Trước sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT), nhiều người lo ngại bán lẻ truyền thống như chợ, cửa hàng tạp hóa, siêu thị sẽ dần bị thay thế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy TMĐT và bán lẻ truyền thống đang dần bổ trợ lẫn nhau, cùng tạo nên hệ sinh thái tiêu dùng lấy trải nghiệm khách hàng làm trung tâm.
Truyền thống vẫn "sống khỏe", TMĐT tăng tốc
Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Thống kê, doanh thu bán lẻ hàng hóa năm 2024 ước đạt 4.921,7 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 77% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước, tăng 8,3% so với năm 2023. Con số này cho thấy, bất chấp sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, kênh bán lẻ truyền thống, bao gồm chợ, cửa hàng tạp hóa, siêu thị, vẫn giữ vai trò chủ đạo trong thị trường bán lẻ Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, thương mại điện tử tiếp tục là điểm sáng tăng trưởng. Báo cáo từ Metric cho thấy tổng doanh số của 5 sàn TMĐT phổ biến nhất tại Việt Nam (Shopee, Lazada, TikTok Shop, Tiki và Sendo) trong năm 2024 đạt 318.900 tỷ đồng, tăng trưởng 37,36% so với năm 2023. Tổng sản lượng tiêu thụ cũng đạt 3.421 triệu sản phẩm, tăng mạnh 50,76%. Các nền tảng như Shopee, Lazada, TikTok Shop, cùng dịch vụ giao hàng nhanh đang định hình lại thói quen tiêu dùng, đặc biệt tại các đô thị lớn và trong giới trẻ.
Giá cả là một trong những yếu tố tạo ra sự cạnh tranh rõ rệt. Nhờ cắt giảm chi phí vận hành và mặt bằng, TMĐT thường cung cấp mức giá thấp hơn. Bên cạnh đó, chính sách giao hàng nhanh, đổi trả thuận tiện và ưu đãi khuyến mãi khiến người tiêu dùng ngày càng ưu ái mua sắm online.
Tuy vậy, bán lẻ truyền thống vẫn có “đất sống” nhờ trải nghiệm trực tiếp, độ tin cậy trong việc lựa chọn thực phẩm tươi sống và mối quan hệ cá nhân hóa giữa người bán – người mua mà kênh online chưa thể thay thế hoàn toàn.
Hybrid retail – mô hình đang lên
Nhiều nhãn hàng dù đã sở hữu hệ thống cửa hàng bán lẻ vẫn tích cực mở rộng kênh phân phối qua thương mại điện tử.
Ngày càng nhiều doanh nghiệp và tiểu thương áp dụng mô hình bán hàng lai (hybrid retail). Từ việc siêu thị mở gian hàng online, đến tiểu thương livestream bán hàng ngay tại chợ, sự kết hợp này đang giúp họ tiếp cận đa dạng nhóm khách hàng.
Các mô hình như đa kênh, click & collect (đặt online – nhận tại cửa hàng), hay bán hàng qua mạng xã hội đang được nhiều cửa hàng nhỏ áp dụng. Điều này không chỉ giúp tăng doanh số, mà còn tiết kiệm chi phí vận hành, phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới.
Điều kiện để cộng hưởng: Chuyển đổi số và chính sách hỗ trợ
Để bán lẻ truyền thống không bị bỏ lại phía sau, quá trình chuyển đổi số là yêu cầu bắt buộc. Từ việc sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, thanh toán không tiền mặt, marketing online đến tích hợp dịch vụ giao hàng tất cả đều giúp cửa hàng truyền thống gia tăng hiệu quả.
Để tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên số, bán lẻ truyền thống, từ các siêu thị đến tiểu thương tại chợ, buộc phải bước vào hành trình chuyển đổi số, dù ở mức cơ bản nhất.
Trên thực tế, nhiều cửa hàng nhỏ đã bắt đầu sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, giúp kiểm soát tồn kho và doanh thu hiệu quả hơn. Cùng với đó, thanh toán không tiền mặt đang dần phổ biến, tạo thuận lợi cho khách hàng, đặc biệt là giới trẻ quen dùng ví điện tử và QR code.
Marketing qua mạng xã hội cũng là một công cụ hữu hiệu mà các hộ kinh doanh có thể tận dụng để tiếp cận khách hàng mới. Đơn giản nhất là đăng bài trên Facebook, livestream bán hàng hay tham gia vào các hội nhóm buôn bán theo khu vực. Ngoài ra, việc liên kết với đơn vị giao hàng cũng mở ra cơ hội mở rộng phạm vi phục vụ mà không cần đầu tư mặt bằng mới.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn còn nhiều rào cản. Phổ biến nhất là thiếu kiến thức công nghệ, hạ tầng chưa đồng bộ, và tâm lý e ngại thay đổi từ chính người kinh doanh lâu năm. Nhiều tiểu thương vẫn quen cách bán hàng thủ công, lo ngại rủi ro khi đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường số.
Vì vậy, vai trò của các tổ chức trung gian, hiệp hội ngành hàng, và đặc biệt là chính quyền địa phương và Nhà nước là rất quan trọng. Những chương trình hỗ trợ đào tạo kỹ năng số, cung cấp nền tảng công nghệ đơn giản, dễ tiếp cận sẽ là chìa khóa giúp hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi toàn diện của ngành bán lẻ.
Về phía TMĐT, cần tiếp tục cải thiện chất lượng dịch vụ, bảo vệ người tiêu dùng khỏi hàng giả, hàng nhái và xây dựng chính sách hậu mãi minh bạch.
Đồng thời, vai trò của Nhà nước và chính quyền địa phương là rất quan trọng trong việc hỗ trợ đào tạo kỹ năng số cho tiểu thương, kết nối nền tảng công nghệ, và thúc đẩy các chính sách khuyến khích thương mại đa kênh.
TMĐT không loại bỏ bán lẻ truyền thống, nó chỉ thay đổi cách người bán và người mua gặp nhau. Thực tế cho thấy, mô hình bán lẻ lý tưởng trong tương lai là sự kết hợp hài hòa giữa trải nghiệm vật lý và công nghệ số. Ai thích nghi tốt hơn sẽ không chỉ tồn tại, mà còn dẫn đầu.
Châu Anh