Sau 8 năm kiến nghị, quy định bắt buộc bổ sung i ốt vào muối và sắt, kẽm vào bột mì vẫn xuất hiện trong dự thảo sửa đổi nghị định 09 của Bộ Y tế. Cộng đồng doanh nghiệp thực phẩm và các Hiệp hội tiếp tục kiến nghị bỏ quy định này.
Doanh nghiệp thực phẩm ''ngóng'' Nghị định 09 sửa đổi
Ngày 29/01/2016, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 09/2016/NĐ-CP (Nghị định 09) quy định về tăng cường vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm. Trong đó, quy định tại điểm a và điểm b Khoản 1 Điều 6 Nghị định 09 khiến cộng đồng doanh nghiệp nhiều ngành hàng thực phẩm vô cùng quan ngại và gặp nhiều khó khăn suốt hơn 7 năm qua đối với cả chế biến thực phẩm cho xuất khẩu và tiêu dùng nội địa, đó là: “Muối…, dùng trong chế biến thực phẩm phải được tăng cường I-ốt” và “Bột mỳ dùng trong chế biến thực phẩm phải được tăng cường sắt và kẽm”.
Sau nhiều báo cáo phản ánh kiến nghị hợp lý của doan nghiệp các ngành thực phẩm ngay từ đầu năm 2017 tập trung xung quanh quy định “…chế biến thực phẩm”, ngày 15/5/2018, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 19-2018/NQ-CP (Nghị quyết 19), nêu rõ “Bộ Y tế nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Nghị định 09/2016 theo hướng: “(i) bãi bỏ quy định “muối dùng trong chế biến thực phẩm phải được tăng cường I-ốt” tại điểm a khoản 1 Điều 6; (ii) bãi bỏ quy định “Bột mì dùng trong chế biến thực phẩm phải được tăng cường sắt và kẽm” tại điểm b khoản 1 Điều 6. Thay vào đó, chỉ nên khuyến khích doanh nghiệp chế biến thực phẩm sử dụng”.
Từ tháng 3/2023 đến tháng 1/2024, Văn phòng Chính phủ đã ban hành 2 văn bản (1526/VPCP-KGVX và 265/VPCP-KGVX) truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà “…giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các Bộ…khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Nghị định 09 theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tại Nghị quyết 19-2018/NQ-CP và Công văn 10520/VPCP-KGVX …” và “…trình Chính phủ trong quý III/2024”.
Tới nay, Dự thảo Nghị định sửa đổi do Bộ Y tế chủ trì vừa xây dựng xong và đang gửi lấy ý kiến góp ý từ các Bộ ngành, các tổ chức quốc tế và một vài Hiệp hội ngành thực phẩm. Tuy nhiên, Dự thảo này vẫn chưa đề cập việc sửa đổi Điều 6 khoản 1, Nghị định 09 quy định về sử dụng muối I-ốt và bột mỳ trong chế biến thực phẩm, như Nghị quyết 19 đã nêu.
Suốt 7 năm qua, từ năm 2017, trên tinh thần góp ý vào sự an toàn của người dân và sự phát triển bền vững các lĩnh vực kinh tế thực phẩm các Hiệp hội ngành hàng thực phẩm đã có nhiều văn bản báo cáo-kiến nghị gửi tới Thủ tướng, Chính phủ, Bộ Y tế và các Bộ ngành liên quan – về những nội dung bất cập trên thể hiện tại Nghị định 09.
Quy định bắt buộc vi chất vào muối, bột mì gây khó cho doanh nghiệp
Mới đây, ngày 2/7/2024, 5 Hiệp hội doanh nghiệp, gồm: Hiệp hội Thực phẩm Minh Bạch, Hội Lương thực thực phẩm Tp. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam, Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, Hiệp hội Nước mắm Phú Quốc đã gửi văn bản tới Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Văn Sơn, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, Ban soạn thảo xây dựng Nghị định sửa đổi NĐ 09/2016/NĐ-CP về vấn đề trên, cụ thể là việc sửa đổi và tiến độ sửa đổi một số nội dung thuộc Nghị định 09/2016/NĐ-CP theo quyết nghị tại NQ 19/2018/NQ-CP của Chính phủ và một số văn bản chỉ đạo điều hành có liên quan.
Theo đó, quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 điều 6 Nghị định 0909/2016/NĐ-CP: "Muối dùng trong chế biến thực phẩm phải được tăng cường i ốt" và "Bột mì dùng trong chế biến thực phẩm phải được tăng cường sắt và kẽm", các hiệp hội ngành hàng cho là bất cập, đi ngược lại nguyên tắc quản lý rủi ro; thiếu cơ sở khoa học và không chính xác với hướng dẫn của Tổ chức y tế Thế giới; không phù hợp với thông lệ quốc tế và các ngành sản xuất thực phẩm xuất khẩu; gây tốn kém, khó khăn cho sản xuất kinh doanh thực phẩm mà hiệu quả cho sức khỏe cộng đồng lại rất thấp vì yếu tố công nghệ trong chế biến thực phẩm hay vấn đề gây "cường giáp" đối với đông đảo người dân sống tại ven biển và các thành phố khi bị "thừa i ốt" mà không có các lựa chọn khác.
Các hiệp hội nhận định, đã 7 năm qua, cộng đồng doanh nghiệp các hiệp hội ngành hàng thực phẩm vẫn luôn dõi theo và theo sát tiến trình này. Chính phủ cũng đã nhiều lần có ý kiến chỉ đạo giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ Công thương và các bộ ngành liên quan khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Nghị định 09/2016. "Chúng tôi mong muốn sớm nhận được dự thảo theo kế hoạch chỉ đạo trên để góp ý xây dựng, nhưng đến nay đã là đầu quý 3/2024 nhưng chúng tôi được biết là chưa có dự thảo. Với tinh thần cầu thị và đồng hành với Chính phủ và Bộ Y tế trong đảm bảo sức khỏe người dân và sự phát triển ổn định, bền vững của các ngành kinh tế thực phẩm, bằng văn bản này, các hiệp hội ngành hàng thực phẩm xin được bày tỏ sự quan tâm và kính đề nghị Phó thủ tướng xem xét chỉ đạo vấn đề này theo tinh thần NQ 19/2018/NQ-CP và văn bản 265/VPCP-KGVX kể trên", kiến nghị viết.
Ngày 15/7/2024, 6 Hội/Hiệp hội gồm Hội Lương thực Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh (FFA), Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), Hội sản xuất Nước mắm Thành phố Phú Quốc, Hiệp hội Thực phẩm Minh Bạch (AFT), Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao (HVNCLC) đồng tổ chức Hội thảo “Góp ý về chính sách tăng cường vi chất dinh dưỡng vào nguyên liệu sử dụng trong chế biến thực phẩm” tại Tp. Hồ Chí Minh.
Tại hội thảo, bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM - cho rằng việc quy định phải bổ sung muối i ốt, sắt... khi chế biến thực phẩm đã gây bất cập cho các đơn vị sản xuất.
Ông Vũ Thế Thành - Chuyên gia độc lập, thành viên Hội đồng tư vấn khoa học thuộc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM - cho rằng quy định này bắt nguồn từ mục đích Việt Nam muốn bổ sung kẽm, sắt để tăng chiều cao cho trẻ em, và các chất này chủ yếu nằm trong thịt, cá...
"Khi còn nghèo đói, thực phẩm thịt cá còn hạn chế nhưng nay đã khác. Việt Nam có còn bị xem thiếu dinh dưỡng không?", ông Thành nêu câu hỏi và cho rằng nên khuyến khích phủ vi chất để bán ở những vùng có nhu cầu, chứ không nên áp dụng toàn phần vì sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp, mất quyền lựa chọn cho người tiêu dùng.
Trong khi đó, ông Nguyễn Phúc Khoa, Chủ tịch HĐQT Vissan, khẳng định nhiều nghiên cứu cho thấy dù đưa muối i ốt vào sản xuất nhưng sản phẩm không còn i ốt nữa do ảnh hưởng của gia nhiệt hay công nghệ chế biến... Hay với nước mắm, nếu cho muối i ốt vào, nước mắm sẽ biến đổi màu sắc, mất đi hương vị truyền thống.
Cũng theo ông Khoa, lượng natri ăn vào chủ yếu là từ gia vị mặn như bột gia vị, muối, hạt nêm, các thực phẩm chế biến khác... chỉ chiếm 2% lượng natri ăn vào. Nếu bắt buộc các thực phẩm chế biến khác phải bổ sung i ốt chỉ giải quyết 2% vấn đề i ốt lại rất tốn kém, khó khăn cho sản xuất, kinh doanh.
Trong khi đó, người tiêu dùng hiện nay khá đa dạng, có sự khác biệt chứ không phải ai cũng cần i ốt hay bổ sung thêm sắt, kẽm.
Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam - cho biết dù 80% hàng của các doanh nghiệp là xuất khẩu, nhưng cũng chịu nhiều tác động từ quy chuẩn này, buộc phải dùng muối bổ sung i ốt, dẫn đến tốn kém vì doanh nghiệp nào cũng có hai mảng nội địa và xuất khẩu.
"Dự thảo mới có yếu tố khá tiến bộ là không áp dụng đối với thực phẩm xuất khẩu. Nhưng nếu các nhà sản xuất muốn chuyển hàng xuất khẩu để tiêu thụ nội địa phải làm một loạt vấn đề về thủ tục hành chính. Ngược lại, nhiều thị trường như Nhật Bản, Úc lại cấm sử dụng muối i ốt trong thực phẩm", ông Hoài Nam nói.
Cũng theo ông Nam, việc áp dụng đại trà không có cơ sở khoa học, không theo quản lý rủi ro, gây nhiều khó khăn cho ngành chế biến thực phẩm, tác động không chỉ tới doanh nghiệp trong nước mà cả nhóm ngành hàng xuất khẩu. Năng lực cạnh tranh của hàng nội địa và hàng Việt Nam xuất khẩu bị ảnh hưởng, do phải tốn kém tăng cường i ốt, sắt, kẽm...
Theo đó, cộng đồng doanh nghiệp thực phẩm và các Hiệp hội tiếp tục kiến nghị bỏ quy định bổ sung I-ốt cho muối dùng trong chế biến thực phẩm và bỏ tăng cường sắt và kẽm vào bột mì dùng trong chế biến thực phẩm. Việc này phải được thể hiện ngay trong bản Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 09/2016/NĐ-CP, để tháo gỡ bất cập và hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp thực phẩm sản xuất trong nước và xuất khẩu.
Trung Anh