sản có tốc độ tăng trưởng khá ổn định trong những năm gần đây. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang khu vực này đã tăng từ khoảng 197,7 triệu USD năm 2020 lên hơn 401,1 triệu USD vào năm 2025, phản ánh nhu cầu tiêu thụ ngày càng mở rộng.
Trong cơ cấu xuất khẩu sang Trung Đông, tôm là một trong những mặt hàng quan trọng. Kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam sang khu vực này đạt khoảng 41,6 triệu USD năm 2020 và tăng lên 54,5 triệu USD vào năm 2025, chiếm khoảng 14% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang khu vực.
Về cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng chiếm tỷ trọng lớn nhất, đạt khoảng 37,7 triệu USD trong năm 2025, tương đương gần 69% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm sang Trung Đông. Tiếp theo là tôm sú với kim ngạch khoảng 13,8 triệu USD, chiếm khoảng 25%, trong khi các loại tôm khác chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.
Xét theo quy cách sản phẩm, tôm sống, tươi hoặc đông lạnh vẫn chiếm phần lớn giá trị xuất khẩu, đặc biệt là tôm chân trắng và tôm sú nguyên liệu. Tuy nhiên, nhóm tôm chế biến và sản phẩm giá trị gia tăng đang có xu hướng tăng dần trong những năm gần đây, cho thấy dư địa mở rộng đối với phân khúc này vẫn còn khá lớn.
Nhu cầu tôm tại Trung Đông chủ yếu đến từ các quốc gia có thu nhập cao như UAE, Saudi Arabia, Qatar và Kuwait, nơi ngành dịch vụ ăn uống, du lịch và hệ thống bán lẻ hiện đại phát triển mạnh, kéo theo nhu cầu tiêu thụ thủy sản ổn định.
Căng thẳng địa chính trị làm gián đoạn chuỗi logistics thủy sản
Theo VASEP, những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông gần đây đang gây ra nhiều biến động đối với hệ thống logistics toàn cầu. Khu vực này nằm trên các tuyến hàng hải chiến lược như Eo biển Hormuz và tuyến vận tải kết nối với Kênh đào Suez, vốn là những điểm trung chuyển quan trọng của thương mại quốc tế.
Khi xung đột leo thang, nhiều hãng tàu quốc tế buộc phải điều chỉnh hành trình hoặc hạn chế di chuyển qua các khu vực có rủi ro cao. Trong một số trường hợp, tàu phải đi vòng qua châu Phi, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 10 đến 20 ngày so với thông thường.
Đối với các mặt hàng thủy sản đông lạnh như tôm, việc kéo dài thời gian vận chuyển có thể gây ra nhiều khó khăn cho chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, chi phí vận tải container lạnh cũng có xu hướng tăng lên. Một số doanh nghiệp cho biết chi phí vận chuyển có thể tăng thêm khoảng 2.000–4.000 USD mỗi container, chưa kể các khoản phụ phí rủi ro và phụ phí nhiên liệu.
Giá dầu tăng do căng thẳng địa chính trị cũng khiến chi phí logistics và chi phí sản xuất trong chuỗi cung ứng thủy sản tăng theo, qua đó tạo áp lực lên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu.
Trong một số trường hợp, các lô hàng xuất khẩu sang khu vực Trung Đông buộc phải thay đổi phương án vận chuyển. Theo thông tin từ VASEP, có doanh nghiệp cho biết khách hàng tại Israel đã chuyển cảng nhận hàng sang Ai Cập để tiếp tục vận chuyển bằng đường bộ nhằm hạn chế rủi ro trên các tuyến vận tải biển.
Xuất khẩu tôm Việt Nam và thị trường toàn cầu đối mặt nhiều thách thức
Theo đánh giá của VASEP, dù nhu cầu tiêu thụ tôm tại Trung Đông vẫn ở mức ổn định, việc giao hàng tới khu vực này đang gặp những trở ngại nhất định do hạn chế về vận tải. Một số doanh nghiệp cho biết hoạt động xuất khẩu sang Trung Đông tạm thời chậm lại vì khó bố trí tàu vận chuyển an toàn. Tuy vậy, đơn hàng từ khu vực này nhìn chung chưa bị hủy bỏ, bởi nhu cầu thực phẩm – đặc biệt là thủy sản – vẫn khá cao. Khó khăn chủ yếu nằm ở việc tổ chức vận chuyển và kiểm soát chi phí logistics.
Đối với các thị trường khác như Mỹ hoặc châu Âu, tác động của xung đột Trung Đông chủ yếu thể hiện ở việc thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí vận tải tăng. Một số tuyến tàu phải đi vòng qua châu Phi để tránh các khu vực có rủi ro, khiến thời gian giao hàng kéo dài thêm khoảng 7–10 ngày.
Nếu tình hình căng thẳng kéo dài, chi phí vận tải biển có thể tăng mạnh tương tự giai đoạn đại dịch COVID-19, khi giá cước container tăng gấp nhiều lần. Điều này có thể ảnh hưởng đáng kể đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu tôm.
Tác động của căng thẳng Trung Đông không chỉ giới hạn ở khu vực này mà còn có thể ảnh hưởng tới thị trường tôm toàn cầu. Giá dầu tăng có thể làm tăng chi phí khai thác và nuôi trồng thủy sản, cũng như chi phí vận chuyển tôm giữa các khu vực sản xuất và tiêu thụ lớn như châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Bên cạnh đó, sự gián đoạn của các tuyến vận tải biển quan trọng có thể làm tăng chi phí logistics và kéo dài thời gian giao hàng, từ đó ảnh hưởng tới dòng chảy thương mại tôm toàn cầu.
Trong bối cảnh chi phí vận tải tăng, các nhà nhập khẩu có thể thận trọng hơn trong việc ký hợp đồng mới, đặc biệt khi thị trường tôm thế giới vẫn đang trong quá trình phục hồi sau giai đoạn suy giảm nhu cầu năm 2023.
Tuy nhiên, ở một khía cạnh khác, bất ổn địa chính trị đôi khi cũng có thể thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm thực phẩm đông lạnh hoặc bảo quản lâu, trong đó có tôm.
Theo VASEP, trong trường hợp căng thẳng địa chính trị kéo dài, doanh nghiệp xuất khẩu tôm cần theo dõi sát diễn biến thị trường và chủ động điều chỉnh kế hoạch logistics, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro từ các biến động của thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trung Anh