Sau mức tăng mạnh trong tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 2/2026 đạt khoảng 707 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ nhưng tốc độ đã chậm lại. Trong bối cảnh thị trường Mỹ phát sinh thêm rào cản, ngành thủy sản được kỳ vọng tìm thêm động lực từ Trung Quốc, EU và ASEAN trong tháng 3.
Đà tăng chậm lại sau tháng đầu năm bứt phá
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 2/2026 đạt khoảng 707 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế hai tháng đầu năm, xuất khẩu đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng 20,2%. Kết quả này cho thấy đà phục hồi của ngành thủy sản vẫn được duy trì sau khi tăng trưởng mạnh trong tháng 1. Tuy nhiên, sang tháng 2, tốc độ tăng đã chậm lại rõ rệt ở một số mặt hàng và thị trường chủ lực.
Trong bức tranh chung của ngành, tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cá tra ghi nhận sự phục hồi tích cực, trong khi cá ngừ và thị trường Mỹ đang phát ra những tín hiệu cần theo dõi chặt chẽ.
Xét theo mặt hàng, tôm tiếp tục giữ vai trò đầu tàu khi kim ngạch xuất khẩu trong tháng 2 đạt khoảng 310 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ. Tính chung hai tháng đầu năm, xuất khẩu tôm đạt gần 689,5 triệu USD, tăng gần 20%.
Dù vậy, triển vọng tại thị trường Mỹ đang đối mặt với sức ép mới. Bộ Thương mại Hoa Kỳ vừa công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với tôm đông lạnh Việt Nam, trong đó hai bị đơn bắt buộc là STAPIMEX và nhóm Thông Thuận/TTCR chịu mức thuế chống bán phá giá 25,76%, còn 22 doanh nghiệp khác được áp thuế suất riêng rẽ 4,58%.
Diễn biến này làm gia tăng rủi ro chi phí và khiến các nhà nhập khẩu Mỹ trở nên thận trọng hơn trong ngắn hạn. Trong tháng 2, xuất khẩu tôm sang Mỹ đã giảm gần 60% so với cùng kỳ năm trước.
Đối với cá tra, kim ngạch xuất khẩu trong tháng 2 đạt 119,3 triệu USD, giảm 4,8% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nhờ kết quả khả quan trong tháng 1, lũy kế hai tháng đầu năm vẫn đạt 331,4 triệu USD, tăng mạnh 28%. Xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm khoảng 20%, trong khi các thị trường khác giảm nhẹ do yếu tố kỳ nghỉ Tết. Riêng thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng khoảng 15%.
Cá ngừ là nhóm hàng có diễn biến kém tích cực hơn khi kim ngạch xuất khẩu trong tháng 2 chỉ đạt 53,3 triệu USD, giảm 14,7% so với cùng kỳ. Lũy kế hai tháng đạt 128,7 triệu USD, gần như đi ngang so với năm trước.
Theo VASEP, nhóm sản phẩm khai thác biển đang chịu sức ép từ nhiều yếu tố như nhu cầu thị trường yếu, chi phí logistics tăng và đặc biệt là các quy định chính sách mới. Từ ngày 1/1/2026, các lô hàng hải sản từ những nghề cá bị Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) từ chối công nhận tương đương theo quy định MMPA có thể bị hạn chế nhập khẩu vào Mỹ. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia bị từ chối công nhận đối với một phần nghề cá, đồng nghĩa với việc rủi ro tuân thủ đối với hải sản khai thác xuất khẩu sang Mỹ đã tăng lên đáng kể. Trong tháng 2, xuất khẩu cá ngừ sang Mỹ giảm gần 26% so với cùng kỳ.
Bên cạnh các mặt hàng chủ lực, một số nhóm sản phẩm khác ghi nhận kết quả khá tích cực. Xuất khẩu cua, ghẹ và giáp xác khác trong tháng 2 tăng mạnh tới 78,7%, đưa kim ngạch hai tháng lên 66,2 triệu USD, tăng 24%.
Đáng chú ý, riêng xuất khẩu cua sang Trung Quốc và Hồng Kông trong tháng 2 đạt 21,5 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, chủ yếu là cua sống phục vụ nhu cầu Tết Nguyên đán. Hiện Trung Quốc chiếm gần 60% tổng kim ngạch xuất khẩu cua của Việt Nam.
Xuất khẩu mực và bạch tuộc trong tháng 2 gần như đi ngang, giảm nhẹ 0,4%, nhưng tính chung hai tháng vẫn tăng 23,3%. Trong khi đó, nhuyễn thể có vỏ là nhóm có tốc độ tăng trưởng cao nhất, với mức tăng 70,3% trong tháng 2 và 38,5% trong hai tháng đầu năm.
Trung Quốc nổi lên là động lực tăng trưởng
Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng lớn nhất khi kim ngạch xuất khẩu trong tháng 2 tăng tới 82%. Lũy kế hai tháng đạt 513,5 triệu USD, tăng 54% so với cùng kỳ.
Nhu cầu thủy sản tươi sống tại Trung Quốc tăng mạnh trong dịp Tết Nguyên đán đã góp phần thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu. Trong bối cảnh các rào cản thương mại tại Mỹ gia tăng và chi phí logistics chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông, Trung Quốc được đánh giá sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam trong năm 2026.
Bên cạnh đó, xuất khẩu sang ASEAN trong hai tháng đạt 118,6 triệu USD, tăng 21,5%. Thị trường EU duy trì nhịp tăng ổn định với mức tăng 16,9%, trong khi Nhật Bản tăng nhẹ 4,8%.
Ngược lại, thị trường Mỹ đang ghi nhận xu hướng suy giảm. Trong tháng 2/2026, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ đạt khoảng 80,8 triệu USD, giảm 25,7%. Lũy kế hai tháng đầu năm đạt 209,3 triệu USD, giảm 3% so với cùng kỳ.
Ngoài các yếu tố về nhu cầu và thuế chống bán phá giá đối với tôm, từ ngày 24/2/2026, Mỹ cũng áp dụng biện pháp thu thuế nhập khẩu bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu trong thời hạn 150 ngày, khiến triển vọng đơn hàng trong ngắn hạn trở nên thận trọng hơn.
Theo dự báo của VASEP, xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 3/2026 nhiều khả năng vẫn duy trì tăng trưởng, song sẽ có sự phân hóa rõ rệt giữa các mặt hàng và thị trường. Một yếu tố hỗ trợ là Triển lãm Thủy sản quốc tế Bắc Mỹ 2026 tổ chức tại Boston từ ngày 15–17/3, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp gặp gỡ khách hàng, tái kết nối đơn hàng và thăm dò nhu cầu cho quý II.
Tuy nhiên, môi trường kinh doanh tại thị trường Mỹ được dự báo sẽ khó đoán hơn do tác động từ các chính sách thuế quan mới, kết quả rà soát POR19 đối với tôm và việc siết chặt quy định theo MMPA. Vì vậy, trong ngắn hạn, động lực tăng trưởng của ngành thủy sản có thể tiếp tục nghiêng nhiều hơn về các thị trường như Trung Quốc, EU và một phần ASEAN.
Trung Anh