Năm 2007 là năm với nhiều sự kiện quan trọng nhưng đặc biệt nhất là sự kiện Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đối với cộng đồng doanh nghiệp phân phối - bán lẻ đó còn là sự kiện thành lập Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (Association of Vietnam Retailers - AVR).
10 năm thị trường bán lẻ Việt Nam…
Ra đời từ ý tưởng, tâm huyết và nỗ lực của nhóm các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực phân phối – bán lẻ như Liên Hiệp hợp tác xã Thương mại Thành phố Hồ Chí Minh (SGCO-OP), Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (SATRA), Công ty Cổ phần Tập đoàn Phú Thái, Tổng Công ty Thương mại Hà Nội (HAPRO), Công ty Cổ phần thương mại Nguyễn Kim, Công ty Cổ phần phát hành Sách Thành phố Hồ Chí Minh (FAHASA), Công ty Cổ phần Nhất Nam (Chuỗi hệ thống Fivimart), chợ Đồng Xuân, v.v… AVR cùng các doanh nghiệp thành viên đã nỗ lực không ngừng để thực hiện sứ mệnh “Vì một ngành công nghiệp bán lẻ Việt Nam hội nhập, cạnh tranh và hướng tới người tiêu dùng” trong suốt 10 năm qua.
 Đại hội toàn thể lần thứ của Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam diễn ra vào ngày 16 tháng 11 năm 2017, tại Đại hội này Điều lệ AVR đã được đã được thông qua. |
Con đường chuyển dịch ngành phân phối - bán lẻ Việt Nam từ quy mô, khái niệm, cấu trúc, hệ thống và tập quán kinh doanh truyền thống sang một ngành thương mại hiệu quả, năng suất cao, công nghệ hiện đại và hướng tới người tiêu dùng không hề dễ dàng và đơn giản, đặc biệt trong bối cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam có xuất phát điểm thấp, manh mún, bộc lộ nhiều điểm yếu cố hữu về tài chính, nguồn nhân lực, quản trị doanh nghiệp, logistics, v.v… lại phải chịu ảnh hưởng tiêu cực của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới giai đoạn 2008 – 2011 cũng như áp lực cạnh tranh lớn trong hội nhập và mở cửa thị trường theo cam kết gia nhập WTO.
Vượt qua những khó khăn, thử thách từ nhiều mặt, điều đáng khích lệ là thị trường bán lẻ Việt Nam không ngừng lớn mạnh và phát triển mạnh mẽ. Đánh giá về thị trường bán lẻ 10 năm qua, Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam ghi nhận những dấu ấn nổi bật như sau:
1. Mức tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ hàng năm rất đáng khích lệ, phản ánh nhiều điều về nền kinh tế đất nước và cuộc sống của người dân Việt Nam.
2. Vai trò và vị trí của ngành dịch vụ bán lẻ trong nền kinh tế và đời sống của nhân dân bước đầu được khẳng định.
3. Mở cửa thị trường mạnh mẽ và tác động đến ngành công nghiệp dịch vụ bán lẻ…
4. Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp với cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.
5. Ảnh hưởng của khoa học kỹ thuật (KHKT) và công nghệ đến ngành bán lẻ.
6. Bán lẻ hiện đại – Động lực phát triển của thị trường bán lẻ Việt Nam: Hình thành và phát triển mạnh mẽ…
7. Kênh bán lẻ truyền thống vượt qua chính mình và tiếp tục thay đổi về chất dưới áp lực cạnh tranh
8. Diện mạo mới của người tiêu dùng Việt Nam thời hội nhập với yêu cầu ngày càng cao, ngày càng đa dạng.
9. Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn các nhà đầu tư trong và ngoài nước, là một trong 30 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới.
10. Các hoạt động M&A sôi động.
10 năm thị trường bán lẻ Việt Nam và viễn cảnh tương lai |
… VÀ VIỄN CẢNH TƯƠNG LAI
(Trong phạm vi bài này chúng tôi xin chưa đề cập đến những vấn đề có tính vĩ mô như phân tích bối cảnh trong nước và thế giới; chính sách Nhà nước cho ngành công nghiệp dịch vụ bán lẻ phát triển trong tương lai hay chiến lược phát triển ngành … mà chỉ xin phác thảo một số nét theo hình dung sơ bộ bước đầu từ góc độ nhìn nhận của Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ về “Tương lai của ngành Bán lẻ”…)
Câu hỏi đặt ra: Bạn hình dung “Tương lai của ngành Bán lẻ” sẽ ra sao?/sẽ như thế nào?
1. Xin được mở đầu với những thông tin nóng hổi từ Hội nghị và Triển lãm quốc tế về bán lẻ khu vực châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 18 (APRCE 18) mới được tổ chức tại Kuala Lumpur Malaysia tháng 10/2017 vừa qua.
Đây là sự kiện lớn nhất của Liên đoàn các Hiệp hội bán lẻ châu Á - Thái Bình Dương (Federation of Asia – Pacific Retailesr Associations – FAPRA; Việt Nam là thành viên của FAPRA từ 2009) được tổ chức hai năm một lần.
Đoàn Việt Nam do Ts Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lê Việt Nam làm trưởng đoàn và 5 thành viên đến từ Hapro, Fivimart, Satra và một số doanh nghiệp startup đã tham gia tất cả các hoạt động của chuỗi sự kiện trọng đại này.
Với khẩu hiệu: “Chuyển đổi - Sáng tạo và Vượt xa hơn”, Hội nghị và Triển lãm quốc tế về bán lẻ khu vực châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 18/2017 (APRCE 2017) vừa qua đã sôi động ngay từ những ngày trước, trong và sau sự kiện.
Phản ánh một cách trung thực và cập nhật tình hình ngành công nghiệp dịch vụ bán lẻ trên thế giới trước những thay đổi nhanh chóng và biến đổi không ngừng của khoa học, kỹ thuật và công nghệ cũng như nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của người tiêu dùng, APRCE 2017 thực sự là nơi chia sẻ thông tin đa chiều, kinh nghiệm quý báu của các nhà bán lẻ lớn trong khu vực và nhìn nhận thị trường cũng như dự báo tương lai... Những vấn đề được chú trọng tại APRCE 2017 là các chủ đề về công nghệ số, thương mại điện tử, xu thế tiêu dùng mới và hình thức mua sắm trực tuyến…, trong đó có những yếu tố sẽ tác động trực tiếp đến ngành bán lẻ Việt Nam trong thời gian tới (những giải pháp bán lẻ online trong thời gian thực; thách thức từ The Me age - Thời đại của cái tôi; đầu tư cho vấn đề tư vấn tiêu dùng cho cộng đồng và hỗ trợ khách hàng; công nghệ của Amazon Go! mô hình mua hàng không cần thanh toán tại chỗ;…).
Điều này sẽ mang lại những cơ hội và thách thức rất lớn cho các nhà bán lẻ Việt Nam.
Không còn nghi ngờ gì nữa, tương lai của ngành Bán lẻ Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta sẽ làm gì để “Chuyển đổi - Sáng tạo và Vượt xa hơn” trong một thế giới năng động, biến đổi không ngừng và cạnh tranh mạnh mẽ.
10 năm thị trường bán lẻ Việt Nam và viễn cảnh tương lai |
2. Khẳng định vai trò và vị trí của ngành công nghiệp bán lẻ trong nền kinh tế đất nước và đời sống nhân dân.
Trong một thập niên qua, với những nỗ lực không ngừng và tinh thần đổi mới cùng hành động cụ thể của cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ, vai trò và vị trí của ngành công nghiệp bán lẻ trong nền kinh tế đất nước và đời sống nhân dân đã bước đầu được công nhận, được đánh giá là một trong các ngành dịch vụ quan trọng, kết nối giữa sản xuất với tiêu dùng, có giá trị gia tăng cao và tạo nhiều công ăn việc làm cho xã hội.
Không phải vô cớ mà một trong những tham luận “nóng” APRCE 18/2017 là tham luận kết thúc sự kiện có chủ đề “Vai trò và sứ mệnh của nền công nghiệp bán lẻ tại một Châu Á đang vươn mình”.
3. Viễn cảnh tương lai của ngành công nghiệp dịch vụ bán lẻ Việt Nam:
10 năm thị trường bán lẻ Việt Nam và viễn cảnh tương lai |
Với thông điệp như trên, cần phải thay đổi ngành bán lẻ, hướng tới tiếp tục tăng trưởng và đảm bảo tính cạnh tranh.
Vì sao phải thay đổi?
Chúng tôi tin rằng, bất cứ thành viên nào của Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam cũng có thể đưa ra một lý do để minh chứng cho sự cần thiết phải thay đổi.
Thay đổi ngành bán lẻ như chúng ta mong muốn, hướng tới tiếp tục tăng trưởng và đảm bảo tính cạnh tranh đòi hỏi rất nhiều nỗ lực từ nhiều phía và cần phải có nguồn lực to lớn.
Qua học hỏi kinh nghiệm quốc tế, Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam nhận thấy, để thay đổi ngành bán lẻ, nhất thiết phải có chiến lược phát triển cho ngành dịch vụ này và cần tập trung vào các vấn đề sau:
Thúc đẩy tăng trưởng thông qua sáng tạo
Tăng năng suất làm việc với áp dụng công nghệ trong ngành phân phối - bán lẻ.
Xây dựng một lực lượng lao động bán lẻ năng suất cao và sẵn sàng cho tương lai: Nâng cao kỹ năng thông qua đào tạo và tái đào tạo cho lực lượng lao động bán lẻ nhằm giúp họ đáp ứng được những công việc và chức năng mới trong thời đại kỹ thuật số
Hỗ trợ các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam mở rộng thị trường… để các doanh nghiệp có thể kết nối với khách hàng mới từ khắp thế giới, từ khối ASEAN, từ châu Á, châu Âu và Mỹ…
Mỗi một vấn đề được liệt kê trên đây đều có thể trở thành một đề tài nghiên cứu - trao đổi - thảo luận để tìm ra giải pháp thích hợp nhất cho tương lai.
4. Bán lẻ hiện đại tại Việt Nam: Cần nỗ lực tăng tốc…
Mặc dù có những bước phát triển mạnh mẽ cả về số lượng, mạng lưới và chất lượng dịch vụ, được coi là động lực phát triển của thị trường bán lẻ Việt Nam nhưng trong tương lai, kênh bán lẻ hiện đại cần nỗ lực tăng tốc hơn nữa nếu không muốn xảy ra nguy cơ không thực hiện được mục tiêu đề ra là chiếm 40% thị phần của thị trường bán lẻ vào năm 2020.
5. Bán lẻ đa kênh và…
Cách đây 4-5 năm, trong một số hội thảo và tọa đàm do Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam tổ chức, cụm từ: “Bán lẻ đa kênh - Omnichannel Retail” dường như còn rất mới mẻ thì ngày nay, bán lẻ đa kênh đã khá quen thuộc với nhiều nhà bán lẻ và năng lực bán lẻ đa kênh được coi là một nhân tố thúc đẩy phát triển.
6. Người tiêu dùng yêu cầu gì ở các nhà bán lẻ Việt Nam?
Có thể nói người tiêu dùng ở khắp nơi trên thế giới đang đặt ra những yêu cầu cao và đa dạng cho các nhà bán lẻ và chắc chắn Việt Nam không phải là trường hợp ngoại lệ.
10 năm thị trường bán lẻ Việt Nam và viễn cảnh tương lai |
Hãy thử điểm qua một số yêu cầu rất thú vị và cũng vô cùng thách thức của họ trong tương lai:
Nhanh hơn, nhanh hơn!
Tốc độ và sự tiện lợi sẽ là hai yếu tố cốt lõi xác định chất lượng của trải nghiệm mua sắm hàng đầu. Khách hàng ngày càng đánh giá cao khả năng mua được hàng một cách nhanh chóng và dễ dàng, và ngày càng ít kiên nhẫn hơn khi chờ đợi.
Cá nhân hóa: Cá nhân hóa sẽ là yếu tố then chốt trong việc bán lẻ của tương lai. Không phải là ngẫu nhiên khi trong bài phát biểu khai mạc APRCE 2017 tại Kuala Lumpur, Ngài Bộ trưởng Thương mại nội địa Malaysia đã nhấn mạnh đặc biệt đến vấn đề này.
Mua sắm dễ dàng, trả tiền dễ dàng
Thanh toán nhanh chóng, dễ dàng là một thành phần quan trọng trong trải nghiệm mua sắm liền mạch.
Các giải pháp thanh toán nhanh và dễ dàng hơn hiện đã được ứng dụng tại Việt Nam và người tiêu dùng mong đợi sự bùng nổ của công nghệ mới để thanh toán nhanh hơn và an toàn hơn, ví dụ thanh toán có thể được đảm bảo thông qua việc quét mống mắt, nhận diện khuôn mặt hoặc xác minh vân tay…
Mạng xã hội – nơi chia sẻ, mua sắm và kết nối
Chưa có một thống kê đầy đủ về tác động của các mạng xã hội đối với ngành dịch vụ bán lẻ nhưng không ai có thể phủ nhận vai trò của chúng trong tăng trưởng của ngành ngay từ bây giờ và trong tương lai.
Xu hướng yêu thích của người tiêu dùng “Nhỏ là đẹp” sẽ tiếp tục trong vài năm tới với các cửa hàng định dạng nhỏ (cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini…) đã xuất hiện khắp nơi trong vài năm qua.
7. Viễn cảnh tương lai của ngành công nghiệp dịch vụ bán lẻ Việt Nam: Gắn kết giữa ngành bán lẻ - du lịch - các ngành công nghiệp sáng tạo
Du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo (như quảng cáo, kiến trúc, thiết kế, game, phim - truyền hình - radio, xuất bản, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, thủ công, mỹ nghệ...) với ngành dịch vụ bán lẻ có tác động và ảnh hưởng lẫn nhau một cách mạnh mẽ.
8. Tương lai ngành bán lẻ Việt Nam trong thời đại Internet - kỹ thuật số - công nghệ di động thông minh.
Công nghệ và sáng tạo - Chưa bao giờ cần đến thế (cho ngành công nghiệp dịch vụ bán lẻ Việt Nam).
Sự phổ cập của Internet, kỹ thuật số và Công nghệ di động đã chắp thêm sức mạnh cho Thương mại điện tử (TMĐT) cất cánh và những cơ hội, những bước phát triển ngoạn mục cho ngành dịch vụ bán lẻ trong tương lai. Viễn cảnh tương lai của ngành bán lẻ không thể tách rời các ứng dụng khoa học kỹ thuật đang nổi lên như Internet vạn vật, thực tế ảo, trí thông minh nhân tạo, robot, máy bay và xe không người lái, v.v…
Những công nghệ dưới đây đã được các diễn giả đã giới thiệu rất nhiều tại APRCE lần thứ 18 vừa qua và chắc chắn sẽ được triển khai trong tương lai ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam.
* Công nghệ gương ảo - Magic Mirror
• Công nghệ Facial Recognition: Đây là công nghệ nhận dạng khuôn mặt khách hàng, sau đó phân tích thói quen người mua hàng khi họ bước vào một siêu thị.
Mạng xã hội - nơi chia sẻ, mua sắm và kết nối |
9. Giao hàng cực nhanh trong tương lai.
Một trong những bất tiện khi đi mua sắm trước đây là việc chúng ta phải tự vận chuyển hàng hóa từ cửa hàng về nhà dù chúng nặng hay nhẹ, dù trời mư hay trời nắng... Ngày nay, mua sắm trực tuyến mang lại biết bao tiện lợi và món hàng mà ta đã lựa chọn sẽ được giao trong thời hạn giao hàng thông thường là hai ngày.
Theo Forbes International, trên thực tế, 25% người tiêu dùng nói rằng họ sẽ từ bỏ đơn đặt hàng của mình nếu không có dịch vụ giao hàng trong vòng một ngày. Điều thú vị và rất được mong chờ là trong tương lai gần, đơn hàng được giao cho người mua chỉ trong vẻn vẹn hai giờ đồng hồ, và Amazon đã nói về việc giao hàng bằng vật thể bay không người lái chỉ trong vòng 30 phút.
Trong tương lai, gói hàng của bạn có thể đến nơi trước khi chính bạn về đến nhà, hãy hình dung...
10. Robot đang giúp định hình tương lai ngành bán lẻ như thế nào?
Đi cùng với sự phát triển như vũ bão của ngành bán lẻ là dịch vụ vận chuyển, giao hàng với sự tham gia của robot.
Các robot có nhiệm vụ phân loại hàng theo đơn và thực tế cho thấy, chúng làm việc hiệu quả hơn sức người tới 70%.
Bên cạnh đó, các robot hoặc thiết bị bay không người lái còn vận chuyển sản phẩm tới tận tay người tiêu dùng.
Nhờ công nghệ trí thông minh nhân tạo và hệ thống dữ liệu lớn, mọi khó khăn được giải quyết, mở ra cơ hội bùng nổ hơn cho lĩnh vực giao nhận và bán lẻ.
Nhà bán lẻ Lowe’s đang thử nghiệm LoweBot, robot có thể nói được nhiều thứ tiếng và có thể giúp mọi người tìm và nghiên cứu về các mặt hàng. Best Buy sử dụng robot để lấy một số sản phẩm… Và một số trung tâm mua sắm thậm chí còn sử dụng robot làm người bảo vệ.
Liệu có khả năng một lúc nào đó, nhân viên bán hàng có thể trở thành một điều của quá khứ hay không?
Ở thị trường bán lẻ Việt Nam, điều này không hẳn sẽ xảy ra trong một tương lai gần nhưng với sự phát triển ngoạn mục của khoa học kỹ thuật và công nghệ, sự hiện diện và vai trò của Robot trong nhiều lĩnh vực nói chung và trong ngành dịch vụ bán lẻ nói riêng không còn là điều phải bàn cãi.
TS. Đinh Thị Mỹ Loan