Sự kiện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương) mời Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG lên làm việc về các thay đổi đột ngột trong điều khoản sử dụng Zalo không chỉ là một thủ tục hành chính thông thường. Đây là lời khẳng định về vai trò của cơ quan quản lý trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước sức mạnh của các nền tảng công nghệ lớn.
VNG phải giải trình những gì?
Trong những ngày cuối năm 2025, cộng đồng người dùng Zalo tại Việt Nam bất ngờ nhận được thông báo yêu cầu chấp nhận điều khoản sử dụng mới. Điểm gây tranh cãi lớn nhất chính là sự lựa chọn mang tính "tất tay". Nếu người dùng không bấm nút "Đồng ý", tài khoản của họ sẽ bị xóa.
Với một ứng dụng có hơn 80 triệu người dùng, đóng vai trò gần như thiết yếu trong liên lạc, làm việc và giao dịch tại Việt Nam, động thái này của VNG ngay lập tức tạo nên một làn sóng phản ứng mạnh mẽ. Trước những phản ánh dồn dập về việc thu thập và sử dụng dữ liệu người dùng, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã chính thức vào cuộc. Buổi làm việc dự kiến diễn ra vào sáng 31/12 nhằm làm rõ các góc khuất trong chính sách bảo mật và cách thức vận hành của "siêu ứng dụng" này.
Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã đưa ra những yêu cầu rất cụ thể, tập trung vào tính minh bạch và quyền lựa chọn của khách hàng. Có 4 nhóm nội dung chính mà VNG cần phải làm rõ:
Thứ nhất, VNG phải cung cấp đầy đủ hồ sơ về vai trò của mình trong việc sở hữu, quản lý và vận hành nền tảng Zalo. Điều này nhằm xác định rõ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp khi có các sự cố về dữ liệu hoặc vi phạm quyền lợi người dùng xảy ra.
ảnh minh họa
Thứ hai, cơ quan quản lý yêu cầu bàn giao toàn bộ các phiên bản điều khoản sử dụng trong 12 tháng gần nhất. Tại sao lại là 12 tháng? Vì đây là giai đoạn nhạy cảm khi các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam (như Nghị định 13) bắt đầu đi vào thực thi nghiêm ngặt. Việc so sánh các phiên bản sẽ giúp cơ quan chức năng nhận diện xem VNG có đang "lách luật" hay gây bất lợi cho người dùng thông qua các câu chữ pháp lý phức tạp hay không.
Thứ ba, VNG phải giải trình về quy trình sửa đổi điều khoản. Cách thông báo thế nào? Tại sao lại đưa ra hệ quả xóa tài khoản khi người dùng từ chối? Đây là điểm cốt lõi vi phạm tinh thần "tự nguyện" trong giao dịch dân sự và bảo vệ người tiêu dùng.
Cuối cùng, nếu không có văn bản riêng về chính sách bảo vệ thông tin, thì VNG đang "giấu" các nội dung này ở đâu? Người dùng làm thế nào để tiếp cận và kiểm soát dữ liệu cá nhân của mình?
Người dùng như bị tước đoạt quyền lựa chọn thực sự
Trước khi Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia vào cuộc, chuyên gia Hiếu PC (Ngô Minh Hiếu) cho rằng việc cập nhật điều khoản là chuyện bình thường để tuân thủ luật pháp mới và bảo vệ quyền riêng tư. Các nền tảng cần cập nhật để bổ sung các khái niệm về "dữ liệu cá nhân nhạy cảm" hoặc "quy trình xử lý dữ liệu" nhằm tránh các rắc rối pháp lý.
Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc cập nhật, mà nằm ở cách thức. Quyền của người dùng là phải được hiểu rõ họ đang đồng ý với cái gì. Trong một xã hội số, khi tài khoản Zalo gắn liền với công việc, liên lạc với gia đình và các dịch vụ công, việc đe dọa "xóa tài khoản" khiến người dùng cảm thấy bị tước đoạt quyền lựa chọn thực sự.
Ngày 31/12 tới đây, cuộc làm việc giữa Ủy ban Cạnh tranh quốc gia và VNG sẽ là một tiền lệ quan trọng. Nó gửi đi thông điệp rằng: Dù là doanh nghiệp công nghệ hàng đầu, mọi hoạt động thu thập dữ liệu và thay đổi dịch vụ đều phải đặt trên nền tảng tôn trọng quyền lợi người tiêu dùng và tuân thủ pháp luật.
ảnh minh họa
Người dùng đang đặt kỳ vọng rất lớn vào vai trò "trọng tài" của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia. Họ mong mỏi cơ quan quản lý sẽ không chỉ dừng lại ở việc thu thập giải trình, mà cần đưa ra những phán quyết công tâm, minh bạch để chấm dứt tình trạng các nền tảng công nghệ dùng ưu thế độc quyền để "ép" người dùng vào thế đã rồi.
Mong muốn lớn nhất của người dùng lúc này là một môi trường số mà ở đó quyền riêng tư được tôn trọng thực sự: người dùng phải có quyền từ chối các điều khoản bất lợi mà không bị đe dọa xóa tài khoản, đồng thời các quy trình thu thập dữ liệu nhạy cảm phải được bóc tách rõ ràng thay vì đánh đố trong những bản thỏa thuận dài không ai muốn đọc.
Người dùng hiện nay đã không còn "dễ dãi" với thông tin cá nhân của mình. Họ sẵn sàng lên tiếng và các cơ quan chức năng cũng đã vào cuộc quyết liệt hơn. Đối với VNG, đây là cơ hội để họ minh bạch hóa quy trình, thay vì tạo ra những rào cản khiến người dùng cảm thấy bị động và lo lắng.
Sự phát triển của kinh tế số đòi hỏi dữ liệu, nhưng không thể đánh đổi bằng sự mập mờ. Kết quả của buổi làm việc ngày 31/12 tới đây sẽ là câu trả lời rõ ràng nhất cho việc liệu Zalo có thực sự vì người dùng như khẩu hiệu bấy lâu nay hay không.
Quốc Toản